Кіріспе

Östersund () – Швецияның ортасындағы Ямтланд аймағындағы қала. Ол Эстерсунд муниципалитетінің және Ямтланд округінің орталығы болып табылады. Эстерсунд Швецияның бесінші ірі көлі – Стуршённің жағалауында, Фрёсён аралының қарсы бетінде орналасқан. Ямтландтағы жалғыз қала осы қала. Қалалық аумақтың солтүстік бөлігі Кроком муниципалитетінің құрамына кіреді. Эстерсунд – аймақтың мәдени және экономикалық орталығы, сонымен қатар дәстүрлі сауда және коммерция қаласы. Қала 21-ші ғасырдың басында жабылатынша Швециядағы ең ірі гарнизонның біріне ие болды. Эстерсундта Орта Швеция университетінің ең үлкен кампусы орналасқан, онда шамамен 7000 студент білім алады. 2017 жылғы мәліметтерге сәйкес, жалпы халқы 50 960 адамды құрайды. Эстерсунд – Швециядағы халық саны бойынша 22-ші қала, Скандинавиядағы 46-шы қала және Солтүстік Швециядағы ең ірі ішкі қала. Бұл қала 18-ші ғасырда құрылған және жарғысы бекітілген жалғыз швед қаласы. Эстерсунд Ямтландта сауда монополиясын құру мақсатымен құрылды, себебі аймақ тұрғындарының табысты саудасы швед тәжінің наразылығын тудырды. Мақсат – жергілікті шаруаларды Эстерсундтағы делдалдарға тауар жеткізуге көндіру болды, бірақ халық бұл экономикалық саясатқа қарсы болды, сондықтан Эстерсунд ұзақ уақыт бойы кішкентай болып қалды. Темір жол келгеннен және сол кездегі экономикалық либерализациядан кейін ғана, 19-шы ғасырдың соңында Эстерсунд толыққанды қалаға айналды. Эстерсунд Скандинавияның ішкі бөлігінде орналасқан және шығысында Швеция жағалауындағы Сундсваллмен, батысында Норвегия теңізінің жағалауындағы Тронхейммен байланысты. Эстерсунд Скандинавияның, Швецияның, Ямтланд округінің және Эстерсунд муниципалитетінің ортасында орналасқан. Швецияның ең орталықта орналасқан қаласы ретінде, қала өзін Швецияның орталығы деп есептейді. Эстерсунд "Винтерстаден" – "Қысқы қала" аталымымен таныстырылады. "Қысқы қала" жобасын муниципалитет қалалық кәсіпорындармен бірлесіп жүзеге асырады. Қыс суық болғанымен, жергілікті климат жоғары және солтүстік Швеция стандарттарымен салыстырғанда орташа суық, бірақ жазы салқын болады. Эстерсунд ұзақ жылдар бойы ашық ауада спортпен айналысу орталығы болып келді, қалада заманауи шаңғы трассасы және тікелей шаңғы жолы бар. Эстерсунд сонымен қатар биатлон, жылдам коньки тебу және шаңғы бағдарлау сияқты түрлі спорт түрлерінен әлем чемпионаттарын, сондай-ақ шаңғы жарысы және снокросс бойынша Швеция чемпионатындарын қабылдады. Қала бірнеше рет қысқы Олимпиада ойындарын өткізуге үміткер болды, бірақ әлі де оларды өткізе алмады. Қысқы Олимпиада ойындарының алғашқы нұсқасы – Скандинавия ойындары Стокгольмде қардың жетіспеуіне байланысты бірнеше рет осы қалада өткізілді.

География

Остерсунд – провинцияның жалғыз қаласы және Швецияның ең үлкен көлі – Сторсжонның жағасында орналасқан. Бұл көлдің төңірегіндегі аймақ көбінесе Сторсжёбжидден деп аталады және континенттік климатты ішкі аймақтағы әлемдегі ең солтүстікке орналасқан нағыз шаруа қоғамы деп сипатталады. Қала Сторсжон көлінің шығыс беткейі бойында жатыр, ал қаланың орталық бөлігі материкте орналасқан, қаланың материктен тыс бөлігіне – Фросон аралына қарайды. Бұл арал ұзақ жылдар бойы Ямтландтың нағыз орталығы болған. Бүгінде қала халқының көп бөлігі аралдың қала орталығына қараған беткейлерінде тұрады. Остерсунд – екі муниципалитеттік қала, себебі оның шағын бөлігі, шамамен 400 тұрғыны бар, Кроком муниципалитетіне жатады. Қала Остерсундет боғазы арқылы созылып жатыр және қала осы боғаздың атымен аталған. Остерсундті швед тілінен ағылшын тіліне тікелей "Шығыс Бұғазы" деп аударуға болады. Боғаздың аты ежелгі Ямт тіліндегі атаудан шыққан, қазір Åstersånn түрінде сақталған.

Климат

Эстерсунд субарктикалық климатқа ие (Köppen: Dfc) және солтүстік умерендік климат аймағының шалқары солтүстігінде орналасқан. Кейде қалаға жететін суық Арктика желдері жергілікті тұрғындар арасында "солтүстік-батыс" (nordvästan) немесе "салқын батыс" (kallvästan) деп аталады. Қысқы климаты ұқсас ендіктегі көптеген жерлерге қарағанда айтарлықтай жылы. Бұл Гольфстрим мен тау жотасындағы көптеген өткелдердің арқасында қыста қалаға жылы Атлантика желдерін жеткізеді. Бұл теңіздік сипаттағы климат қаладағы жазды да Скандинавияның ішкі аймақтарындағы басқа қалалармен салыстырғанда салқындатады, олардың барлығы суық қыс пен жылы жазға ие континенттік климатқа ие. Назарда ұстау керек тағы бір фактор – Эстерсундтің шығыстағы Ангерманландтағы метеостанциялармен салыстырғанда биіктігі жоғары. Мысалы, солтүстікке қарай ұқсас ендікте орналасқан, бірақ теңіз деңгейіне жақын және ішкі аңғарда жатқан Соллефтеоде шілде айындағы күндер үш градусқа жылырақ болады. Қыста Эстерсунд пен төменгі жатқан аймақтар арасында температуралық инверсия жиі кездеседі. Эстерсундке күн сәулесі көп түседі және 2007 жылғы жазда (1 шілдеден 9 тамызға дейін) 654 сағат күн сәулесімен Швециядағы ең күнге толы қала атанды. Дегенмен, шығыс жағалаудағы аймақтармен салыстырғанда, күн сәулесінің мөлшері салыстырмалы түрде аз.

Қалалық көрініс

Эстерсунд солтүстіктен оңтүстікке қарай созылатын жолдармен, шығыстан батысқа қарай бірнеше аллеялармен қиылысады, сондықтан Эстерсундтағы аллея – Сторсйенге қарай төмен түсетін жолдың синонимі болып табылады. Қаланың ішкі бөлігінен Сторсйен, Фрёсён және қармен жамылған Ямтланд таулы аймағына көз тастауға болады. Бұл топографиялық ерекшеліктері мен жоспарлы құрылысының арқасында мүмкін болды. Эстерсундтың жол жүйесінің реттелгендігі және Сторсйенге қарай төмен қарайтын көлденең аллеялар қаланың ерекшелігі – «батысқа ашылатын терезелерді» құрады. Көбінесе тік болып көрінетін аллеялар қала орталығындағы үйлердің биікке көтеріліп бара жатқандай сезім тудырады. Бұл үйлердің құрылысы тау беткейлеріне бейімделіп жасалған. Эстерсундтың алғашқы қала жоспары жасалғанда, орталық бөлігіндегі бірнеше үлкен учаскелер жасыл аймақтар ретінде сақталды. Осылайша, Эстерсунд жасыл қала ретінде жоспарланды және құрылыс учаскелерімен қатар, «дәрі-дәрмек бақшасы» учаскелері құрылды. Бұл учаскелер құрылыс учаскесімен және дәрі-дәрмек бақшасы учаскесімен кезектесіп орналасты. Дәрі-дәрмек бақшалары қазір жоқ, өйткені олардың орнына да құрылыс салыныпты. Әр учашені ағаштар мен жасылдандыру арқылы бөліп тұрған қоршаулардың көп бөлігі сақталған. Үлкен жасыл аймақтар әлі де бар, олардың ішінде Kyrkparken, Österängsparken және Badhusparken ең танымалдары. Badhusparken бұрын үлкен монша үйінің орны болған (содан аты Badhus шыққан), бірақ 1881 жылы теміржол салынып жатқанда бұзылған. Кейін жағалаудан бірнеше метр қашықтықта жаңа, екі қабатты, сәнді монша үйі салынды, бұл тұрғындарға жаз айларында Сторсйен суларында шомылуға мүмкіндік берді. Бұл үй де 1938 жылы жылытылатын суы бар жаңа монша үйі салынғанда бұзылды. 19 ғасырдың соңында Эстерсунд қала ретінде өсе бастағанда, үйлер негізінен ағаштан салынды, бірақ орталық бөліктерде тас танымал болды. Бұл үйлер неоготика және неоренессанс архитектурасымен ерекшеленді. Бұл үйлердің ең көп кездесетін ерекшелігі – мұнаралар, кейбіреулері тіпті ескі қамалдардағы мұнараларға ұқсас болды, мысалы, басты алаңдағы Grand қонақ үйіндегідей. 20 ғасырдың басында жаңа дәуір келді және Престгатан басты көшесіне жаңа дәуір күшті әсер етті. Ағаш үйлердің орнына тастан салынған үйлер салынды, өйткені қаланың өркендеуі оның тас ғимараттарының санымен өлшенді. Сонымен қатар, ескі қонысқа жақын әскери казармалар салынды. Югенд стилі ұлттық романтикалық стильдегі архитектураға қосымша ретінде танымал болды. 1930 жылдары функционалистік стиль Эстерсундтың өсіп келе жатқан шеткері аймақтарында көрініс тапты. 1940 жылдары қала көлік құралдарына ыңғайлырақ етіп жаңартылды және қала ең алдымен автомобильдер үшін жоспарланды. Кейінірек санитарлық мәселелер көтерілді, нәтижесінде сарқынды суларды тазарту станциясы салынды және сарқынды сулар енді Сторсйенге тікелей ағытылмады. Эстерсундқа да «Миллиондық бағдарлама» әсер етті, бірақ басқа қалаларға қарағанда аз. Сол кезеңде Hotell Grand (Storsjöteatern театрына орын беру үшін), Cellfängelset (Престгатанның басында орналасқан түрме), Flickskolan (қалалық әкімшілік ғимаратының жанындағы қыздар мектебі, қазіргі аудандық кітапхана орналасқан) және Västra stationen (Badhusparken-де) сияқты ескі ғимараттар бұзылды. Жергілікті БАҚ бұл оқиғаны, мысалы, «бұзушылықтың қызылы» деп сипаттады. Жақсы Темплиерлер үйі Радус-қаланы кеңейту үшін қатер төнгенде, қала тұрғындары оны құтқарып қалды. 1880 жылдан бері сақталған Storgatan (сөзбе-сөз: «үлкен көше») бойындағы ғимараттар Швециядағы ең жақсы сақталған қалалық қоныстардың бірі болып саналады. Ағаш қасбеттерінде көптеген әдемі бөлшектер бар, ал үйлер салыстырмалы түрде төмен, қысқа және тар. Бөлшектер мен тұтастықтың арасында тепе-теңдік құру үшін көп еңбек жұмсалды. Storgatan-ға параллель Prästgatan – «қасиетті көше», Эстерсундтың басты сауда көшесі орналасқан. Екі көше арасындағы ғимараттар көбінесе біріктірілген, ал көшелер желдің күшті соғуынан қорғалған кішкентай кеңістіктерді құрайды. Бұл кеңістіктер көшедегі әлеуметтік өмірді де жандандырады. Stortorget – Эстерсундтың орталық бөлігіндегі басты қала алаңы, Швецияда салынған алты «жабық алаңның» бірі, қалғандары Уппсала, Карлстад, Виммерби, Питеа және Хапаранда қалаларында орналасқан. Ол төрт блок арасындағы тығырықтар арқылы жасалған, барлық бағытқа ашылатын ашық кеңістік құру үшін, Ренессанс дәуірінде қалалардың жоспарлану тәсілінен алынған стиль. Алайда, қала алаңы бастапқы пішінін жоғалтты, өйткені ол ашылып, көлге қарай кеңейтілді. Stortorget ұзақ жылдар бойы қаланың басты сауда орыны және орталығы болды, сонымен қатар наурыз айында жыл сайын өткізілетін мың жылдық Gregorie жәрмеңкесі осында өтеді. Storsjöyran қалалық фестивалінің орталық орны Stortorget болып табылады.

Аудандар мен тұрғын үй кешендері

Остерсунд қаласы құрылғанға дейін бұл аймақта халық тым сирек болды. Оденсала мен Торваллада бұрынғы қоныстар болған; Оденсала атауы викинг дәуірінен және Одиннің сарайларынан шыққан болуы мүмкін (бірақ Торвалла Торға еш сілтеме жасамай, "құрғақ жайылымдарды" білдіреді). Бұл екі ауыл кейін Остерсундқа қосылып, қазір екі ірі қалалық ауданға айналды. Олардан өзге, Остерсундтың құрлықта Стаден, Норр, Сёдер, Оденслунд, Карлслунд, Кёрфьелтет, Оденског және Лунгвик қалалық аудандары орналасқан. Фрёсён аралында алты қалалық округ бар: Хорнсберг, Остбергет, Фрёзодал, Мьелле, Валла және Харке. Остерсундтың орталық бөліктері Стаден қалалық округінің құрамына кіреді – "қала", ол жақын ауылдар мен қалаларда тұратындар үшін Остерсундтың өзімен тең болып кеткен. Остерсунд аймақтағы жалғыз қала және көптеген адамдар үшін ең жақын қала болғандықтан, оны Стэн деп атау жиі кездеседі, бірақ Staa түрі азайып барады. Остерсунд тұрғындары östersundare деп аталады, ал ауылдық жерлердегі жергілікті халық оларды stassbon – "қалалықтар" және stassbo – "қалалық" деп атайды (жекеше түрде).

Көрнекті орындар

Эстерсундтың ең танымал жері – ұлттық романтикалық Эстерсундтың rådhus (Эстерсундтың rådhus). Оның биіктігі 51 метр, ал ішінде 136 бөлме бар. Бұл Эстерсундтың ұлттық романтикалық сәулетінің ең ірі құрылыс символы. Қала әкімдігі қамалға ұқсайды және Жәмтланд жергілікті өнерімен тығыз байланысты. Қалқа мұнарасы Жәмтиш үлгісіндегі, пияз тәрізді пішіндес. Жергілікті мүсінші Олоф Ахльберг (1876–1956) мүсіннің көптеген бөлшектерін жасаған, ал әшекейлер Жәмтиш әктасынан жасалған. Эстерсунд қалалық әкімдігі sv (1862–1935) жобалаған, және замандастары оны қазіргі заманғы швед сәулетінің ең жақсы үлгісі деп санаған. Ғимараттың негізгі бөлігін үлкен мұнара мен монументалды баспалдақ безендіреді. Оның жанында тек солтүстік қанаты ғана бар, оңтүстік қанаты 1970 жылдары бұзылған. Жақында салынған танымал орын – Арктура, ол Жәмтланд провинциясының Арктур жұлдызының атымен аталып, үлкен ыстық су жинақтағышы болып табылады. Сыртқы түріне байланысты оны «Термос» деп атайды. Түнде 65 метрлік ғимарат әртүрлі жарықтармен жарықтандырылып, мысалы, күн шығу және Солтүстік шамы (Aurora Borealis) сияқты көріністерді тудырады.

Тарих

Сторсжон көлінің жағалауында адамдар көптен бері қоныстанған. Өстерсунд орналасқан аймақ ұзақ уақыт бойы Фрёсённің шығыс құрлыққа байланысын қамтамасыз еткен. Фрейр құдайының аралы саналған Фрёсён бастапқыда аймақтың орталығы болды және 300 жыл шамасында осы жерде Скандинавиядағы жалғыз ішкі бекініс – Мьеллеборген салынды. Ежелгі скандинавиялық жиын – Ямтамот осы аралда өткізілді, Ямтландтың христианға өту рәсімі осы жерден басталды және әлемдегі ең солтүстік рун тасы – Фрёсён рун тасы осы жерде орнатылды. 1645 жылы бұрын Норвегия провинциясы Дания-Норвегиядан Швецияға өткеннен кейін үкімет шенеуніктері арасында Ямтландта швед қаласын немесе көпинг (базар қаласы) құру жоспарлары болды. Королева Кристина провинция шведтік болғаннан кейін Андерсёнде бекініс салуды талап етті; бұл бекініс Фрёсён бекінісімен бірге Ямтландты Швецияның бақылауында ұстауға көмектесетін еді. Кристинаның ниеті осы бекініс ішінде "Ямт қаласын" орналастыру болды. Бекініс салу үшін жергілікті тұрғындар 1651 жылы мәжбүрлі еңбекке тартылды, бірақ наразылықтар мен капиталдың жетіспеуінен кейін жоба 1654 жылы тоқтатылды. 1758 жылы бас қаржы директоры Пер Шислердің бастамасымен жоспарлар қайта қарастырылды, бірақ бұл ұсыныс Ямтландтың шаруаларының сауда және шаруашылық дәстүрлеріне қарсы тұру үшін Ямтландта қала құру керек пе, жоқ па деген жаңа пікірталас тудырды. Өстерсунд қаласы 23 қазан 1786 жылы Швеция монархы Густав III-тің жарғысымен негізделді, бұл үшін Оденсала шаруаларының жерлері сатып алынды. Хуса, сол кездегі Ямтландтағы ең ірі елді мекен, сондай-ақ Кроком, Сунне және Брунфлодан тыс Еде сияқты бірнеше басқа орындар ұсынылды. Фрёсён да кандидат болды, бірақ ең қолайлы деп танылғандықтан таңдау Өстерсундқа түсті. Қала нашар дамыды және бастапқы кезеңінде қиындықтарға тап болды. Мемлекет Фрёсөндағы Ямт саудагерлерін жаңа қалаға көшіруге тырысты, бірақ олар құнарлы топырағы бар бай приходты Фрёсөнді, саздық пен батпақты тастап кетуге ниетті болған жоқ. Алғашқы 50 жыл ішінде қала халқы жылына орташа есеппен сегіз адамға өсті. 1810 жылы қала Ямтланд және Хэрьедален провинцияларынан тұратын жаңа құрылған округтің орталығы болды және округтік кеңес құрылды. 1850 жылдары сауда-саттық еркінделіп, ағаш өңдеу саласы дамыған кезде өсім болды. 1879 жылы темір жол салынысымен ғана Өстерсунд нағыз қалаға айналды және Фрёсённің есебінен Ямтландтың орталығы мәртебесін алды. "Егінші-бастық" Нильс Ларсон и Туллус темір жолдың жоспарланғандай қаладан тыс емес, қала арқылы өтуіне ықпал етті. 1882 жылы Швеция мен Норвегия арасындағы одақ арқылы жағалаудан жағалауға темір жол аяқталды, бұл Өстерсундты Тронхейм және Сандсваллмен тығыз байланыстырды. Содан кейін Өстерсунд Швецияның басқа қалаларына қарағанда жылдам өсті. Он жыл ішінде ол Швецияның 20 қаласынан халық саны бойынша озып кетті. Қала иммигранттарды тартты, олардың көп бөлігі Ямтланд ауылдарынан келді, бірақ оңтүстік Швециядан келген қоныс аударушылар да көп болды. Өстерсундтың ең қарқынды даму кезеңінде тұрғындар арасында халықтық қозғалыстар пайда болды. Ямтланд және Хэрьедаленде Жақсы Тамплиерлер қозғалысы (сауықтыру қозғалысының бір бөлігі) толық үстемдік құрды. 1883 жылы қаланың 3000 тұрғынының 700-і Жақсы Тамплиерлер болып ұйымдастырылды. Қозғалыстың ең үлкен символы 1885 жылы қалада салынған Орден үйі болды. Ең танымал көшбасшылардың бірі Жозеф Малинс қалаға келгенде, бұл әлемдегі ең үлкен орден үйі екенін жариялады. Өстерсундтағы халықтық қозғалыстардың артында тұрған көптеген жетекші адамдар индустрияландыруды жергілікті аудандар мен ескі ауыл және шаруалар қауымына қауіп ретінде қарастырды. Қозғалыстардың жұмысы қала мен оның оңтүстік-орталық басқаруын өнеркәсіпке жау қылып қойды. Олар Өстерсундты ашық ауада демалу, мәдениет, білім беру және туризм орталығы ретінде көрсетуге тырысты. Өнеркәсіпке қоршаған ортаны бұзуға және мәдени-тарихи дәстүрлерге қауіп төндіруге рұқсат берілмеді. 1917 жылы Ұлы соғыс құрлықта жүріп жатқанда және Ресейде Ақпан төңкерісі кезінде Ресей төңкерісінің басталуы Өстерсундқа да әсер етті. Рациондау азық-түлік тапшылығына әкеліп соқты және төңкерістен қорқынышты. Кейбір азаматтар, негізінен әскерилер, аштық ұрысына шықты және сол жылдың мамыр айының бірінші күні 4000 демонстрант сүт пен ағаш бағасын төмендетуді талап етіп, қалалық әкімдіктің алдына жиналды. Ал келесі жылы "испан" тұмауы әлем бойынша жылдам тарады. Өстерсундтағы қалалық дәрігер "Өстерсунд сөзсіз басқа швед қалаларынан гріппен көбірек ауруға ұшырауы керек" деп атап өтті, сондықтан жергілікті тұрғындар Өстерсундты "испан тұмауының астанасы" деп атады. Ұлы депрессия мен бірнеше дағдарыстарға қарамастан, еңбексіздік деңгейі өте жоғары болса да, Өстерсунд соғыс аралық кезеңде өсуін жалғастырды. 1918 жылы Оденслунд аймағы қала құрамына қосылды. Бизнес секторы көп өзгермеді және Өстерсунд Швециядағы ең аз индустрияландырылған қалалардың бірі болып қала берді. Оның орнына Өстерсунд көтерме саудаға назар аудара берді және солтүстік және солтүстік-орталық Швецияда оның орталығы болды. Қаланың орталық орны Ямтланд арқылы солтүстіктен оңтүстікке дейін салынған Инландсбанан темір жолымен күшейтілді. 1920 жылдары Өстерсунд пен жақын орналасқан Брунфло қаласы арасында алғашқы ресми автобус маршруты құрылды. Келесі он жылдықта Өстерсундта 40-тан астам автобус маршруты жұмыс істеді. Сүт зауыды Gustav III алаңының батысында, қазіргі сауда орталығы Кернан орналасқан жерде орналастырды. Бұл алаң табиғи түрде қаланың орталық бөлігіне айналды. Өстерсунд Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін де өсуін жалғастырды. Лугнвик 1954 жылы қала құрамына қосылды және Өстерсунд, Ямтландтың қалған бөлігі сияқты, Рен-Мейднер моделіне ұшырады, бірақ осылай болмады. Швецияның кейнсиандық саясаты еңбек күшінің ұялылығын жақсарту үшін іске қосылды. Ямтланд ауылдық жерлерден қалаларға, ішкі аймақтардан жағалауға және солтүстіктен оңтүстікке көшу кезінде бұл саясатқа қатты соққы тиді. Қалалық аймақ ретінде Өстерсунд Миллиондық бағдарламаға ұшырады және Кёрфелтет сияқты қалалық аудандар құрылды. Өнеркәсіпке деген жағымсыз көзқарас 1952 жылы қала тарихында алғаш рет әлеуметтік демократтар билікке келгеннен кейін өзгерді. Өнеркәсіптер ұлттық локализация саясаты арқылы Өстерсундқа тартылды және Оденског пен Лугнвикте өнеркәсіптік аймақтар құрылды. Бұрын айтқанымыздай, даму Ямтландтың қалған бөлігіндегідей болған жоқ және үкімет саясатына қарсы ретінде 1963 жылы Ямтланд Республикасы құрылды. Өстерсунд осы әзіл республикасының астанасы болды және бостандық фестивалі Сторсйёранның үйі болды. Өстерсунд өсуін жалғастырды және 1970 жылы Фрёсён көпингі Өстерсундқа қосылды. 1971 жылы Швецияда үлкен реформа болды, нәтижесінде барлық ескі институттарды алмастырған ірі муниципалитеттер құрылды; жаңа ірі муниципалитет қаланың атымен аталды. Швецияның қалған бөлігі сияқты, мемлекеттік сектор осы кезеңде күрт кеңейді. 1960 жылы Швецияның мемлекеттік секторы Швецияның жалпы ішкі өнімінің шамамен 30 пайызын құрады; 1980 жылдың ортасына қарай бұл көрсеткіш 65 пайызға өсті. Осы кезде округтік кеңесте, үкіметте және жаңа муниципалитетте жұмыс орындары өсті. Үлкен кеңейіудің басты себептері үй шаруашылықтарына жасалған трансферт төлемдерінің ұлғаюы, сондай-ақ мемлекеттік тұтынудың өсуі болды. Бәрі ауыр салықтардың есебінен қаржыландырылды...

Гаррисон қаласы

Остерсунд 1892 жылы қалада Норрланд артиллерия полкі (А 4) құрылғанда және Ямтланд рейнджерлер корпусы Ямтланд рейнджерлер полкіне (I 23) жаңартылғанда гарнизондық қалаға айналды. Бұл Ресей шабуылдарының күшеюіне байланысты жасалды, соның салдарынан Ямтланд, Трёнделаг және Норрботтен аймақтары қорғаныс үшін ең маңызды деп танылды. Швеция мен Норвегия арасындағы одақтың тарауы Остерсундты әскери қала ретінде нығайтуға және оның мәртебесін арттыруға көмектесті; 1910 жылы Ямтланд рейнджерлер полкі қалаға орналасты, ал 1926 жылы Фрёсёнге Ямтланд эскадрильясы (F 4) келді. Остерсундтың гарнизондық қала ретіндегі маңызы қала Боден бекінісімен байланыс орнатылғаннан кейін, Inlandsbanan темір жолы салынысымен арта түсті. Темір қақпаның құлауынан, 1989 жылы Берлин қабырғасының бұзылуынан және 1991 жылы КСРО-ның тарауынан кейін Швеция ұлттық қауіпсіздігін жоғалтты және күшті қорғаныс жүйесіне қажеттілік болмайтындығы айқындалды. Бұл мәселе 1990 жылдар бойы талқыланды және 2004 жылы Остерсундтағы барлық әскери қатысу тоқтатылуы туралы соңғы шешім қабылданды. Бұл хабарды жеткізген Швецияның қорғаныс министрі Лени Бьёрклунд қала тұрғындары тарапынан наразылыққа ұшырады. Дегенмен, Остерсундтың гарнизондық қала мәртебесінен айырылуы қаланың болашағына үлкен үміттер тудырды, өйткені жеке сектор өсіп, көптеген жаңа компаниялар ашылды, бұл мемлекет тарапынан ұсынылған қаржылық өтемақының нәтижесі болды. Әскери мақсаттарға бөлінген бұрынғы аумақтар ашылып, тағы екі қалалық аудан пайдалануға берілді.

Саясат және басқару

Östersund – Жәмтланд округінің астанасы және осылайша, округ әкімі Бритт Болин Ольссон осы қалада тұрады. Болин Ольссон – Швеция үкіметі тағайындаған әкімшілік орган – Жәмтланд округі әкімшілік кеңесінің (Länsstyrelsen i Jämtlands län) басшысы. Эстерсунд сондай-ақ Жәмтланд округі кеңесінің (Jämtlands läns landsting) орналасқан жері. Округтік кеңес – Жәмтланд округінің сайланған ассамблеясы. Округтік кеңестің жауапкершілігі негізінен халық денсаулығы сақтау жүйесі және муниципалитеттер арасындағы көлікпен қамтамасыз ету саласында жатыр. Эстерсунд – Эстерсунд муниципалитетінің (Östersunds kommun) орталығы. Муниципалитеттің заң шығару органы – 67 мүшеден тұратын муниципалдық мәслихат (kommunfullmäktige), төрт жылдық мерзімге пропорционалды өкілдік жүйесі бойынша сайланады. Мәслихат муниципалитеттің басқару органы болып табылатын 15 мүшеден тұратын атқару комитетін (kommunstyrelsen) тағайындайды. Атқару комитетіне муниципалитет әкімі (kommunstyrelsens ordförande) жетекшілік етеді. Эстерсундта тарихи тұрғыдан консерваторлар, еркін ойлы адамдар (кейін Либералды халық партиясы) және социал-демократтар басымдық құрған. Ұлттық деңгейдегі Швециядан өзгеше, Эстерсундтағы оңшыл орталық партиялар ұзақ жылдар бойы көпшілікте болды. Бұл жағдай тек 1952 жылы социал-демократтардың қосылуымен өзгерді және олар 1962 жылы абсолютті көпшілікке ие болды. 1966 жылы аграрлық және ауылдық Орталық партия, сондай-ақ шағын Христиан демократтар және Коммунистік партиялар сахнаға шықты. Жаңа оңшыл орталық муниципалдық үкімет тағайындалды және 1970 жылы Орталық партия осы коалициядағы ең ірі партияға айналды. Алайда, 1980 жылдан бері Социал-демократиялық партия билікте (1990 жылдардағы бір мерзімді қоспағанда), коммунистердің (қазіргі Сол партия) және кейде Жасыл партияның (1982 жылы қосылған) қолдауымен. Йенс Нильссон Социал-демократиялық партиясынан және 1997 жылдан бері Эстерсундтың мэрі болып табылады.

Көлік

Аэропорт қала орталығынан тыс, Фресон аралында орналасқан. Åre Östersund Airport (бұрынғы атауы Östersunds flygplats) – халықаралық әуежай және 2005 жылы шамамен 390 000 жолаушыны қабылдаған Швециядағы тоғызыншы ірі әуежай. Бұл әуежай шетелдік чартерлік рейстерді қабылдайтын Швециядағы аз ғана әуежайлардың бірі және осы салада айтарлықтай экономикалық өсімді көрсеткен жалғыз әуежай. Еуропалық E14 тас жолы Тронхеймнен Сундсваллға дейін Эстерсунд арқылы өтеді және солтүстіктен келетін Еуропалық E45 тас жолымен (жергілікті жерде Inlandsvägen деп аталады) қысқаша бірігеді. Екі жол кейін Брунфлода бөлінеді, онда E14 шығысқа қарай жалғасады, ал E45 оңтүстікке қайта бұрылады. Эстерсундтан негізінен Сундсвалл және Стокгольмге жолаушылар теміржол қатынасы бар. Norrtåg компаниясы Сторлиеннен Сундсваллға дейін Mittbanan бағытын орындайды. Inlandsbanan Еуропалық 45-ші тас жолымен бірдей бағыттарда жүреді. Эстерсунд Стокгольммен ұзақ қашықтыққа арналған SJ 3000 (жоғары жылдамдықты пойыздар), InterCity және түнгі пойыз арқылы байланыстырылған. Гетеборгқа және маусымдық түрде Мальмёге де түнгі рейстер бар. Жергілікті Stadsbussarna i Östersund компаниясы (сөзбе-сөз аударғанда: "Эстерсунд қалалық автобустары") қала ішінде тоғыз бағыт бойынша жұмыс істейді. Эстерсунд Storsjön (ағылшын тілінде "үлкен көл") жағасында орналасқандықтан, мұнда порт та бар. Бұғаздың Фресо жағында да порт бар. Storsjön көлі арқылы бірнеше көпірлер салынған, олар Эстерсундты жақын жердегі елді мекендермен байланыстырады: Фроссон арқылы Эстерсундқа, Вальсундсброн Фроссоннан Вальсунд арқылы Аннерсияға, ал Родоброн Фроссоннан Кроком муниципалитетіндегі Рёдонға дейін созылады.

Сауда және коммерция

Жемтланд Эстерсунд аймағының қалған бөлігі сияқты, көптеген шағын кәсіпорындар басым. Қала – Жемтланд округінің сауда және коммерция орталығы, 300-ден астам дүкені бар. Сауда айналымы қаланың тұрғындарының санына қарағанда 30% жоғары. Орталық бизнес ауданындағы сауда көбінесе сауда және жаяу жүргіншілер көшесі Престгатанға шоғырланған, онда ірі жергілікті сауда орталықтары, мысалы, Карнан және Миттпунктен, сондай-ақ Åhléns сияқты дүкендер орналасқан. H&M және Lindex сияқты ірі киім компаниялары, WESC сияқты кішірек компаниялар, шамамен 50 мейрамхана, аяқ киім дүкендері, Stadium және Intersport сияқты спорт тауарлары сататын дүкендер, бірнеше супермаркеттер (Эстерсундта ыңғайлы дүкендер аз), және тағы басқалары бар. Престгатанмен қатар жүретін Сторгатан да дүкендермен, мейрамханалармен және кофеханалармен толы. Престгатаннан айырмашылығы, бұл көше жаяу жүргіншілерге арналмаған. Эстерсунд – Швециядағы адам басына шаққанда ең көп терезе витринасы бар қала. 20 ғасырда Эстерсундтың бизнес өміріндегі ең танымал тұлға – автомобиль сатушы (алғашқыда жылқы сатқан) Свен О. Перссон, Persson Invest, Byggelit және Bilbolaget негізін қалаушы. Ірі жылжымайтын мүлік иесі Маттс О. Сандквист (1950–2012) болды. Эстерсундтың базар ретінде ұзақ тарихы бар, оның тамыры 11 ғасырға дейін, наурыз айының басында өткізілетін ежелгі Грегори базарымен байланысты. 1914 жылы тыйым салынғанына қарамастан, ол бірнеше жыл бойы жалғасты. 1950 жылы базар қысқа мерзімге қайта жанданды, ал 1986 жылы, қала 200 жылдығын тойлағанда, толығымен қайта тірілді және содан бері жыл сайын өткізіліп келеді. 1948 жылы, базарлар болмаған кезде, Эстерсундтың базар дәстүрін қазіргі заманғы нұсқада қайта жаңарту туралы идеялар көтерілді. Осының нәтижесінде 1950 жылы Швецияның солтүстік бөлігіндегі сауда орталығы ретінде Эстерсундты нығайту мақсатымен Expo Norr сауда жәрмеңкесі басталды. Сауда жәрмеңкесі Грегори базары сияқты жыл сайынғы шара, бірақ Expo Norr қыс айларында емес, жазда өткізіледі. Expo Norr көрмесіне әдетте жыл сайын 30 000-ға жуық адам қатысады. Швецияның көптеген округтік орталықтары сияқты, округтік кеңес және муниципалитет ең ірі жұмыс берушілердің қатарында. Сауда және мемлекеттік қызметтерден басқа, Эстерсундта Solectron, Cybercom, Volex, Husqvarna AB, Swedbank-тің телефондық банкі және Telia сияқты ірі компаниялар бар. Сүт өнімдерін өндіруші Milko және Inlandsbanan AB сияқты компаниялар өз корпоративтік кеңселерін қалада орналастырды. Швеция Кәсіпкерлер конфедерациясы жүргізген ұлттық сауалнама көрсеткендей, Эстерсунд муниципалитетіндегі әрбір компанияның 52 пайызы «жаһандануға өте оң көзқарасқа ие», осылайша Эстерсундты Швециядағы ең жаһандануға бейім муниципалитеттердің қатарында сегізінші орынға қойды (2008).

Мәдениет орындары

Остерсунд – Ямтланд округінің мәдени орталығы және жүлделі «Жамтли» мұражайының орны. Мұражайда ішкі және сыртқы көрме аймақтары бар, онда округтің түкпір-түкпірінен әкелінген тарихи ғимараттар топтастырылған. Олар шаруалардың ежелгі тұрмысын, Остерсунд қаласының алғашқы кезеңдерін және Скандинавияның ішкі аймақтарындағы мал өсіруді көрсетеді. Мұражай экспозициясында қызықты гобелендер жиынтығы – Оверхогдал гобелендері қойылған. Олар викинг дәуірінен бастап скандинавиялық және христиандық мәдениеттерге тән бейнелерді көрсетеді. Мифтік Storsjöodjuret (Ұлы көл монстры) туралы жеке көрме ұйымдастырылған. Викинг дәуірінен жеткен тағы бір ескерткіш – Фреостенен тас қашауы, ол Фреосо аралында орналасқан және әлемдегі ең солтүстік руналық тастардың бірі саналады. Қала ішінде Jämtlands läns bibliotek кітапханасы орналасқан. Бұл Швециядағы ең көне округтік кітапхана, ол 1816 жылы профессор Карл Цеттерстремнің өсиеті бойынша құрылған. Кітапхананың қоры өскен сайын, ол үлкен ғимаратқа көшірілді. Алдыңғы ғимарат қазір Киркпаркендегі ескі шіркеудің қасында тұр. Storsjön көлінде бұрыннан келе жатқан тасымал қызметі бар, және әр жазда S/S Thomée мен S/S Östersund бу кемелері жүріп тұрады. Көптеген кемелерден айырмашылығы, олар әйел емес, еркек деп есептеледі. S/S Thomée Остерсунд портынан ғана жүзеді. S/S Östersund Storsjön көлінің батыс жағалауындағы Арвесундтан жүзеді, бірақ Jamtli мұражайының бу кемесінің тоқтағыш аймағына да келіп тұрады. Фросо зообағы Швециядағы ең ірі зообақтардың бірі болды, онда экзотикалық жануарлар ұсталған. 2019 жылы жабылғанға дейін онда 700-ге жуық жануар болды, олардың ішінде Сібір жолбарыстары, арыстандар, полярлық қасқырлар мен маймылдар бар еді. Фросо зообағында тропикалық үй, биологиялық музей және ойын-сауық паркі де болды. Остерсундтың сыртында, Оррвикен ауылында Moose Garden деп аталатын лосьтар бағы бар, ол қолға үйретілген лосьтармен жақын арада танысуға мүмкіндік береді. Färgfabriken («бояу фабрикасы») – Стокгольмде орналасқан тәжірибелік мәдениет орталығы, ол өзін қазіргі заманғы өнер зертханасы ретінде ұсынады. 2008 жылдың сәуірінен 2011 жылдың қаңтарына дейін Остерсундта Färgfabriken Norr деп аталатын филиалы ашылды. 1999 жылы құрылған Gaaltije – Оңтүстік саам мәдениетінің орталығы, ол Оңтүстік саам мәдениеті, тарихы және бизнесі туралы білімнің мол көзі. Gamla Tingshuset кішкентай кинотеатр, кафе, шағын залдар мен жаттығу залдарына ие. Бұл қала жастарының жиналатын орыны болып табылады.

Оқиғалар

Storsjöyran қалалық фестивалі (кәдімгі Yran деп аталады, сөзбе-сөз мағынасы: Ұлы көлдің той-қуаныш фестивалі), Скандинавиядағы ең көне қалалық фестиваль және жыл сайын 55 000 келушіні қабылдайтын Швециядағы ең ірі фестиваль. Storsjöyran шілде айының соңғы апта соңында Өстерсунд қаласының орталығында өтеді. Алайда, шара Кронгстрек көшесінің ашылуымен бір апта бұрын басталады, осы кезде аймақтық барлар мен мейрамханалар көл жағасына жиналады. Джамтли Рождестволық жәрмеңкесі – Адвенттің екінші апта соңында өтетін, көп адам қатысатын жәрмеңке. Expo Norr, Швецияның ең көне тауар сауда жәрмеңкесі маусым айында шамамен 400 экспонент қатысымен өтеді. Vinterparken («Қысқы парк»), маусымдық көл жағалау шараларымен.

Білім

Өстесунд жақында университет қаласы атанды және Орта Швеция университетінің 7000-нан астам студенті бар ең ірі кампусы Өстесундта орналасқан. Орта Швеция университеті 2005 жылы университет мәртебесіне ие болғанға дейін Митхёсколан деп аталған жоғары мектеп (högskola) болды, осылайша Швецияның ең жас университетіне айналды. Митхёсколан – Сундсвалл/Хернёсанд жоғары мектебінің (Högskolan i Sundsvall/Härnösand) және Өстесунд жоғары мектебінің (Högskolan i Östersund) бірігуінің нәтижесі. Өстесунд әлеуметтік ғылымдар (кәсіпкерлік басқару, психология, социология және саясаттану) және әлеуметтік жұмыс саласындағы зерттеулердің орталығы болып табылады, ал денсаулық сақтау ғылымдарындағы зерттеулер Өстесунд пен Сундсвалл арасында бөліседі. Қалада бірнеше жоғары мектептер (гимназиесколор) бар, олардың ішіндегі Палмкранц мектебі (PC) және Варгантин мектебі (Wargen) ең ірілері. Кіші мектептердің қатарында – Сторсёгимнасиет, Өстесунд гимназиясы және Дилле Гард Табиғатты пайдалану гимназиясы.

2021 жылғы арнайы Олимпиаданың қысқы әлем ойындары

Эстерсунд пен Аре бастапқыда 2021 жылғы Арнайы Олимпиаданың қысқы әлемдік ойындарын қабылдауға белгіленген еді. Бұл Швецияның Арнайы Олимпиаданы алғаш рет өткізуі болар еді. Бірақ, 2019 жылдың 19 желтоқсанында қаржыландыру жетіспеуіне байланысты, іс-шара Швецияда өткізілмеді. Оның орнына ол Ресейдің Қазан қаласында өтеді және 2022 жылға шегерілді.