Кіріспе

Солтүстік Америка халық мүсіндігінің мифтік жаратылысы

Тайлипо – Солтүстік Америка халық мүсіндігіндегі, әсіресе Аппалач таулы аймағында кең таралған жаратылыс. Оған Талейбоун, Талейбонс, Тейлбоунс, Талли Тейл, Тейли По, Тайлипо және Тайлипое сияқты басқа да аттар беріледі.

Жаратылыс

Тайлипо көбінесе иттей болады делінеді. Әңгімешіге қарай, оның сары немесе қызыл көзі, үшкір құлақтары мен ұзын құйрығы болады, сондай-ақ қабылан сияқты түкті құлақтары да болуы мүмкін. Ол түнгі жануар, қоршаған ортамен үйлесу үшін қара түсті жүнмен жабылған. Ол тек тырнақтарымен шабуылдайды, яғни ол жануар, көп мүмкіндіктерге ие жын немесе рух емес екенін көрсетеді. Ол ағылшын тілінде сөйлейді, құйрығын қайтаруды талап етеді (фраза әр нұсқада әртүрлі, бірақ әрқашан қайталанады).

Орнату

Бұл оқиға көбінесе тым құрғақ орманды ауылдық аймақта түнде орын алады. Географиялық тұрғыдан алғанда, оқиға Американың оңтүстігінде болған деп саналады. Оқиғаның кез келген дәуірде орын алуы мүмкін, себебі әңгіме өте оқшауланған және ерекше атмосфераға толы. Басты оқиғалар орманның тереңіне салынған, жалғыз тұратын адам мен оның үш итінің өмір сүретін ағаш үйдің ішінде болады.

Әңгіме

Аштық пен аң аулаудың қиын кезінде оқиға бір жалғыз адам мен оның үш итінен басталады. Адам кешкі тамағын іздеп түнде шығып, кішкентай қоянды атып алады және оны итттерімен бөліседі. Әлі де аш болғандықтан, ол ерекше көзге түсетін жарқын көздері мен ұзын құйрығы бар есімсіз жаратылысты кездестіреді. Жалғыз адам тез арада оқ атып, құйрығын кесіп алады. Жаратылыс айқайлап, қараңғылыққа қашады, ал адам құйрықты шикі немесе сорпаға салып жейді. Ұйықтағанда, сыбдыр және тырнақ сүю дыбысынан оянады. Отырып, жалғыз адам төсегінің басында Тайлипоның жарқыраған көздерін көреді. Бұл жаратылыс өзгеше дауыспен өзінің "tailypoсын" қайтаруды талап етеді. Қорқып, адам итттерін шақырады, олар дереу көмекке келіп, жаратылысты түнде қуады. Жаратылыс орманға қуылғаннан кейін, екі иті қайтып оралады, бірақ біреуі жоғалып кетеді. Адам ұйықтауға тырысады, бірақ Тайлипо көп ұзамай қайта оралып, құйрығын қайтару үшін одан да талапкерлікпен шақырады. Тағы да, адам итттерін Тайлипоға жібереді, және тағы да, аман қалған ит оралғанда біреуі жоғалып кетеді. Ұйықтамай, ол қаруын (әдетте қандай да бір мылтық) ұстап алып, таң атқанша күтеді, қалған иті жанында. Тайлипо үшінші рет пайда болғанда, адам тағы да итке Тайлипоға шабуыл жасауға бұйрық береді. Күтілгендей, ит жаратылысты қуады және қайта оралмайды. Енді үш итінен айырылып, қорғанышсыз қалған адам төсегінің астына тығылып, таң атсын деп дұға етеді. Таң атпай тұрып, ол таныс сыбдыр дыбысын естіп, бұл иттерінің бірі деп үміттенеді. Айыныштыққа орай, Тайлипо адамның үстіне секіріп, оны қарусыз қалдырады немесе қорқыныштан қаруын тастайды. Енді жаратылыс адаммен бетпе-бет келіп, оның "tailypoсын" қайтаруды талап етеді. Көбінесе, Тайлипо адамды танымасқа дейін терісін жұлып алады деп айтылады. Басқа нұсқаларда, үйден тек түтін шығаратын жері ғана қалады. Қалай болғанда да, Тайлипо құйрығы үшін кек алғаны түсініледі. Қараңғы түнде жаратылыстың өзінің "tailypoсын" іздеп шыбырлағанын естуге болады (немесе шыбырлап, "tailypoсын" қайтарып алғанын айтады).

Вариациялар

Тайлипо аңызының сансыз нұсқалары бар, олардың көпшілігі ауыз әдебиеті арқылы таратылады. Аштық шеккен адам мен оның итттері ескі үйлерінің маңында азық іздеуі – ортақ тақырып. Дегенмен, адамның өзін қорғау әдістері балтадан мылтыққа дейін әртүрлі болады. Сонымен қатар, кейде адамның итттері Тайлипо жеп қоймай не өлтірмей, жай ғана "жоғалып" кетеді немесе қорқып қашады. Кейде итттер сол жандарды батпаққа қуады да, содан кейін із-түзсіз жоғалып кетеді, олардың батпаққа өлтіру үшін сүйретілгені айтылады. Кейбір нұсқаларда Тайлипо орманнан емес, едендегі тесік арқылы үйге кіреді. Оқиға күздің соңында өтеді деп есептеліп, бірақ бұл да өзгеріп отырады. Әдетте, мұндай өзгерістер көбінесе тыңдаушылар тобына байланысты, ал кішкентай балалар үшін қорқынышты детальдар алынып тасталады. Кейбір нұсқаларда адамның итттері (жоғалу ретімен) Уно, Ино және Кумптико Калико деп аталады.

Талдау

Аңыз Апалачиядағы ауылдық отбасылардың оқшаулану немесе ашаршылық сияқты, жалпы алаңдатушылықтарымен байланысты деп сипатталған. Ол сондай-ақ балаларға жануарларды зорлық-зомбылыққа салуға болмайтынын үйрететін ескерту әңгімесі ретінде де қарастырылуы мүмкін.