Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Африка аймағы
Region of West Africa
Гвинея – Батыс Африканың Африка жағалауындағы аймақтың дәстүрлі атауы, ол Гвинея шығанағы бойында орналасқан. Бұл жағалау бойымен созылатын және солтүстікте Сахель белдеуімен шектесетін табиғи ылғалды тропикалық орман немесе саванна.
Guinea is a traditional name for the region of the African coast of West Africa which lies along the Gulf of Guinea. It is a naturally moist tropical forest or savanna that stretches along the coast and borders the Sahel belt in the north.
Этимология
"Гвинея" сөзінің этимологиясы белгісіз. Ағылшын тіліндегі "Гвинея" атауы испан тіліндегі "Guinea" сөзінен тікелей келген, ал ол португал тіліндегі "Guiné" сөзінен шыққан. Португалша термин 15 ғасырдың ортасында пайда болды, Сенегал өзенінің оңтүстігінде қоныстанған "қара" африкалық халықтарды атау үшін португалдықтар қолданған жалпы атау ретінде. "Гвинея" термині 1453 жылғы Гомес Эанес де Зурараның жылнамасында кеңінен қолданылған. Португалия королі Жоан II 1481 жылдан бастап "Гвинеяның иесі" (Senhor da Guiné) атағын алды. Португалдықтар "Guineus" атауын бербер тілінен алған деп саналады – "Ghinawen" (кейде араб тілінде غِنَاوَة - Guinauha немесе Genewah деп арабтандырылған), бұл "күнге күйген адамдар" дегенді білдіреді (классикалық грек тіліндегі "Aithiops" – "күнге күйген бет" сияқты). Бербер тіліндегі "aginaw" және "Akal n Iguinawen" сөздері тиісінше "қара" және "қаралардың елі" деген мағынаны білдіреді. 1526 жылы Лео Африкан алғаш ұсынған қарсы теория бойынша, "Гвинея" атауы Жоғарғы Нигер өзеніндегі ірі сауда қаласы Дженнеден (ол оны Gheneo, Genni және Ghinea деп те атаған) шыққан. Дженне 11 ғасырдан (Гананың құлауы) 13 ғасырға дейін (Мали шапқыншылығы сауда жолдарын бұзып, сауданы бұрынғыдағы шағын Дженне бекеті болған Тимбуктуға бағытқан кезде) Батыс Африкадағы алтын мен тұз саудасына басымдық еткен. Дженне үстемдігі кезеңінде араб деректерінде "Genewah" термині жиі қолданыла бастады (ал "al-Sudan" – араб тілінде "қаралар" деген мағынада – бұрын жиі қолданылған). Басқа теориялар "Гвинея" атауын "Гана" атауымен байланыстыруға тырысады, бірақ бұл әлдеқайда күмәнді. Гана империясы 11 ғасырдың араб географтары (мысалы, әл-Бакри) айтқан ортағасырлық Гана сауда қаласының атымен аталады, бірақ араб деректері оны "Genewah" атауынан бөлек қолданады (мысалы, "Genewah еліндегі Гана" деп айтады).
The etymology of "Guinea" is uncertain. The English term Guinea comes directly from the Spanish word Guinea, which in turn derives from the Portuguese word Guiné. The Portuguese term emerged in the mid 15th century to refer to the lands inhabited by the Guineus, a generic term used by the Portuguese to refer to the "black" African peoples living south of the Senegal River (in contrast to the "tawny" Sanhaja Berbers, north of it, whom they called Azenegues). The term "Guinea" is extensively used in the 1453 chronicle of Gomes Eanes de Zurara. King John II of Portugal took up the title of Senhor da Guiné (Lord of Guinea) from 1481. It is believed the Portuguese borrowed Guineus from the Berber term Ghinawen (sometimes Arabized as غِنَاوَة Guinauha or Genewah) meaning "the burnt people" (analogous to the Classical Greek Aithiops, "of the burned face"). The Berber terms "aginaw" and "Akal n Iguinawen" mean "black" and "land of the blacks", respectively. A competing theory, first forwarded by Leo Africanus in 1526, claims that "Guinea" is derived from Djenné (which he refers to as Gheneo, Genni and Ghinea), the great interior commercial city on the Upper Niger River. Djenné dominated the gold and salt trade across West Africa, from the 11th century (fall of Ghana) until the 13th century (when the Mali invasion disrupted its routes and redirected trade to Timbuktu, hitherto just a small Djenné outpost). It is during the period of Djenné dominance that the term Genewah really comes forward into usage in Arab sources (al Sudan – Arabic for "blacks" – is used more commonly before). Other theories try to connect "Guinea" to "Ghana", but this is less certain. The Ghana Empire is named after the Medieval trading city of Ghanah mentioned already by 11th century Arab geographers (e. g. al Bakri), but it is used distinctly from Genewah by Arab sources (e. g. they would say "Ghanah in the country of Genewah").
Тарих
1478 жылы (Кастилия мұрагерлік соғысы кезінде) Кастилияның отыз бес каравельді армадасы және португал флоты Эльмина жағалауындағы суларда Гвинея саудасының (алтын, пил сүйегі және қара бұрыш) үстемдігі үшін Гвинея шайқасын өткізді. Соғыс португалдық теңіз күштерінің жеңісімен және католик монархтарының Португалияның көптеген даулы африкалық территорияларға билігін ресми мойындауымен аяқталды (Алькашовас шарты, 1479 жыл). Бұл еуропалық державалар арасындағы көптеген колониялық соғыстардың біріншісі болды. Португалдар мен кастильдіктерден кейін голландтар, даттар, француздер және британдықтар келді. 18-19 ғасырларда аймақта бірнеше орталықтандырылған мемлекеттер пайда болды. Олар Сахельдің кең даласындағы ірі мемлекеттерден әлдеқайда кішкентай болғанмен, халық тығыздығы жоғары және саяси тұрғыдан орталықтандырылған еді. Осы мемлекеттердің біртұтастығы аймақтың Африканың басқа аймақтарына қарағанда еуропалықтардың басқыншылығына қарсы тұруын күшейтті. Мұндай қарсылық, еуропалықтар үшін денсаулыққа қауіпті жағдаймен қосылғанда, Гвинеяның көп бөлігі 19 ғасырдың соңына дейін еуропалықтар тарапынан отарланбады.
In 1478 (during the War of the Castilian Succession), a Castilian armada of thirty five caravels and a Portuguese fleet fought the battle of Guinea in the waters off Elmina, for the hegemony of the Guinea trade (gold, ivory and black pepper). The war ended both with a Portuguese naval victory and the official recognition by the Catholic Monarchs of the Portuguese sovereignty over most of the African territories in dispute (Treaty of Alcáçovas, 1479). This was the first of many colonial wars among European powers. After the Portuguese and Castilians came the Dutch, Danes, French, and British. The extensive trade in ivory, gold, and slaves made the region wealthy, with a number of centralized kingdoms developing in the 18th and 19th centuries. These were much smaller than the large states of the wide open Sahel, but they had far higher population densities and were more centralized politically. The cohesion of these kingdoms caused the region to show more resistance to European incursions than other areas of Africa. Such resistance, combined with a disease environment hostile to Europeans, meant that much of Guinea was not colonised by Europeans until the very end of the 19th century.
Бөлімшелер
Гвинея көбінесе "Төменгі Гвинея" және "Жоғарғы Гвинея" деп бөлінеді. Төменгі Гвинея – Африканың ең тығыз қоныстанған аймақтарының бірі, ол Оңтүстік Нигерия, Бенин, Тогоны қамтиды және Ганаға дейін созылады. Оған жағалау және ішкі аймақтар да кіреді. Жоғарғы Гвинея халық саны жағынан әлдеқайда сирек қоныстанған және Кот-д'Ивуардан Сенегалға дейін созылады. Гвинея Республикасы шеңберінде Төменгі Гвинея елдің жағалау жазығын, ал Жоғарғы Гвинея елдің ішкі аймағын білдіреді. Аймақтағы еуропалық саудагерлер аймақты негізгі экспорт тауарларына сәйкес бөліп көрсеткен. Бенин мен Нигерияның шығыс бөлігі Құл жағалауы деп аталды. Қазіргі Гана (британдық) Алтын жағалау деп аталды, бұл атау кейіннен аймақтағы британдық колонияға берілді, ол ақырында бұрынғы еуропалық колонияларды өз ішіне сіңірді. Одан батысқа қарай Пил жағалауы орналасқан. Ең батысында, қазіргі Либерия мен Сьерра-Леоне аймағы Бұрыш жағалауы немесе Астық жағалауы деп аталды.
Guinea is often subdivided into "Lower Guinea" and "Upper Guinea". Lower Guinea is one of the most densely populated regions of Africa, covering southern Nigeria, Benin, Togo and stretching into Ghana. It includes the coastal regions as well as the interior. Upper Guinea is far less densely populated and stretches from Côte d'Ivoire to Senegal. Within the Republic of Guinea, Lower Guinea refers to the country's coastal plain, while Upper Guinea refers to the country's interior. European traders in the region subdivided the region based on its main exports. The eastern portion around Benin and Nigeria was named the Slave Coast. What is now Ghana was called the (British) Gold Coast, a name later given to a British colony in the area which ultimately absorbed earlier European colonies. West of this was the Ivory Coast, still the name of the nation in that region. Farthest west, the area around modern Liberia and Sierra Leone was referred to as either the Pepper Coast or the Grain Coast.