Кіріспе

Италиядағы Авеллино (avelˈliːno) – Италияның оңтүстігіндегі Кампания аймағындағы Авеллино провинциясының орталығы. Ол Неапольдің шығысында, таулармен қоршалған жазықта орналасқан және Салернодан Беневентоға дейінгі жолдың маңызды торабы болып табылады.

Тарих

Римдіктер басып алғанға дейін ежелгі Абеллинум қазіргі Атрипалданың сыртында, Чивита төбесінде орналасқан, самниттік Хирпиндердің орталығы болды. Қала ежелгі Велехаға сәйкес келуі мүмкін, бұл туралы сол аймақта табылған монеталар куәлік етеді. Абеллинумды римдіктер б.з.д. 293 жылы жаулап алды және келесі ғасырларда бірнеше рет атауын өзгертті (Венерия, Ливия, Августа, Александрия және Абеллинациум). Бірақ, нағыз римдік қаланың құрылысы б.з.б. 89 жылы азамат соғысында Луций Корнелий Сулланың жаулап алуынан кейін ғана жүзеге асты. Ол ескі орнынан қиратып, б.з.д. 82 жылы Сабато өзенінің сол жағалауында Венерия Абеллинациум колониясын құрды. Жаңа қала мықты қабырғалармен қоршалған және ортогональды, гипподамиандық жоспармен салынған. 7 жылы Август әйелі Ливия Друзилланың құрметіне оны Ливия Августа деп атады. III ғасырда Александр Север колонияны Ливия Августа Александрина деп кеңейтті, бұл сол аймақта Сол Инвиктус сияқты ежелгі Левант діндерінің таралуына көмектесті. Содан кейін экономикалық дағдарыстар (III және IV ғасырлар), күшті жер сілкіністері (346 жыл) және қауіпті жанартау жарылыстары (472 жыл) болды. Қала 500 жылға таяу христиан дініне көшті және епископтық орынға айналды. Готтар (535–555) мен вандалдар шабуыл жасады. Ломбардтардың Оңтүстік Италияны жаулап алуынан кейін, ежелгі қала 568 жылы тасталды (толықтай ма, әлде ішінара ма, әлі де даулы), ал Терра төбесінде қазіргі Авеллиноға айналған жаңа елді мекен пайда болды. Қамалмен қорғалған ол Беневенто герцогтығының (кейіннен князьдық) құрамына кірді, ал соңғысы құлағаннан кейін Салерно князьдығына қарасты. 1100 жылы Оңтүстік Италияда Норман билігі кезінде Риккардо делла Аквила оны иеленді. Кейін Анжу королі Карл I оны Монфорт әулетіне берді, олардың орнын Дель Бальцо және Филанджери әулеттері басты. 1581 жылы Авеллиноға феодалдық құқықтарды Неапольдің аристократтық отбасының Атрипалда герцогы Дон Марино I Караччоло сатып алды, ол 1589 жылы Авеллино князі болып тағайындалды. Авеллино Караччоло әулетінің негізгі орталығына айналды. Дон Мариноның ұлы мен немересі тікелей Неаполь Корольдігінің Ұлы канцлері болды және Алтын Жүн орденінің рыцарьлары атанды. Немересі Дон Марино II (1587–1630) «Пентамерон» авторы Джанбатиста Базиленің меценаты болды. 1820 жылы Авеллино революциялық көтерілістердің ошағы болды. Алайда, шамамен елу жылден кейін Италияның бірігуі қалаға ешқандай пайда әкелмеді, себебі ол Неаполь-Беневенто-Фоггия негізгі теміржол желісінен алыс жатты және теңізден де шалқаяды. 1943 жылы қала одақтас авиациясымен бомбаланды, мақсаты неміс танк бөлімшелерінің маңызды Ферриера көпірі арқылы шегінуін тоқтату болды. Авеллино тарихы бойында сейсмикалық белсенділікке ұшырады және 1980 жылғы 23 қарашадағы және 1981 жылғы 14 ақпандағы жер сілкіністерінен ауыр зардап шекті. Авеллино сондай-ақ Везувийдің көптеген жарылыстарынан күл жауды, ол шамамен батысқа қарай орналасқан; қала Везувийдің шамамен 3800 жыл бұрынғы Плинийлік жарылысынан қалған пемзаның типтік орнында орналасқан.

Экономика

1980 жылы Ирпинияда болған жер сілкінісі қала және бүкіл Авеллино провинциясы үшін шешуші кезең болды. Инфрақұрылымға үлкен қаржы құйылды, ал артық қаражат инновацияны және жалпы экономикалық өсімді ынталандырды. 2008 жылға қарай, Авеллиноның жан басына шаққандағы жылдық табысы 20 180 евроны құрап, аймақтық орташа көрсеткіштен жоғары деңгейде тұрды.

Ауыл шаруашылығы

1970 жылдардың ортасына дейін Авеллино экономикасының негізін ауыл шаруашылығы құрады, содан бері көптеген жастар отбасылық шаруашылықтарды тастап кетіп, кейде жоғары жалақы табу үшін аймақтан да көшіп кетті. Дегенмен, темекі, жүзім шаруашылығы және әсіресе, фундук өндірісі жергілікті экономика үшін маңыздылығын сақтап келеді, соңғы жылдары инвестициялардың ұлғаюымен көптеген адамдар жұмыспен қамтылды.

Өнеркәсіп

Авеллинода өндіріс секторы маңызды рөл атқарады, қаланың шығыс және батыс шетінде екі өнеркәсіптік аймақ орналасқан – Пьянодардин маңындағы Монтефредане, Прата-ди-Принсипато-Ультра және Пратола-Серра. Көптеген шағын және орта кәсіпорындар осы өнеркәсіптік аймақтарда орналасқан, олардың ішінде Fiat, Opel, Jeep, Lancia және Alfa Romeo үшін Fiat Pratola Serra модульдік қозғалтқыштарын шығаратын, сондай-ақ "multi jet" (жаққышпен шашылатын) автомобиль қозғалтқышын ойлап тапқан FMA (Fabbrica Motori Automobilistici, Автомобиль қозғалтқыштары зауыты) ерекше аталады.

Ауа

Ең жақын әуежайлар – оңтүстік-батыста Салерно Понтекагнано, ал батыста Наполи Каподичино.

Темір жол

Авеллино қаласының шекарасы Атрипальдамен жанасатын жерде орналасқан бұл станция, бір кезде Беневенто, Канчелло және Рочетта Сант-Антонио қалаларына жолаушылар пойыздарының соңғы аялдамасы болған. Станция Беневенто және Салерномен үзбей байланыс қамтамасыз еткен. Жергілікті экономиканы жақсарту мақсатында Неаполь және Римге бірнеше алыс қашықтыққа жүретін пойыздар қосылды, бірақ 2010 жылы Авеллино мен Рочетта Сант-Антонио арасындағы теміржол жабылуына байланысты бұл қызметтер тоқтатылды. 2012 жылғы 9 тамыздағы облыстық декрет бойынша қалған 19 аймақтық пойыз қызметі де тоқтатылды. Дегенмен, пойыз пайдаланушыларының наразылығына жауап ретінде 2012 жылғы 28 қазанда бірнеше қызмет қайта іске қосылды.

Жол

Авеллино екі кіру нүктесімен (Avellino Est / East және Avellino Ovest / West) A16 автожолында (алғашқыда A17 деп саналған және "Екі теңіз автожолы" деп те белгілі) қызмет көрсетеді, ол шамамен батыстан шығысқа қарай созылып, Неапольді батысқа қарай Каноса-ди-Пульямен және елдің шығыс жағындағы Баримен байланыстырады. Неапольге жақын жерде A16 автожолы A3 автожолымен қосылады, бұл Италияның ірі қалаларына ыңғайлы жолмен жетуді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, "Ofantina" деп аталатын суперстрада (екі қатарлы жол) да маңызды, ол Салерноға қарай шығыс және оңтүстікке қарай орналасқан бірнеше маңызды жергілікті қалалармен байланыстырады.

Қоғамдық көлік

Avellino-дағы қоғамдық көлік AIR Campania компаниясымен қамтамасыз етіледі. 2023 жылдан бастап, қызметке троллейбустар (жергілікті жерде, қате түрде, metropolitana leggera немесе жеңіл метро деп аталады) және 2023 жылдың 3 сәуірінде ашылған жаңа троллейбус маршруты енгізілді. Бұрын, 1947 жылдан 1973 жылға дейін Авеллинода троллейбус жүйесі жұмыс істеген.

Спорт

U. S. Avellino 1912, қаладағы футбол клубы. S. S. Felice Scandone, қаладағы баскетбол клубы.

Негізгі көрікті жерлер

Ежелгі римдік Абеллинумның қираған жерлері қазіргі Авеллиноның шығысында, қазіргі Атрипалда ауылының жанында орналасқан. Олардың ішінде форум, ғибадатханаларға қарап тұрған ғибадатханалар, моншалар, Серрино су құбырының бөліктері және патриций үйі бар. Сондай-ақ, амфитеатр мен жыныс үйі де болған. Авеллино соборы, роман стиліндегі склепімен, б.з.б. 129 жылы салынған бай римдік вилланың орнында тұр, ол Везувийдің атқылауынан кейін және 346 жылы болған жер сілкінісінен кейін тасталған. Санта-Мария-делле-Грацие шіркеуі мен монастыры 1580 жылы салынған. Пиацца Кастеллода (Қала алаңы) Ломбард қамалының қалдықтары бар. Қамалда шағын аңғардың іргесінде салынғандықтан, оның тактикалық мақсаты бүкіл Еуропаның қазіргі тарихшыларын әлі де оқытады. Беллерофонт фонтаны 17 ғасырда Козимо Фанзаго жасаған.

Көркем шығармаларда

HBO телехикаясы "Сопранолар" сериясында мафия басшысы Тони Сопраноның әулеттік тамыры Авеллино қаласында. Тонидің әкесі, Коррадо Сопрано аға, тас қалаушы, 20 ғасырдың басында Авеллинодан Америка Құрама Штаттарына көшіп келген. "Камелотта" атты эпизодта Джуниор Сопрано "Авеллиноның барлық ауылы осы өңірде қоныстанды" деп айтады, ол жерде басты кейіпкерлер тұрады, яғни Нью-Джерси штатының Эссекс округі.