Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік жарты шардағы шоқжұлдыз Эридан (/ˈɪrɪdəˌnəs/) – аспанның оңтүстік жарты шарсындағы шоқжұлдыз. Ол өзен ретінде бейнеленеді. II ғасырдағы астроном Птолемей тізімдеген 48 шоқжұлдыздың бірі, қазіргі 88 шоқжұлдыздың құрамына кіреді. Бұл заманауи шоқжұлдыздардың ішіндегі алтыншы үлкені және солтүстіктен оңтүстікке дейін аспанда ең ұзынға созылған шоқжұлдыз. Кейіннен осы атау латын тілінде По өзеніне де, Афинадағы шағын өзенге де берілді.
Constellation in the southern hemisphere
Eridanus (/ᵻ/'/r//ɪ//d//ən//ə//s/) is a constellation in the southern celestial hemisphere. It is represented as a river. One of the 48 constellations listed by the 2nd century astronomer Ptolemy, it remains one of the 88 modern constellations. It is the sixth largest of the modern constellations, and the one that extends farthest in the sky from north to south. The same name was later taken as a Latin name for the real Po River and also for the name of a minor river in Athens.
Жұлдыздар
Оның оңтүстік шетінде 0,5 жұлдыздық шамасы бар Ачернар жұлдызы орналасқан, ол Альфа Эридани деп аталады. Бұл Жерден 144 жарық жылы қашықтықта орналасқан көк-ақ түсті негізгі тізбек жұлдызы, оның дәстүрлі атауы "өзеннің соңы" дегенді білдіреді. Ачернар – өте ерекше жұлдыз, себебі ол белгілі ең жалпақ жұлдыздардың бірі. Байқаулар оның экваторындағы радиусы полюстерге қарағанда 50%-ға үлкен екенін көрсетеді. Бұл бұрмалау жұлдыздың өте жылдам айналуынан туындайды. Эриданда басқа да бірнеше қызықты жұлдыздар бар, оның ішінде қос жұлдыздар да кездеседі. Бета Эридани, дәстүрлі түрде Курса деп аталады, Жерден 89 жарық жылы қашықтықта орналасқан, 2,8 жұлдыздық шамасы бар көк-ақ жұлдыз. Орионның аяғының оңтүстігіндегі орнына байланысты оған "аяқ тіреуіш" деген ат қойылған. Тета Эридани, Акамар деп аталады, көк-ақ компоненттері бар екі жұлдыз, оларды кішкентай әуесқой телескоптарында да көруге болады, Жерден 161 жарық жылы қашықтықта. Бірінші жұлдыздың шамасы 3,2, ал екіншісінің – 4,3. 32 Эридани – Жерден 290 жарық жылы қашықтықта орналасқан екі жұлдыз жүйесі. Негізгі жұлдыз сары түсті, оның шамасы 4,8, ал екінші жұлдыз көк-жасыл түсті, шамасы 6,1. 32 Эридани кішкентай әуесқой телескоптарында көрінеді. 39 Эридани – Жерден 206 жарық жылы қашықтықта орналасқан, кішкентай әуесқой телескоптарында да көруге болатын екі жұлдыз. Бірінші жұлдыз 4,9 жұлдыздық шамасы бар қызғылт сары жұлдыз, ал екіншісі – 8 шамалы. 40 Эридани – үш жұлдыздан тұратын жүйе: қызғылт сары негізгі тізбек жұлдызы, ақ карлик және қызыл карлик. Қызғылт сары негізгі тізбек жұлдызы – 4,4 жұлдыздық шамасы бар негізгі жұлдыз, ал 9,5 жұлдыздық шамасы бар ақ екінші жұлдыз – ең оңай көрінетін ақ карлик. 11 жұлдыздық шамасы бар қызыл карлик ақ карликтерді 250 жылда бір рет айналып өтеді. 40 Эридани жүйесі Жерден 16 жарық жылы қашықтықта орналасқан. p Эридани – Жерден 27 жарық жылы қашықтықта орналасқан, екі қызғылт түсті компоненті бар екі жұлдыз жүйесі. 5,8 және 5,9 жұлдыздық шамасы бар негізгі және екінші жұлдыздардың орбиталық периоды 500 жылды құрайды. Эпсилон Эридани (нақты аты Ран) – Юпитерге ұқсас бір экзопланетасы бар жұлдыз. Бұл Жерден 10,5 жарық жылы қашықтықта орналасқан, 3,7 жұлдыздық шамасы бар қызғылт сары негізгі тізбек жұлдызы. Оның бір планетасының массасы шамамен бір Юпитер массасына тең, ал айналыс периоды 7 жылды құрайды.
At its southern end is the magnitude 0.5 star Achernar, designated Alpha Eridani. It is a blue white hued main sequence star 144 light years from Earth, whose traditional name means "the river's end". Achernar is a very peculiar star because it is one of the flattest stars known. Observations indicate that its radius is about 50% larger at the equator than at the poles. This distortion occurs because the star is spinning extremely rapidly. There are several other noteworthy stars in Eridanus, including some double stars. Beta Eridani, traditionally called Cursa, is a blue white star of magnitude 2.8, 89 light years from Earth. Its place to the south of Orion's foot gives it its name, which means "the footstool". Theta Eridani, called Acamar, is a binary star with blue white components, distinguishable in small amateur telescopes and 161 light years from Earth. The primary is of magnitude 3.2 and the secondary is of magnitude 4.3. 32 Eridani is a binary star 290 light years from Earth. The primary is a yellow hued star of magnitude 4.8 and the secondary is a blue green star of magnitude 6.1. 32 Eridani is visible in small amateur telescopes. 39 Eridani is a binary star also divisible in small amateur telescopes, 206 light years from Earth. The primary is an orange hued giant star of magnitude 4.9 and the secondary is of magnitude 8. 40 Eridani is a triple star system consisting of an orange main sequence star, a white dwarf, and a red dwarf. The orange main sequence star is the primary of magnitude 4.4, and the white secondary of magnitude 9.5 is the most easily visible white dwarf. The red dwarf, of magnitude 11, orbits the white dwarf every 250 years. The 40 Eridani system is 16 light years from Earth. p Eridani is a binary star with two orange components, 27 light years from Earth. The magnitude 5.8 primary and 5.9 secondary have an orbital period of 500 years. Epsilon Eridani (the proper name is Ran) is a star with one extrasolar planet similar to Jupiter. It is an orange hued main sequence star of magnitude 3.7, 10.5 light years from Earth. Its one planet, with an approximate mass of one Jupiter mass, has a period of 7 years.
Үсті бос
Эридан супербос кеңістігі – 2007 жылы ашылған үлкен супербос кеңістік (ғаламның галактикалардан бос аймағы). Диаметрі шамамен бір миллиард жарық жылы, ол екінші ең үлкен белгілі бос кеңістік, одан ірісі – тек Канес Венатикидегі Гигант бос кеңістігі. Ол, ғарыштық микротолқындық фондағы «салқын дақ» пен АҚШ Ұлттық радиоастрономия обсерваториясының үлкен радиоастрономиялық зерттеуінің деректеріндегі радиогалактикалардың жоқтығын байланыстыру арқылы табылды. Кейбір болжамдар бойынша, бұл бос кеңістік біздің ғалам мен басқа ғалам арасындағы кванттық байланыстың нәтижесі болуы мүмкін.
The Eridanus Supervoid is a large supervoid (an area of the universe devoid of galaxies) discovered as of 2007. At a diameter of about one billion light years it is the second largest known void, superseded only by the Giant Void in Canes Venatici. It was discovered by linking a "cold spot" in the cosmic microwave background to an absence of radio galaxies in data of the United States National Radio Astronomy Observatory's Very Large Array Sky Survey. There is some speculation that the void may be due to quantum entanglement between our universe and another.
Терең аспан нысандары
NGC 1535 – әуесқой телескоптарында көрінетін, ал үлкен әуесқой аспаптарында дискісі көрінетін кішкентай көк-сұр планеталық тұмандық. 2000 жарық жылы қашықтықта орналасқан, оның шамасы 9-ға тең. Орион молекулалық бұлт кешенінің бір бөлігі Эридан шоқжұлдызының алыс солтүстік-шығыс бөлігінде табылады. IC 2118 – бұл Ориондағы жақын орналасқан супергигант жұлдыз Ригельдің шағылысынан пайда болған ежелгі жарылған жұлдыздың қалдығы немесе газ бұлты деп саналатын әлсіз шағылыстыратын тұмандық. Эридан шоқжұлдызында NGC 1232, NGC 1234, NGC 1291 және NGC 1300 галактикалары бар, соның ішінде керемет құрылымды жолақты спиральді галактика NGC 1300 де бар. NGC 1300 – 61 (плюс-минус 8) миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан, беткейіне қарап тұрған жолақты спиральді галактика. Жолақтың ортасы ерекше құрылымды көрсетеді: спиральді құрылымның ішінде диаметрі 3300 жарық жылы болатын керемет спираль бар. Оның спиральді қолдары тығыз оралған.
NGC 1535 is a small blue gray planetary nebula visible in small amateur telescopes, with a disk visible in large amateur instruments. 2000 light years away, it is of the 9th magnitude. A portion of the Orion Molecular Cloud Complex can be found in the far northeastern section of Eridanus. IC 2118 is a faint reflection nebula believed to be an ancient supernova remnant or gas cloud illuminated by nearby supergiant star Rigel in Orion. Eridanus contains the galaxies NGC 1232, NGC 1234, NGC 1291 and NGC 1300, a grand design barred spiral galaxy. NGC 1300 is a face on barred spiral galaxy located 61 (plus or minus 8) million light years away. The center of the bar shows an unusual structure: within the overall spiral structure, a grand design spiral that is 3,300 light years in diameter exists. Its spiral arms are tightly wound.
Метеорлар жауын
Жаңадан ашылған метеорлық жаңбыр – Ню Эриданидтер жыл сайын 30 тамыз бен 12 қыркүйек аралығында бір шоқжұлдыздан таралады; бұл жаңбырдың туған денесі – белгісіз Оорт бұлты нысаны. Эридан шоқжұлдыздағы тағы бір метеорлық жаңбыр – Омикрон Эриданидтер, олар 1-10 қараша аралығында ең жоғары деңгейге жетеді.
The Nu Eridanids, a recently discovered meteor shower, radiate from the constellation between August 30 and September 12 every year; the shower's parent body is an unidentified Oort cloud object. Another meteor shower in Eridanus is the Omicron Eridanids, which peak between November 1 and 10.
Көрнекілендірулер
Еридан ежелгі аспан карталарында Орионнан басталып, Кет пен Форнаксты иректеп өте, оңтүстік жарты шар жұлдыздарына қарай ағып жатқан өзен ретінде бейнеленген. Иоганн Байердің "Уранметрия" еңбегінде бұл шоқжұлдыз ағып жатқан өзен түрінде көрсетілген.
Eridanus is depicted in ancient sky charts as a flowing river, starting from Orion and flowing in a meandering fashion past Cetus and Fornax and into the southern hemispheric stars. Johann Bayer's Uranometria depicts the river constellation as a flowing river.
Тарих және мифология
Бір теория бойынша, грек шоқжұлдызының аты Вавилон шоқжұлдызынан, белгілі бір «Эриду жұлдызынан» (MUL.NUN.KI) алынған. Эриду – Вавилонияның оңтүстігіндегі ежелгі қала. Бұл қала батпақты аймақта орналасқан және оны жер астындағы тұщы су қоймасын билеген құдай Энки-Эа қасиетті санаған. Эридан Фаэтон туралы мифпен байланысты: ол әкесі Гелиос аспан күймесін (яғни, Күнді) тізгіндей алған, бірақ оны басқаруға жеткілікті күші болмағандықтан, әртүрлі бағытта шалқып, Жер мен аспанды өртеп жіберген. Зевс Фаэтонды найзағаймен өлтіріп, Жерге құлатқан. Шоқжұлдыз Фаэтонның өткен жолы деп есептелген, ал кейінірек – жандардың жолы деп саналған. Эриданос гректерде По (латынша Падус) өзенінің де аты болғандықтан, Фаэтонның жанған денесі сол өзенде сөнген дегенді айтады. Сондықтан, аспандық және жердегі Эриданостың мифтік географиясы өте күрделі. Эриданмен байланысты әлемдегі көптеген өзендер де бар. Алғашқыда Мысырдың Ніл өзенімен шатастырылған бұл шоқжұлдыз Италиядағы По өзенімен де теңестірілген. Қазіргі Форнакс шоқжұлдызының жұлдыздары бұрын Эриданның құрамында болған.
According to one theory, the Greek constellation takes its name from the Babylonian constellation known as the Star of Eridu (MUL. NUN. KI). Eridu was an ancient city in the extreme south of Babylonia; situated in the marshy regions it was held sacred to the god Enki Ea who ruled the cosmic domain of the Abyss a mythical conception of the fresh water reservoir below the Earth's surface. Eridanus is connected to the myth of Phaethon, who took over the reins of his father Helios' sky chariot (i. e., the Sun), but didn't have the strength to control it and so veered wildly in different directions, scorching both Earth and heaven. Zeus intervened by striking Phaethon dead with a thunderbolt and casting him to Earth. The constellation was supposed to be the path Phaethon drove along; in later times, it was considered a path of souls. Since Eridanos was also a Greek name for the Po (Latin Padus), in which the burning body of Phaethon is said by Ovid to have extinguished, the mythic geography of the celestial and earthly Eridanus is complex. Another association with Eridanus is a series of rivers all around the world. First conflated with the Nile River in Egypt, the constellation was also identified with the Po River in Italy. The stars of the modern constellation Fornax were formerly a part of Eridanus.
Теңдес
Эриданға сәйкес келетін жұлдыздар Үнді астрономиясында Орионның басына жақын, Ауригадан төмен басталатын өзен ретінде бейнеленген. Эридан санскрит тілінде Сротасвини деп аталады, «сротас» сөзі өзеннің немесе ағыстың бағытын білдіреді. Нақтырақ айтқанда, ол Шиваның индуистік бейнесі – Даксинамуртхи немесе Натараджаның басында Ганг өзені ретінде көрсетілген. Даксинамуртхидің өзі Орион шоқжұлдызы арқылы бейнеленген. Эриданға сәйкес жұлдыздарды Қытайдан толық көру мүмкін емес. Қытай астрономиясында оның солтүстік бөлігі Батыс Ақ Жолбарысының (西方白虎, Xī Fāng Bái Hǔ) құрамында орналасқан. Ал көрінбейтін оңтүстік бөлігі Сюй Гуанцзи батыс жұлдыздық карталары туралы біліміне сүйене отырып, Оңтүстік Жұлдыздық Аймақтарына (近南極星區, Jìnnánjíxīngōu) жатқызылды.
The stars that correspond to Eridanus are also depicted as a river in Indian astronomy starting close to the head of Orion just below Auriga. Eridanus is called Srotaswini in Sanskrit, srótas meaning the course of a river or stream. Specifically, it is depicted as the Ganges on the head of Dakshinamoorthy or Nataraja, a Hindu incarnation of Shiva. Dakshinamoorthy himself is represented by the constellation Orion. The stars that correspond to Eridanus cannot be fully seen from China. In Chinese astronomy, the northern part is located within the White Tiger of the West (西方白虎, Xī Fāng Bái Hǔ). The unseen southern part was classified among the Southern Asterisms (近南極星區, Jìnnánjíxīngōu) by Xu Guangqi, based on knowledge of western star charts.
Атаулар ауыстырылуы
USS Eridanus (AK 92) - АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Кратер классындағы жүк кемесі, бұл кеме жұлдыздар шоқшасының атымен аталған.
USS Eridanus (AK 92) was a United States Navy Crater class cargo ship named after the constellation.