Кіріспе

Жапондық мультимедиа франшизасы және тобы. Ескірген оңтүстік шоқжұлдызы Арго Навис (Арго кемесі), немесе жай ғана Арго, Птолемейдің 48 шоқжұлдызының бірі, қазір үш IAU шоқжұлдызының тобы. Бұрын ол оңтүстік аспандағы бір үлкен шоқжұлдыз болған. Бұл атаудың жатыс септемі "Аргус Навис", қысқартылған түрі "Арг". Флэмстид және басқа ерте заманғы астрономдар оны Navis (Кеме) деп атаған, жатыс септемі "Navis", қысқартылған түрі "Nav". Шоқжұлдыздың тым үлкен екені анықталды, ол келесі ең үлкен шоқжұлдыздан 28%-ға үлкен және 160-тан астам көзге көрінетін жұлдызға ие. 1755 жылғы Николя Луи де Лакайльдің каталогы оны үш қазіргі шоқжұлдызға бөлді, олар көбінесе бірдей аумақты алып жатыр: Карина (кеме қабырғасы), Пуппис (кеме қақпасы немесе кормасы) және Вела (жанағдар). Арго – грек мифологиясындағы Ясон мен аргонавттардың Алтын жүнді іздеу үшін Колхидаға барған Арго кемесінен алынған. Күн мен түннің ауысуы Жерден қарағанда жұлдыздардың оңтүстікке қарай жылғанын тудырды. Шоқжұлдыздың көп бөлігі классикалық дәуірде көрінсе де, қазір оны солтүстік жарты шардың көп бөлігінен көру қиын. Арго Навистің барлық жұлдыздары тропиктік аймақтан оңтүстікке қарай оңай көрінеді және оңтүстік муссонды ендіктерде зенитке жақын өтеді. Олардың ең жарқыны – Канопус (α Carinae), қазір Каринаға жатқызылған түнгі аспандағы екінші ең жарқын жұлдыз.

Грекия шоқжұлдызының дамуы

Арго Навис грек мәтіндерінен белгілі, олар оны шамамен б.з.д. 1000 жыл шамасында Египеттен алған. Плутарх оны египеттік "Озирис қайығына" жатқызған, ол он тоғызыншы ғасырға дейін аспан атластарындағы карталық бейнелерде көрініс тапқан (төменде қараңыз). Кеме полюс айналысында кормасымен айналып, теңізшілердегідей кері бағытта қозғалғандай көрінетін. Б.з.д. III ғасырда өмір сүрген грек ақыны / тарихшысы Аратус осы кері прогресті былай деп атап өткен: "Арго Ұлы Иттің [Кенис Майорының] құйрығымен тартылады; себебі оның бағыты қалыпты емес, кері бұрылып келеді".

Қазіргі шоқжұлдыздар

Қазіргі заманда Арго-Навис өте үлкен болғандықтан (ең үлкен қазіргі шоқжұлдыз Гидрадан 28% үлкен) қолдануға қолайсыз деп есептелді. Лакайль Байердің атауларын жұлдыздық шамаларға сәйкес келетін жаңа атаулармен алмастырды, бірақ тек бір грек әріптерінің тізбесін қолданып, осы жұлдыздардың шоқжұлдызын "Аргус" деп сипаттады. Сол сияқты, әлсіз, әріптері жоқ жұлдыздар тек "Аргус" деп тізімделді. Бұл қарамастан, шоқжұлдыз 20-ғасырға дейін өз құрамындағы бөліктерімен бірге қолданылып келді. 1922 жылы ол басқа шоқжұлдыздармен бірге үш әріптен тұратын қысқарту алды: Арг. 1930 жылы Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) 88 қазіргі шоқжұлдызды анықтағанда, Арго бөлшектендіріліп, бұрынғы шоқжұлдыз ретінде қарастырылды, сондай-ақ Карина, Пуппис және Вела шоқжұлдыздары ресми түрде құрылды, ал Арго ескірген деп жарияланды. Лакайльдің атаулары ұрпақтарында сақталды, сондықтан Каринада α, β және ε; Велада γ және δ; Пупписте ζ және т.б. бар. Осы бөлшектенудің нәтижесінде Арго-Навис Птолемейдің 48 шоқжұлдызының арасында енді ресми түрде жеке шоқжұлдыз ретінде танылмайтын жалғыз шоқжұлдыз болып табылады. Сонымен қатар, Пиксис шоқжұлдызы (теңізшінің компасы) ежелгі заманда Аргоның мачтасының бөлігі саналған аймаққа орналасқан. Кейбір авторлар компастың кемеге тиесілі болғанын айтады, бірақ магниттік компастар ежелгі гректерге белгісіз болған. Сол сияқты, Эдмонд Галлейдің Арго-Навис кемесінің басындағы "тұманды бұлтты" бөліп алып, оны өзінің демеушісі Карл II-нің құрметіне Робур Каролинум (Карлдың емені) деп аталатын жаңа шоқжұлдыз құруға жасаған әрекеті сәтсіз аяқталды.

Басқа мәдениеттердегі бейнелер

Веда дәуіріндегі астрономияда, зодиак белгілері мен көптеген шоқжұлдыздары Индо-грек патшалығы кезеңінен алынған, үнді бақылаушылары бұл жұлдыздар шоғырын қайық ретінде көріп тұрды. Маорилер бұл шоқжұлдызға бірнеше атау берді, оның ішінде Те Вака о Тамаререти (Тамареретидің каноэсі), Те Кохи а Аутахи («күздің суығы құрлық пен суға қонғандағы салқыны» деген мағынада) және Те Кохи.