Диопсид минералы: қасиеттері, кездесу орындары және қолданылуы
Diopside
Диопсид – моноклинді пироксен минералы. Құрамы, қасиеттері, қаттылығы (Моос шкаласы бойынша 6), түсі (көбінесе жасыл) және оптикалық сипаттамалары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пироксин минералы
Pyroxene mineral
Диопсид – моноклин пироксин минералы. Ол геденбергит және аугитпен толық қатты ерітінді қатарын, ал ортопироксин мен голубиттің ішінара қатты ерітінділерін құрайды. Ол моноклин призмалық кластағы әр түрлі түсті, бірақ көбінесе күңгірт жасыл кристалдар түзеді. Онда пироксин қатарына тән 87 және 93 градуста екі анық призмалық жарылыс бар. Оның Моос шкаласы бойынша қаттылығы 6, Виккерс қаттылығы 0,98 Н жүктемеде 7,7 ГПа, ал меншікті салмағы 3,25-3,55 аралығында. Ол nα=1.663–1.699, nβ=1.671–1.705 және nγ=1.693–1.728 сындыру көрсеткіштерімен мөлдірден жартылай мөлдірге дейін болады. Оптикалық бұрыш 58° - 63° аралығында.
Diopside is a monoclinic pyroxene mineral with composition It forms complete solid solution series with hedenbergite and augite, and partial solid solutions with orthopyroxene and pigeonite. It forms variably colored, but typically dull green crystals in the monoclinic prismatic class. It has two distinct prismatic cleavages at 87 and 93° typical of the pyroxene series. It has a Mohs hardness of six, a Vickers hardness of 7.7 GPa at a load of 0.98 N, and a specific gravity of 3.25 to 3.55. It is transparent to translucent with indices of refraction of nα=1.663–1.699, nβ=1.671–1.705, and nγ=1.693–1.728. The optic angle is 58° to 63°.
Құрылу
Диопсид ультрамафикалық (кимберлит және перидотит) магмалық жыныстарда табылады, ал диопсидке бай аугит мафикалық жыныстарда, мысалы, оливин базальты және андезитте кең таралған. Диопсид түрлі метаморфтық жыныстарда да кездеседі, мысалы, жоғары кремнийлі доломиттерден пайда болған контактты метаморфты шкарндарда. Ол Жердің мантиясындағы маңызды минерал және кимберлит пен сілтілі базальттарда шығарылған перидотит ксенолиттерінде жиі кездеседі.
Diopside is found in ultramafic (kimberlite and peridotite) igneous rocks, and diopside rich augite is common in mafic rocks, such as olivine basalt and andesite. Diopside is also found in a variety of metamorphic rocks, such as in contact metamorphosed skarns developed from high silica dolomites. It is an important mineral in the Earth's mantle and is common in peridotite xenoliths erupted in kimberlite and alkali basalt.
Минералогия және пайда болуы
Диопсид – гидротермалық өзгеріс және магмалық дифференциация арқылы хризотилдің (ақ асбест) алдындағы зат; ол магний мен хлордың сулы ерітінділерімен реакцияға түсіп, үш күн бойы 600 °C температурада қыздыру арқылы хризотилге айналады. Кейбір вермикулит кен орындары, әсіресе Монтана штатының Либби қаласындағылары, диопсидтен пайда болған хризотилмен (сондай-ақ асбесттің басқа түрлерімен) ластанған. Салыстырмалы түрде жоғары температурада диопсид пен голубит арасында, ал төмен температурада диопсид пен ортопироксен арасында қосылысқа қабілетсіздік байқалады. Диопсидтегі кальций/(кальций+магний+темір) арақатынасы осы екі пироксеннің бірімен қалыптасқанда, әсіресе 900 °C-тан жоғары температурада сезімтал, ал перидотит ксенолиттеріндегі диопсидтің құрамы Жер мантиясы температурасын қайта құруда маңызды рөл атқарады. Хромды диопсид – перидотит ксенолиттерінің жиі кездесетін құрамдас бөлігі, оның шашыраңқы түйірлері кимберлит түтікшелерінің жанында табылады, сондықтан ол алмастарды іздеудің көрсеткіші болып табылады. Осыған ұқсас кездесулер Канада, Оңтүстік Африка, Ресей, Бразилия және тағы да көптеген елдерде тіркелген. АҚШ-та хромий диопсидінің орналасқан жерлері солтүстік Калифорниядағы серпентинит белдеуінде, Колорадо-Вайоминг штаты шекарасындағы кимберлитте, Вайоминг штатының Айрон-Маунтин ауданындағы кимберлитте, Вайоминг штатының Седар-Маунтиндегі лампрофирде және Вайоминг штатының Грин-Ривер бассейніндегі Терциарлық Бишоп конгломераттарының көптеген құмырсқалар мен шығыңқы жерлерінде сипатталған. Грин-Ривер бассейніндегі көптеген хромды диопсидтер мен бірнеше Штаттық шекаралық кимберлиттер әсем тас сипатында кездеседі.
Diopside is a precursor of chrysotile (white asbestos) by hydrothermal alteration and magmatic differentiation; it can react with hydrous solutions of magnesium and chlorine to yield chrysotile by heating at 600 °C for three days. Some vermiculite deposits, most notably those in Libby, Montana, are contaminated with chrysotile (as well as other forms of asbestos) that formed from diopside. At relatively high temperatures, there is a miscibility gap between diopside and pigeonite, and at lower temperatures, between diopside and orthopyroxene. The calcium/(calcium+magnesium+iron) ratio in diopside that formed with one of these other two pyroxenes is particularly sensitive to temperature above 900 °C, and compositions of diopside in peridotite xenoliths have been important in reconstructions of temperatures in the Earth's mantle. Chrome diopside is a common constituent of peridotite xenoliths, and dispersed grains are found near kimberlite pipes, and as such are a prospecting indicator for diamonds. Occurrences are reported in Canada, South Africa, Russia, Brazil, and a wide variety of other locations. In the US, chromian diopside localities are described in the serpentinite belt in northern California, in kimberlite in the Colorado Wyoming State Line district, in kimberlite in the Iron Mountain district, Wyoming, in lamprophyre at Cedar Mountain in Wyoming, and in numerous anthills and outcrops of the Tertiary Bishop Conglomerate in the Green River Basin of Wyoming. Much chromian diopside from the Green River Basin localities and several of the State Line Kimberlites have been gem in character.
Әсемдік
Қадірлі диопсид екі түрінде кездеседі: қара жұлдыз диопсиді және хром диопсиді (құрамында хром болады, ол оған терең жасыл түс береді). Моос шкаласы бойынша 5.5–6.5 қаттылығымен хром диопсиді сызаюға оңай түседі. Осы тастың терең жасыл түсіне байланысты оны кейде Сібір изумруды деп атайды, бірақ геммологиялық тұрғыдан олар мүлдем байланысты емес – изумруд қымбат тас, ал диопсид – жартылай қымбат тас. Ақ фельдшпар матрицасындағы жасыл диопсид кристалдары да асыл тас ретінде сатылады, көбінесе моншақтар немесе кабошондар түрінде. Бұл тас көбінесе «жасыл дақты яшма» немесе «жасыл дақты тас» деп таныстырылады. Виолан – марганецке толы диопсид түрі, түсі күлгіннен ақшыл көкке дейін болады.
Gemstone quality diopside is found in two forms: black star diopside and chrome diopside (which includes chromium, giving it a rich green color). At 5.5–6.5 on the Mohs scale, chrome diopside is relatively soft to scratch. Due to the deep green color of the gem, they are sometimes referred to as Siberian emeralds, although they are on a gemological level completely unrelated, emerald being a precious stone and diopside being a semi precious stone. Green diopside crystals included within a white feldspar matrix are also sold as gemstones, usually as beads or cabochons. This stone is often marketed as 'green spot jasper' or green spot stone'. Violane is a manganese rich variety of diopside, violet to light blue in color.
Этимологиясы мен тарихы
Диопсид атауы грек тіліндегі "dis" – "екі есе", және "òpsè" – "жақ" сөздерінен шыққан, бұл тік призманың екі бағытта орналасуына сілтеме жасайды. Диопсидты 1800 жыл шамасында бразилиялық табиғатты зерттеуші Хосе Бонифасио де Андрада-и-Силва ашқан және алғаш рет сипаттаған.
Diopside derives its name from the Greek dis, "twice", and òpsè, "face" in reference to the two ways of orienting the vertical prism. Diopside was discovered and first described about 1800, by Brazilian naturalist Jose Bonifacio de Andrada e Silva.