Кіріспе

Б.з.д. V ғасыр грек софисті Гиппиас Элистік (Ἱππίας ὁ Ἠλεῖος; б.з.д. V ғасырдың соңы) – грек софисі, Сократтың замандасы. Кейінгі софистерге тән өзіне сенімділікпен, ол өзін барлық сала бойынша сарапшы деп есептеді және поэзия, грамматика, тарих, саясат, математика және тағы басқа көптеген пәндер бойынша дәріс берді. О туралы қазіргі біліміміздің көп бөлігі Платоннан жеткен, ол оны мақтаншыл және текетірес деп сипаттайды.

Өмір

Хиппиас б.з.д. 5 ғасырының ортасында (шамамен б.з.д. 460 жылы) Элис қаласында дүниеге келді, сондықтан ол Протагор мен Сократтан кейінгі жас замандас болды. Ол Сократтан (б.з.д. 399 жыл) кем емес өмір сүрді. Ол Гегесидамның шәкірті болған. Оның қабілеті мен шеберлігінің арқасында, оның қалалықтары саяси мәселелерде және Спартаға дипломатиялық миссияда оның қызметін пайдаланды. Бірақ ол сол заманғы басқа да софистер сияқты болды: ол Грекияның түрлі қалалары мен аймақтарын аралап, оқыту және қоғамдық сөйлеу мақсатымен саяхаттады. Платонның екі диалогы, "Үлкен Хиппиас" және "Кіші Хиппиас" оны мақтаншыл және текетірес деп сипаттайды. "Үлкен Хиппиас" (осы еңбектің Платонға жататындығы кейде күмәнді) әдемілік туралы мәселеге қатысты және Хиппиасқа тән білім мен өзіне сенуді күлкіге айналдырады. "Кіші Хиппиас" адам білімінің кемшіліктері туралы әңгімелейді және Хиппиасты абдырап мақтанған деп сипаттайды.

Жұмыс

Хиппиас өте білімді адам болды, ол өзін риторика, философия және саясат салаларын зерттеумен ғана емес, сонымен қатар поэзия, музыка, математика, сурет салу және мүсін жасаумен де жақсы таныстырды. Ол күнделікті өмірдегі қолданбалы өнерде де шебер екенін айтты, себебі ол өз қолымен жасағаннан басқа денесінде ештеңе кимегенін мақтан тұтатын, мысалы, мөр сақинасы, плащы және аяқ киім. Ол 776 жылы Коребтің жеңісін есептеген және Олимпиадалар мен олардың жеңімпаздарының барлық келесі тізімдерінің негізі болған «Олимпиада жеңімпаздарының тізімі» (Ὀλυμπιονικῶν Ἀναγραφή) деп аталатын жоғалған еңбегімен танымал болды. Бірақ оның білімі көбінесе беткей көрінеді, ол ешбір өнер немесе ғылымның егжей-тегжейіне терең бойламайды және жалпылама мәлімдемелермен қанағаттанады, бұл оған ешбір нәрсені толық білмей тұрып, кез келген нәрсе туралы сөйлеуге мүмкіндік берді. Осы мақтаншылдық, білімсіздікпен қосылғанда, Платонды Гиппиасқа қатысты қатаң сынға алуға итермеледі, өйткені софист өте кең танымал болды және жоғары сыныптардың жастарын тәрбиелеуге үлкен әсер етті. Плутарх та «Параллель өмірлердегі Нума өмірі» атты еңбегінде Нума мен Пифагордың қарым-қатынасының мерзімі туралы жазғанда Гиппиасқа сын айтты. Ол мерзімнің «Олимпиада жеңімпаздарының тізіміне» негізделгенін және Гиппиас еңбегінің сенімді негізі болмағанын мәлімдеді. Гиппиасқа жатқызылатын математикалық жаңалық кейде Гиппиас квадратрисі деп аталады. Оның ең үлкен шеберлігі әсерлі сөздер айтуда болған сияқты; Платон оның Олимпияға барып, жиналған гректер алдында оған ұсынылған кез келген тақырыпта сөз сөйлейтінін мақтан тұтқанын айтады. Филострат шындығында Олимпиадада айтылған және үлкен қызығушылық тудырған бірнеше осындай сөздер туралы айтады. Егер Гиппиас осындай сөздерді жариялаған болса, онда бізге олардың бірде-бір үлгісі жеткен жоқ. Платон оның эпикалық поэзия, трагедиялар, дитирамбтар, түрлі сөздер, сондай-ақ грамматика, музыка, ырғақ, гармония және басқа да тақырыптар бойынша еңбектер жазғанын айтады. Ол әдетте өз сөздері үшін ежелгі және мифологиялық тақырыптарды таңдайтын. Афиней Гиппиас жазған, бірақ басқаша белгілі емес «Синагога» атты еңбек туралы айтады. Оның бір эпиграммасы Паузанияда сақталған.

Табиғи құқық

Хиппиас табиғи құқық туралы идеяны алғаш рет ұсынған адам деп есептеледі. Бұл идея б.з.б. V ғасырында пайда болды. Хиппиасқа сәйкес, табиғи құқық жалпыға ортақ болғандықтан, ешқашан жойылмайтын еді. Ол табиғи құқықты адамдардың ойланбастан қатысатын тұрақты нәрсе ретінде қарастырды. Хиппиас мемлекеттердегі элитаның бір-бірінен ешқандай айырмашылығы жоқ деп санайды, сондықтан олар бір-бірін солай сезінуі керек. Осы себепті, олар бір-бірін біртұтас мемлекеттік қоғам ретінде қарастырып, бірдей қарым-қатынас жасауы керек. Бұл идеялар цинизм және стоицизм арқылы таралып, кейіннен рим құқығын заңнамаға айналдырудың негізі болды. Табиғи құқықпен қатар, Хиппиас өзін-өзі жеткілікті ету принципі туралы да жазды. Ол осы принципти көптеген салаларда білім жинағанда қолданды, осылайша ешқашан алданып, өзінің беделін жоғалтпау үшін.