Кіріспе

Касур қаласы (пәнджәби, ; ; сонымен қатар Qasūr деп те аталады; араб тіліндегі Qasr сөзінен шыққан, көбінесе "сарайлар" немесе "бекіністер" мағынасын береді) – Пәкістанның Пәнджәб провинциясындағы Лахор қаласының оңтүстігінде орналасқан қала. Қала Касур ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Халық саны бойынша Касур Пәнджәбтағы 16-шы және Пәкістандағы 24-ші ірі қала. Бұл қала 17 ғасыр суфи ақыны Бүлле Шахтың жерленген орны ретінде де танымал. Қала көршілес Үндістанмен шекарадан батысқа қарай жатыр және Пәнджәбтың Лахор, Шейхупура және Окара аудандарымен шектеседі. Касур – Беас және Сатледж өзендерінің аллювиалды аңғарларын бақылайтын 26 бекінілген кішкентай елді мекендердің жиынтығы.

Этимология

Касур атауы араб және парсы тілдеріндегі "қасұр" (قصور) сөзінен шыққан, ол "сарайлар" немесе "бекіністер" деген мағынаны білдіреді. Аңыз бойынша, Касурды Рамаяна дастанының ханзадасы Куша, индуист құдайлары Рама мен Ситаның ұлы құрған және оған осы атты берген. Осы әңгімеге сәйкес, қала көршілес Лахор қаласымен бірге Кашавар деп аталған, ал Лахор Лахавар деп аталған. Тарихи жазбалар қаланың көне дәуірде құрылғанын жоққа шығарып, оны 1525 жылы бекінілген елді мекен ретінде пайда болған деп көрсетеді.

Ерте кездері

Касур аймағы Инд өркениеті кезінде орманды және ауыл шаруашылығымен айналысатын аймақ болған. Касур аймағы Маурья империясы, Грек-үнді патшалығы, Кушан империясы, Гупта империясы, Ақ хунндар, Кушан-хефталиттер және Кабул Шахи патшалықтарының билігінде кезекпен болды. 633 жылы қытай саяхатшысы Сюаньцзян осы аймаққа келген деген де мәлімет бар. Александр Каннингэм сапары туралы естеліктерде бұл жердің қабірлерге, мешіттерге толы және қираған үйінділермен жабылған екенін жазды. Касур қаласы ең көп байланыстырылатын жер Лахор қаласының қарсы жағында, Беас (Сутледж) өзенінің оң жағалауында орналасқан деп сипатталған.

Ғазнавидтер

1005 жылы Газни сұлтаны Махмуд Газнавилер әулетімен аймақты жаулап алды. Бұл Солтүстік Пенджаб аймағына ислам дінінің енгізілуіне әкелді, одан кейін аймақ басылып алынды. Исламды уағыздау үшін суфи миссионерлері аймаққа жіберілді, нәтижесінде Пенджаб аймағының көп бөлігі мұсылман болып қалыптасты. Кейін қала Дели сұлтандығы мен Моғол империясының билігінде болды.

Кешги әулеті

Қасур қаласы 1525 жылы Ауғанстаннан Бабурдың билігі тұсында көшіп келген паштун тайпасының Хешги бөлігімен құрылды. Олар аймақта бірнеше шағын бекіністер салып, Хешги билігін орнатып, қаланың негізін қалады. Қала он екі бекітілген кіші елді мекеннің (кoттар) бірігіп, үлкен қалаға айналуымен салынды. 12 махалла (тұрғын жайлар) моғол императоры Акбардың бұйрығымен салынды және түрлі паштун отбасыларының басшыларының есімдерімен аталып, құрылды. Уақыт өте келе кейбір бекіністер қирап, зақымданды. Моғол билігі кезінде қала гүлденіп, сауда және тауар айналымымен белгілі болды. Бұл қала суфизмнің көрнекті әулиесі және белгілі ақын Бүлле Шахтың мекені болды, ол қаладағы ірі қабірде жерленген. Моғол империясының әлсіреуінен кейін Қасур аймағы биліксіздікке түсті. Қасурды Дуррани империясының Ахмад Шаһ Дуррани жаулап алды.

Сикх

Сикхтар 1747 жылы Джасса Сингх Алувалия басшылығымен қаланы шабуылдап тонады, ал 1763 жылы Дуррани Ауғанстанға көшкеннен кейін оны қайтадан басып алды. Ранжит Сингх басқарған Сикх империясы 1807 жылы Касур шайқасында қаланы жаулап алды. Бірінші ағылшын-сик соғысы кезінде қала 1846 жылдың 10 ақпанында Компания әскерлерімен басылып алынды.

Британдықтар

Британдық үстемдік кезінде Касур ауданының кең аумақтарын суаруға арналған суарналар салынды. 1908 жылы сикхтер, индуистер және мұсылмандар арасында ет сату мәселесіне байланысты қақтығыстар болды. 1919 жылдың 13 сәуірінде Жаллианвала Багтағы қырғыннан кейін дүрбелеңдер орын алып, қаланың теміржол стансасының ішінде азаматтық инфрақұрылым қиратылды. 1919 жылдың 16 сәуірінде дүрбелеңге жауап ретінде әскери жағдай енгізілді.

Қазіргі заманғы

1947 жылы Пәкістан құрылғаннан кейін азшылық индустар мен сикхтер Үндістанға көшіп кетті, ал мұсылман босқындары Үндістаннан көшіп келіп Касурда қоныстанды. Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін Касур былғары өңдеудің маңызды орталығына айналды және Пәкістанның былғары өнеркәсібінің 1/3 бөлігі осы қалада орналасқан. Касур – елдегі ірі сауда және тауар айналымының орталығы, тері жинау, өңдеу және қайта өңдеу саласындағы маңызды нүкте. Соңғы кезде Касурдың тері саудагерлері Қарачи порты арқылы Қытайға есек терісін, оған медицинада сұраныс бар, контрабандалық жолмен тасып отырды. 2018 жылдың қаңтар айында жеті жасар Зәйнәб Ансариге жасалған зорлық және оның қазасынан кейін туған тәртіпсіздікте екі наразылық білдіруші қаза тапты. Соңғы екі жылда осы сияқты 12 қылмыс жасалды, оның бесеуі бір күдіктімен байланысты, бұл полицияның жұмысындағы кемшіліктерге байланысты халық арасында кеңінен наразылық тудырды. 2020 жылдың қараша айында Ресей Қарачидің Касим портынан Касурға дейінгі 1,122 шақырымдық жоғары қысымды RLNG газ құбырының құрылысын демеледі. 2021 жылдың мамыр айында Исламабад пен Мәскеу Солтүстік-Оңтүстік газ құбыры жобасының атын "Пәкістан ағыны газ құбыры" деп өзгертуге келісті.

География

Касур солтүстігінен Лахормен, оңтүстігінен және шығысынан Үндістанмен, сондай-ақ Окара және Нанкана Сахаб аудандарымен шектеседі. Қала Ганда Сингх Вала шекарасына тікелей жапсарлас, онда жеңілдік туын түсіру рәсімі өтеді.

Экоөңір

Касур субтропикалық тікенді орман биомында (Солтүстік-батыс тікенді бұта ормандары) және Дүниежүзілік табиғат қорының әлемдік экологиялық аймақтар картасына сәйкес, шөлдер мен құрғақшылыққа төзімді бұталы жерлер экоаймағында орналасқан.

Климат

Касурдың ыстық, жартылай құрғақ климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі BSh). Касурдың климаты экстремалды: жазғы маусым сәуір айынан басталып, қыркүйекке дейін жалғасады. Маусым – ең ыстық ай. Осы айдағы орташа ең жоғары және ең төменгі температурасы шамамен 45 °C (113 °F) және 27 °C (81 °F) құрайды. Қыс маусымы қарашадан ақпанға дейін созылады. Қаңтар – ең суық ай. Ең суық айдың орташа ең жоғары және ең төменгі температурасы тиісінше 22 °C (72 °F) және 0 °C (32 °F) шамасында болады. Маусымның соңында жаңбыр жауып, мұссонды жағдай пайда болады, ал келесі екі жарым ай бойы жаңбырлы маусым ызғарлы ауа райымен кезектеседі. Қысқы жаңбыр қаңтар, ақпан және наурыз айларында жауады. Су бату және тұздану ауданның кең аумағына әсер етіп, жер асты суын кермек етеді.

Демография

2020 жылы Касурдың халқы 382 000 адамды құрайды. Мұнда негізгі тайпалар: Раджпут, Джат, Арай, Догар, Ансари, Шейх, Паштун және тағы да басқалар тұрады. Олардың ішінде бұрын, бөлініс кезінде көшіп келген қашмирліктер де шоғырланған. Сонымен қатар, қолөнершілер – моэендер де бар; олардың қатарында христиандар, теміршілер (лохар), ағаш ұсталары (тархан), керамика жасаушылар (кумхар), шаштараздар, тоқымашылар және т.б. кіреді.

Дін

Касурдағы халық көбінесе мұсылман, сонымен қатар шағын христиан және индуист азшылықтары бар. 1951 жылы Халық санағы комиссарының кеңсесі жүргізген санақта Касур халқының 96% мұсылман, 0,004 – индуист, ал 0,034 – христиан азшылықтарын құрады. 1881 1941: Бұл деректер Касур қаласының, оның ішінде Касур муниципалитетінің толық мәліметтерін қамтиды. 1891 1901 1911 1921 1931 1941 2017 Жыл. (Халық саны) % (пайыз) Жыл. (Халық саны) % (пайыз) Жыл. (Халық саны) % (пайыз) Жыл. (Халық саны) % (пайыз) Жыл. (Халық саны) % (пайыз) Жыл. (Халық саны) % (пайыз) Жыл. (Халық саны) % (пайыз) Ислам 13 852 79,90 15 406 75,93 16 257 73,82 18 588 75,00 22 290 71,86 36 658 78,30 39 295 74,00 469 635 96,12 Индуизм 3 074 17,73 4 413 21,75 5 327 24,19 5 291 21,35 7 333 23,64 8 251 17,62 10 752 20,25 13 0,00 Сикхизм 242 1,40 382 1,88 295 1,34 631 2,55 987 3,18 1 529 3,27 2 034 3,83 Жаинизм 168 0,97 89 0,44 97 0,44 169 0,68 265 0,85 144 0,31 452 0,85 Христиандық 0 0,00 43 0,20 101 0,41 141 0,45 227 0,48 562 1,06 18 719 3,83 Зороастризм 0 0,00 3 0,01 3 0,01 2 0,01 6 0,01 Әхмадия 212 0,04 Басқалары 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0,00 6 0,01 0 0,00 Барлық халық саны 17 336 100,00 20 290 100,00 22 022 100,00 24 783 100,00 31 018 100,00 46 815 100,00 53 101 100,00 488 579 100,00