Кіріспе
Католицизмнің аймақтық немесе этникалық түрлерінің көптігі. Халықтық католицизм – бұл католицизмнің әртүрлі этникалық көріністері мен амалдары, халықтық діннің элементтерімен ұштасқан кең таралған құбылыс. Осы амалдар әр аймақта әртүрлі болуы мүмкін және кейде Католик шіркеуінің ресми доктриналары мен тәжірибелеріне қайшы келуі мүмкін.
Folk Catholicism can be broadly described as various ethnic expressions and practices of Catholicism intermingled with aspects of folk religion. Practices have varied from place to place and may at times contradict the official doctrines and practices of the Catholic Church.
Сипаттама
Католиктің кейбір халықтық дәстүрлері католик емес немесе христиан емес нанымдармен немесе діндермен синкретизмге негізделген. Кейбір католиктік формалар бөлек діндер ретінде танылды, мысалы, Кариб теңізі мен Бразилиядағы католицизм мен Батыс Африка діндері арасындағы синкретизм, олардың ішінде Гаитидің Воду, Кубаның Сантериясы және Бразилияның Кандомблесі бар. Сол сияқты, Гватемаладағы майя және Перудегі кечуа қауымдарында кең таралған католиктік практика мен жергілікті немесе американдық наным жүйелері арасындағы синкретизм көбінесе бөлек дін деп аталмайды; оның жақтастары өздерін жақсы католиктер деп есептейді. Басқа халықтық католиктік дәстүрлер католик дінінің ілімі мен практикасына қайшы келмейтін католик әдет-ғұрыптарының жергілікті нұсқалары болып табылады. Мысалы, қазіргі Иберия, Латын Америкасы және Филиппиндегі компадрацго, ол ортағасырлық еуропалық католиктік дәстүрлерден дамыған, бірақ он жетінші ғасырдан кейін Еуропада сұрыптанды; кейбір жергілікті әулиелерге құрмет көрсету және ортағасырлық және қазіргі Еуропадағы қажыналық сапарлар. Халықтық католиктік тәжірибелер католицизмнің басты дін болып табылатын жерлерде кездеседі, тек Латын Америкасы мен Батыс Үндістандағы жиі айтылатын жағдайларда ғана емес. Католицизм мен жергілікті нанымдардың арасындағы халықтық үйлесімділік Шотландия, Ирландия, Испания, Португалия, Франция, Италия, Польша, Германия, Австрия, Филиппин және Оңтүстік Үндістанда кездеседі. Ирландияда қылмыстық заңдар бойынша ашық католиктік құлшылыққа тыйым салынды. Бұл ертегішілердің Ізгі хабарды үйрету немесе қосымша сабақтар беру үшін өз ертегілерін ойлап табуына әкелді. Алайда, бұл сабақтар көбінесе католик шіркеуінің іліміне қайшы келді. Бұл әңгімелерде Қасиетті Мариям, дін қызметкерлері, елші Пауыл, шайтан және Исаның өзі сияқты әртүрлі қайталанатын кейіпкерлер мен тақырыптар пайда болады. Филиппинде Симбанг Габи әдет-ғұрыптары шаруалар қауымдастығынан пайда болған. Симбанг Габи – Рождествоға дейін тоғыз күндік діни қызметтер тізімі. Симбанг Габидің соңғы күні, Рождество қарсаңында, қызмет Misa de Gallo (испан тілінде "Қосқарының мессасы") деп аталады. Ол филиппин мәдениетінде маңызды рөл атқарады. Оның бастауы испандықтардың Филиппинге билеген алғашқы күндеріне келіп тіреледі, ол шаруалардың күннің ыстығынан сақтану үшін күн шығар алдында жұмыс бастауымен байланысты болды. Адамдар ұзақ еңбек күнінен шаршағандарына қарамастан, кешкі уақыттағы дәстүрлі новеналарға қатысатын. 1669 жылы дін қызметкерлері испан әлемінің қалған бөлігінде кең таралған кешкі новеналардың орнына ерте таңертеңгілік месса өткізуді бастады. Бұл қастерлі Рождество дәстүрі Филиппин мәдениетінің ерекше белгісіне айналып, өзара көмектесудің символы болды. Католик шіркеуі халықтық католицизмге қатысты прагматикалық және шыдамды көзқарас ұстанады. Мысалы, ол хабарланған көріністерге (мысалы, Меджугорье) сенуді қолдамай немесе айыптамай, паломниктік сапарға рұқсат бере алады және Мариан көріністері мен ұқсас кереметтерді "сенуге лайық" деп жариялайды (мысалы, Фатимадағы біздің ханым) немесе жергілікті әулиелерге табынуды растайды, бірақ оларға сенуді қолдамайды немесе ұсынады. Католик шіркеуі ерестік орын алып жатқанын анықтағанда, оны белсенді түрде жоққа шығарады және католиктерге мұндай әрекеттерден аулақ болуды ескертеді. Бұл Санта-Мюэрте (Санта-Мюэрте, өлімнің бейнесі және құрметтеу) құлтына қатысты. Шіркеу осы культті "діннің бұзылуы" деп атап, оны құдайды қорлау деп айыптады.
Гаити
Ең ірі және танымал халықтық діндердің бірі – Воду. Ол алғаш рет 17 ғасырда Гаитиде пайда болды және бүкіл әлемде 60 миллионнан астам жататын үлкен дінге айналды. Бұл дәстүр қазіргі Нигерияға жақын Дагоме Корольдігінің тайпалық аймақтарында бастау алды. Воду – Дагомеяның фон тілінен шыққан сөз және «құдай» немесе «рух» деген мағынаны білдіреді. Бұл Батыс Африканың осы бөлігіндегі көптеген адамдардың діні болды. Сонымен қатар, ғибадат ету мен лоаға (lwa) айналған ырғақты барабан соғу дәстүрінің бастауы осы дінмен байланысты. Гаитиге келгеннен кейін, құлдарға жаңа иелері христиан дінінен басқа ешқандай дінді ұстануға тыйым салды. Көптеген құлдар шүкіршілік рәсімінен өтті. Олар ғибадат етуді жалғастыру үшін католик әулиелері мен дәстүрлерін қабылдады. Әулиелер олардың лоаларының (lwa) орнына қойылды; мысалы, Әулие Петр – Легба болды. Осылайша, олар өз дінін сақтап, сонымен бірге құл иесінің де көңілінен шықты. Ұқсас жағдайлар басқа елдерге әкелінген құл африкалықтармен де болды, бірақ Воду – католицизм мен Батыс Африка нанымдары арасындағы синкретизмнің ең көрнекті мысалы болып табылады.
Филиппин
Филиппинде халықтық католицизмнің ең маңызды мерекелерінің бірі – Симбанг Габи деп аталатын Рождестволық новена. Ол шаруалар қауымында пайда болды және Рождествоға дайындық үшін тоғыз күндік діни амалдардан тұрады. Симбанг Габидің соңғы күні, Рождество қарсаңында, испан тілінде Misa de Gallo ("Қосқарының мессасы") деп аталатын ең маңызды қызмет өткізіледі. Бұл 1669 жылдан бері сақталып келе жатқан ежелгі дәстүр, оны испан миссионерлері Филиппинге әкелді. Бастапқыда тоғыз месса таңертең ерте сағаттарда өткізілді, себебі елдің көптеген тұрғындары шаруалар болатын және күннің ыстық сағаттарында еңбек етуден аулақ болу үшін таң атпай жұмысқа баруға тиіс болды. Испан әлемінің қалған бөлігінде түнгі новеналар жиі кездескенмен, бұл Рождестволық әдет ақырында филиппин мәдениетінің ерекше белгісіне және халықтық сенімге ортақ қатысудың символына айналды.
Ирландия
Ирландияның халықтық католицизмде бай мұра бар. Көптеген әдет-ғұрыптар мен тәжірибелердің арасында қасиетті құдықтар дәстүрі де бар. Бұл қасиетті құдықтар Ирландияның барлық жеріне таралып, оларды дене ауруларын, мысалы, көз ауруларын емдеуді іздейтін адамдар барып тұрады.
Германия
Баварияның Франкония аймағындағы Аморбах қаласындағы Аморсбрунн шапкіш үйінде бала көтеруге көмектесетіні айтылатын қасиетті бұлақ бар, оған шомылу арқылы. Бұл бұлақтың күшіне сеніп, оған қажылыққа христиандар да, христиан емес адамдар да келеді және суын бөліседі. Бұлақтың күшіне сену және оған қажылық жасау шапкіш үйдің салынуына дейін болған; бұрыннан бар қасиетті орын жаңа ғимаратқа және оған байланысты дінге, яғни католицизмге, "үзділікті сақтау культін" құру үшін әдейі қосылған. Бұлақтың күшін "кейбір ортағасырлық католик әулиелеріне" жатқызған, бірақ олардың "негізсіз болғаны анық, себебі олардың себептері жеткіліксіз". Бұл жердің күші бұрын Mother Holle / Holda деп аталатын германдық аңыз кейіпкеріне байланысты болған және ол сол жерде құрметтелген. Көбінесе ол ертегідегі кейіпкер, ауа райы, әсіресе қар жаудырушы және жалпы мәдени тұлға ретінде сақталып қалған, тіпті оның атымен аталған ертегілер негізінде түсірілген фильмдерде де кездеседі.