Симфония Кончертанте: Классикалық кезеңдегі оркестрлік туындылар
Sinfonia concertante
Симфония кончертанте: оркестрлік шығарма, солистер мен толық оркестрдің арақатынасы. Классикалық кезеңде пайда болған, concerto grosso-дан дамыған музыка жанры.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Sinfonia concertante (siɱfoˈniːa kontʃerˈtante; симфония кончертанта деп те аталады) – әдетте бірнеше бөлімнен тұратын оркестрлік шығарма, онда бір немесе бірнеше жекелеген аспаптар толық оркестрмен өзара қарама-қарсы қойылады. Бұл музыкалық форма Батыс музыкасының классикалық дәуірінде барокко концерто гроссосынан пайда болды. Sinfonia concertante симфония және концерт жанрларын біріктіреді: жеке орындаушылардың басты рөлде көрінетін концерті және жеке орындаушылардың тұтас ансамбль құрамының бір бөлігі ретінде естілетін симфониясы. Sinfonia concertante – 19 ғасырға жуық Романтизм дәуіріндегі екі және үш солистік концерттердің алғашқы үлгісі.
Sinfonia concertante (siɱfoˈniːa kontʃerˈtante; also called symphonie concertante) is an orchestral work, normally in several movements, in which one or more solo instruments contrast with the full orchestra. It emerged as a musical form during the Classical period of Western music from the Baroque concerto grosso. Sinfonia concertante encompasses the symphony and the concerto genres, a concerto in that soloists are on prominent display, and a symphony in that the soloists are nonetheless discernibly a part of the total ensemble and not preeminent. Sinfonia concertante is the ancestor of the double and triple concerti of the Romantic period corresponding approximately to the 19th century.
Классикалық дәуір
Барокко дәуірінде концерт пен симфонияның (сондай-ақ "симфония") арасындағы айырмашылық бастапқыда осылай айқын болмады. Мысалы, симфония сөзі сахналық туындының увертюрасы ретінде қолданылатын. Антонио Вивальди жеке орындаушыларды ерекше атап көрсетпейтін және стиль жағынан оның "симфонияларынан" көп айырмашылығы жоқ "концерттер" жазды. Барокко жанрының классикалық симфония концертантаға ең жақын жанры – концерто гроссо; олардың ең танымалдары Арканжело Корелли мен Георг Фридрих Гендельдің туындылары. Классикалық дәуірде (шамамен 1750–1800) симфония мен концерт екеуі де нақты мағынаға ие болды, ал концерто гроссо толығымен жоғалып кетті. Бұл 18 ғасырдың соңында екі жанрды біріктіруге жасалған тырысуларға әкелді, мысалы, Мангейм мектебінің композиторларының туындыларында көрінеді. Иоганн Кристиан Бах (сондай-ақ "Лондондық Бах" деп аталады, Иоганн Себастьянның кіші ұлы) 1770 жылдардың басынан бастап Парижде симфония концертанталарын жариялап жүрді. 1777 жылдан бері Мангейм мектебімен таныс және, мүмкін, И.К. Бахтың жарияланымдарымен хабардар болған Моцарт, сенімді симфония концертанталарын жасауға көп күш жұмсады. Оның ең сәтті туындылары:
In the Baroque period, the differences between a concerto and a sinfonia (also "symphony") were initially not all that clear. The word sinfonia would, for example, be used as the name for an overture to a stage work. Antonio Vivaldi wrote "concertos" which did not highlight individual soloists and which were stylistically more or less indistinguishable from his "sinfonias." The Baroque genre that comes closest to the Classical sinfonia concertante is the concerto grosso; among the most famous of these are those by Arcangelo Corelli and George Frideric Handel. By the Classical period (roughly 1750–1800), both the symphony and the concerto had acquired more definite meanings, and the concerto grosso had disappeared altogether. This led in the last decades of the 18th century to attempts to combine the two genres, such as those by composers of the Mannheim school. Johann Christian Bach (the so called "London Bach" and youngest son of Johann Sebastian) was publishing symphonies concertantes in Paris from the early 1770s on. Mozart, acquainted with the Mannheim school from 1777 and probably aware of J. C. Bach's publications, put considerable effort into attempts to produce convincing sinfonie concertanti. His most successful are the following:
Скрипка, альт және оркестр үшін Sinfonia Concertante K. 364 (Моцарттың аяқтаған және түпнұсқасы сақталған жалғыз туындысы). Обой, кларнет, валторна, фагот және оркестр үшін Sinfonia Concertante K. 297b (бір аранжировкадан белгілі, мүмкін, түпнұсқа емес). Джозеф Хайдн Лондонда болған кезде скрипка, виолончель, обой және фагот үшін Sinfonia Concertante жазды. Бұл оның бұрынғы шәкірті Игнац Плейелге жасаған достық сын болды, ол да сол кезде Лондонда болды және оның осы жанрдағы туындылары өте танымал болды. Гайдн мансабының басында, әсіресе, ұзақ солистік бөлімдері бар симфониялар да жазды, мысалы, "Күннің уақыты" атты 6–8-ші симфониялар. Дегенмен, олар симфония концертанта емес, симфониялар деп дұрыс саналады. Осы дәуірден басқа мысалдар: Козелухтың мандолина, труба, контрабас, фортепианоға арналған ми-бемоль мажордағы Sinfonia Concertante, Госсектің скрипка мен виолончельге арналған ре-мажордағы Symphonie Concertante және Гресниктың кларнет пен фаготқа арналған си-бемоль мажордағы Symphonie Concertante.
Sinfonia Concertante for Violin, Viola and Orchestra K. 364 (the only one Mozart is actually considered to have finished that exists in an authentic copy). Sinfonia Concertante for Oboe, Clarinet, Horn, Bassoon and Orchestra K. 297b (known from an arrangement, possibly inauthentic). Joseph Haydn also wrote a Sinfonia Concertante for Violin, Cello, Oboe and Bassoon during his visit to London, in a friendly challenge to his former student Ignaz Pleyel, who also stayed in London at the time, and whose works in the genre were highly popular. Haydn also wrote symphonies with long soloist parts, especially early in his career, such as the "Time of Day" symphonies 6–8. These are, however, rightfully considered symphonies rather than sinfonie concertanti. Other examples from the era are Kozeluch's Sinfonia Concertante in E flat major for mandolin, trumpet, double bass, piano, Gossec's Symphonie Concertante for Violin and Cello in D major and Gresnick's Symphonie Concertante in B flat major for Clarinet and Bassoon.
Романтикалық дәуір
Классикалық музыка дәуірінен кейін композиторлар аз ғана саны өз шығармаларын «симфония концертанте» деп атады. Дегенмен, Берлиоздың «Италиядағы Гарольд» сияқты кейбір туындылар, виола мен оркестрге арналған нұсқасы, осы жанрға жақын. Людвиг ван Бетховен «симфония концертанте» деп аталатын ешбір шығарма жазған жоқ, бірақ кейбір музыка зерттеушілері оның үш солисті бар концерті осы жанрға жатуға лайық деп санайды. Феликс Мендельсон екі фортепиано мен оркестр үшін екі концерт жазды: біреуі Ми мажорда, екіншісі Ля бемоль мажорда, олардың екеуі де «симфония концертанте» ретінде қарастырылуы мүмкін. Сен-Сеннің 3-симфониясында органдар оркестрдің дыбысына еніп, бірнеше жекелей орындау бөлімдері бар. Бұл шығарманың екінші бөлігінде төрт қолмен ойналатын фортепианоға арналған жартылай солистік бөлім де кездеседі. 19-ғасырдың соңында бірнеше француз композиторлары симфониялық поэмаларда «симфония концертанте» техникасын қолдана бастады, мысалы, Сен-Сенс «Danse macabre» шығармасында скрипканы, ал Франк «Les Djinns» шығармасында фортепианоны пайдаланды. Рихард Штраустың 1897 жылғы «Дон Кихот» шығармасында басты кейіпкерлерді бейнелеу үшін бірнеше солистер қолданылды, атап айтқанда виолончель, альт, бас-кларнет және тенор-туба. Лалоның ең танымал туындысы – «Испан симфониясы» шын мәнінде скрипка мен оркестрге арналған «симфония концертанте». Д’Индидің «Француз тау ауасындағы симфониясы» да осы сипаттағы туынды, бірақ онда «концертант» бөлігі фортепианоға берілген. Иоганнес Брамстың скрипка, виолончель және оркестрге арналған а минор концерті, Op. 102, оның төрт концертінің соңғысы, тиімді түрде «симфония концертанте» болып табылады. Брух «Шотланд фантазиясы» (скрипка солисі), «Кол Нидрей» (виолончель солисі) және «Серенада» (скрипка солисі) шығармаларында солистік және симфониялық жанрлардың шекараларын зерттеді. Ол сонымен қатар Ми минорындағы кларнет, альт және оркестрге арналған концертті, және Ля минорындағы екі фортепиано мен оркестрге арналған концертті жазды, олардың екеуі де «симфония концертанте» деңгейінде. Ферруччо Бусони C мажордағы бес бөлімнен тұратын, бір сағаттан астам уақытқа созылатын, тіпті ерлер хорымен аяқталатын, «симфония концертанте» деп санауға болатын үлкен фортепиано концертін жазды.
Few composers still called their compositions sinfonia concertante after the classical music era. However, some works such as Berlioz's Harold en Italie, for viola and orchestra approach the genre. Ludwig van Beethoven did not write anything designated as a sinfonia concertante, although some feel his Triple Concerto qualifies for inclusion in the genre. Felix Mendelssohn wrote two concertos for two pianos and orchestra: one in E major and one in A flat major, which can both be seen as sinfonie concertanti. Saint Saëns' Symphony No. 3 features an organ that is partially immersed in the orchestral sound, but also has several distinct solo passages. The second half of this work also features a semi soloistic part for piano four hands. By the end of the 19th century, several French composers had started using the sinfonia concertante technique in symphonic poems, for example, Saint Saëns uses a violin in Danse macabre, and Franck a piano in Les Djinns. Richard Strauss's Don Quixote (1897) uses several soloists to depict the main characters, namely cello, viola, bass clarinet and tenor tuba. Lalo's best known work, the Symphonie espagnole, is in fact a sinfonia concertante for violin and orchestra. A work in the same vein, but with the piano taking the "concertante" part is d'Indy's Symphony on a French Mountain Air. Brahms's concerto for violin, cello and orchestra in a minor, Op. 102, the last of his four concertos, is effectively a sinfonia concertante. Bruch explored the boundaries of the solistic and symphonic genres in the Scottish Fantasy (violin soloist), Kol Nidrei (cello soloist), and Serenade (violin soloist). He also wrote a concerto for clarinet, viola and orchestra in E minor, and a concerto for two pianos and orchestra in A flat minor, which are both equal to a sinfonia concertante. Ferruccio Busoni wrote an enormous piano concerto in C major, containing five movements, lasting over an hour and even finishing with a male choir, that can be considered a sinfonia concertante.
20 ғасыр
XX ғасырда Джордж Энеску, Дариус Милҳо, Франк Мартин, Эдмунд Руббра, Флорен Шмит, Уильям Уолтон және Малкольм Уильямсон сияқты композиторлар өз шығармалары үшін «симфония концертанте» атауын қайта қолданды. Мартиннің туындылары көптеген солистері бар классикалық туындыларды еске түсіреді, онда фортепиано, клавесин және арфа қолданылады. Карол Шимановский де «симфония концертанте» (соло фортепиано мен оркестр үшін) жазды, ол сонымен қатар 4-ші симфониясы «Симфониялық концерта» деп те аталады. Басқа мысалдарға Джозеф Йонгеннің 1926 жылғы «Symphonie Concertante», Op. 81, органмен орындалатын, Анджей Пануфниктың 1973 жылғы флейта, арфа және кішкентай скрипкалық оркестрге арналған «Sinfonia Concertante» (4-ші симфониясы), сондай-ақ Питер Максвелл Дэвистің 1982 жылғы желді аспаптар квинтеті, литавра және скрипкалық оркестрге арналған «Sinfonia Concertante» кіреді. Чех композиторы Бохуслав Мартину осы жанрда екі туынды жазды: екі оркестрге арналған «Sinfonia Concertante», H. 219 (1932) және фортепианомен бірге скрипка, виолончель, гобой, фагот және оркестрге арналған «Sinfonia Concertante» №2, B-bemol мажорда, H. 322 (1949). Шындығында, композитордың симфонияларының барлығында, оның көптеген оркестрлік туындылары сияқты, фортепиано қолданылады, бірақ жоғарыда аталған екі туынды ғана оның «концертант симфониялары» деп аталды. Вильгельм Фуртвенглер 1937 жылы фортепиано мен оркестрге арналған B минор «Симфониялық концертті» аяқтады, ол бір сағаттан астамға созылады және ең ұзақ фортепиано концерттерінің бірі болып табылады. Сергей Прокофьев виолончель мен оркестрге арналған туындысын «Симфониялық концерт» деп атады, бұл классикалық кезеңдегі «симфония концертанте» туындыларының жеңіл мінезіне қарамастан, оның маңызды симфониялық сипатын баса көрсету үшін жасалды. Бенджамин Бриттеннің виолончель симфониясы және Эллен Таффе Звилихтің 2-ші симфониясы да толыққанды симфония аясында соло виолончельді көрсетеді. Питер Шикеле П.Д.К. Бах ретінде лютня, балалайка, қос қамыспен слайдтық нота тірегі, окарина, сол қолмен тартылатын канализациялық флейта және сыбызғыны пайдалана отырып, «Синфония Концертанте» пародиясын жасады.
In the 20th century, some composers such as George Enescu, Darius Milhaud, Frank Martin, Edmund Rubbra, Florent Schmitt, William Walton and Malcolm Williamson again used the name sinfonia concertante for their compositions. Martin's work, more reminiscent of the classical works with multiple soloists, features a piano, a harpsichord, and a harp. Karol Szymanowski also composed a sinfonia concertante (for solo piano and orchestra), also known as his Symphony No. 4 "Symphonie Concertante." Other examples include Joseph Jongen's 1926 Symphonie Concertante, Op. 81, with an organ soloist, the Sinfonia Concertante (Symphony No. 4), for flute, harp and small string orchestra by Andrzej Panufnik written in 1973, and Peter Maxwell Davies's Sinfonia Concertante for wind quintet, timpani and string orchestra of 1982. The Czech composer Bohuslav Martinů wrote two works in this genre: Sinfonia Concertante for Two Orchestras, H. 219 (1932) and Sinfonia Concertante No. 2 in B flat major for Violin, Cello, Oboe, Bassoon and Orchestra with Piano, H. 322 (1949). In fact, all but one of the composer's symphonies feature a piano, as do most of his orchestral works, but the two afore mentioned works were the only two in his output which he labelled concertante symphonies. Wilhelm Furtwängler completed in 1937 his Symphonic Concerto for Piano and Orchestra in B minor, which lasts over one hour and is one of the longest piano concertos ever written. Sergei Prokofiev called his work for cello and orchestra Symphony Concerto, stressing its serious symphonic character, in contrast to the light character of the Classical period sinfonia concertante. Benjamin Britten's Cello Symphony and Ellen Taaffe Zwilich's Symphony No. 2 also showcase a solo cello within the context of a full scale symphony. Peter Schickele as P. D. Q. Bach produced a spoof "Sinfonia Concertante" utilizing lute, balalaika, double reed slide music stand, ocarina, left handed sewer flute, and bagpipes.