Кіріспе
Дәстүрлі жапондық шаш әшекейлері (жапонша: 簪) – дәстүрлі жапондық шаш үлгілерінде қолданылатын шаш әшекейлері. Канзаси термині әртүрлі аксессуарларды қамтиды, оның ішінде ұзын, қатты шаштықтар, қысқыштар, мата гүлдері және матадан жасалған шаш байламдары бар. Ағылшын тілінде "канзаси" термині көбінесе гүлдер (цумами канзаши) жасау үшін жиналған мата қабаттарынан жасалған шаш әшекейлеріне немесе гүлдер жасауға қолданылатын бүктеу техникасына қатысты қолданылады.
([[wiktionary:簪#Japanese) are hair ornaments used in traditional Japanese hairstyles. The term kanzashi refers to a wide variety of accessories, including long, rigid hairpins, barrettes, fabric flowers and fabric hair ties. In the English speaking world, the term kanzashi is typically used to refer to hair ornaments made from layers of folded cloth used to form flowers (tsumami kanzashi), or the technique of folding used to make the flowers.
Тарих
Канзаши алғаш рет Жапонияда Жомон дәуірінде қолданылған. Сол кезде бір ғана жіңішке таяқ немесе таяқша кию зұлым рухтарды қорғау үшін күшке ие деп саналды, сондықтан адамдар оларды шаштарына қорғаныш мақсатында тағып жүрді. Жомон дәуірінде шаш тарағы да пайда болды. Нара дәуірінде Қытай мәдениетінің әртүрлі аспектілері мен заттары өзара сауда және елшілер арқылы Жапонияға әкелінді. Қытайдан әкелінген заттардың ішінде қытайлық шаштықтар (зан, 簪; канзаши сияқты қытай іріп жазу таңбасымен жазылған) және қытайлық тарақтар сияқты басқа да шаш әшекейлері болды. Хэйан дәуірінде шашты жоғарыдан тағу орнына ұзақ, төменге байланған күйде тағуға көшті. Осы кезеңде канзаши термині тарақтар мен шаштықтарды қоса алғанда, кез келген шаш әшекейлерін білдіретін жалпы атау ретінде қолданыла бастады. Азучи-Момояма дәуірінде шашты "асып түсу" (垂髪; тарегами) стилінен қазіргі заманғы нихонгами стильдерінің алдындағы, шаш әшекейлерін жиі қолданатын стильдерге өтті. Канзаши Эдо дәуірінде кеңінен таралды, ол кезде шаш үлгілері үлкеніп, күрделене түсті, көптеген әшекейлер қолданылды. Шеберлер қорғаныс құралы ретінде де қолданылатын, әртүрлі бұйымдарды, соның ішінде шаш әшекейлерін жасауды бастады. Эдо дәуірінің соңында канзаши шеберлігінің жоғары деңгейге жеткені есептеледі, көптеген стильдер мен дизайн жасалды, олардың көптегені бүгінгі күнге дейін сақталған.
Қазіргі заман
Қазіргі таңда дәстүрлі жапон шаштары жиі тағылмайды, көбінесе оны тек гейшалар, майколар, сумо күресшілері, келіндер, қазіргі заманғы ойрандар мен ойранды сомдаушылар тағады. Гейшалар, келіндер, тайулар және ойрандар, сондай-ақ кейбір аймақтардағы шәкірт гейшалар өз шаштарының орнына алдын ала жасалған перукаларды қолданады. Осы себепті, көптеген адамдар канзашиді дәстүрлі шаш үлгілерімен бірге тақпайды. Дегенмен, канзашиді күнделікті шашқа қарапайым әшекей ретінде тағуға болады; канзашидің түрлі нұсқалары мен тағу стильдері бар, ал қазіргі заманғы түрлері шашқыштар ретінде кең таралған және танымал. 1982 жылы цумами канзаши Токио аймағында дәстүрлі жапон қолөнері ретінде ресми түрде танылды.
Қолөнер шеберлігі
Кәсіби канзаши шеберлері әдетте кәсіпті үйрену үшін 5-10 жылдық дәстүрлі шәкірттікке өтеді. Нихонгами шаш үлгілерін жасау үшін қолданылатын тарақтар сияқты, Жапонияда дәстүрлі оқытылған канзаши шеберлерінің саны азайып барады; 2002 жылдан 2010 жылға дейін елдегі олардың саны 15-тен 5-ке дейін төмендеді. Дегенмен, гүл жапырақтарын бүктеу арқылы жасалатын цумами канзаши техникасы хобби өнері ретінде кең таралды, осы тақырыпта көптеген кітаптар, жиынтықтар мен сабақтар қолжетімді, мысалы, Шинжукудегі Цумами Канзаши мұражайында. Кейбір хобби өнерімен айналысушылар дәстүрлі шәкірттік жүйенің артынан баспай, Жапонияда тәуелсіз цумами канзаши шеберлері ретінде өздерін таныстырды.
Түрлері
Канзаши әр түрлі материалдардан жасалады, мысалы, лакталған ағаштан, алтын және күміс жалатылған металдан, тасбақа панцирінен, жібектен және соңғы кезде пластиктен. Бакелит сияқты материалдардан жасалған ерте пластикалық канзашилер коллекционерлер үшін жоғары бағаланады. Көптеген негізгі канзаши стильдері бар, олардың әрқайсысы әдетте және дәстүрлі түрде маусымдық ретпен тағылады; алайда, қазіргі уақытта маусымдық канзаши тек гейшалар, олардың шәкірттері, тайу, оиранды сомдаушылар және кабуки спектакльдеріндегі костюмдерде қолданылады. Канзаши арқылы жас пен мәртебені дәл көрсету дәстүрі тек гейшалар мен майколар ғана сақтайды. Майко үшін канзашидің көлемі, пішіні, әртүрлілігі және саны шәкірттіктің өлімін және кезеңін көрсете алады, бұл шәкірттік кезеңінде әртүрлі шаш стильдерімен бірге қолданылады. Гейшалар да маусымдық канзаши тағады, бірақ бұл көбінесе тама канзаши түсінің өзгеруімен шектеледі.
Негізгі стильдер
Маусымдық және (келіншектің киімдерінде) кездейсоқ өзгерістерге қарамастан, цумами канзаши саналмайтын канзашилердің көпшілігі бірнеше негізгі пішін мен түрінің біріне жатады. Атауы Суреті Тақырыбы Сипаттамасы Екі тісті, ұшы дөңгелек табақшасы бар канзаши. Оның жиегінен металл жолақтар кішкентай сақиналар арқылы бекітіледі, олар негізгі қысқыштан тәуелсіз қозғалады. Кейбір бира бираларда қоңыраулар немесе шидаре деп аталатын қосымша жібек гүлдерінің ұзын тізбектері болады, ал көпшілігінің жалпақ бөлігінде [[мон (эмблема) (жебегі) ]] мөрленген. Желдеткіш пішіндес бира бира, оны киген адамның монымен мөрленген. Оги бира әдетте киеді. "қылыш"; 笄; Когай Екі бөліктен тұратын, таяқ пішіндес канзаши, әр шетінде әр түрлі суреттер салынған, ортасынан кеңірек. Когай - қабықшаға салынған қылышқа ұқсайды, бір ұшын шашқа орналастыру үшін алынып тастауға болады. Көбінесе тасбақа панцирінен, лакталған ағаштан, керамикадан немесе металдан жасалады және көбінесе күшікпен бірге жиынтық ретінде сатылады. (櫛) Тара пішіндес канзаши, әдетте дөңгелек немесе төртбұрышты, когай канзашиге ұқсас материалдардан жасалған. Куши перленді немесе алтынмен қапталған болуы мүмкін, суреттердің көп бөлігі кең "қолсап" бөлігінде орналасқан, бірақ кейде тараудың тістеріне дейін созылады. Куши дәстүрлі жапон шаштаразында түйіннің алдына қойылады. Олар көбінесе когаймен бірге жиынтық ретінде келеді. "гүлді тарау"; 花櫛; Ханагуши Куши бүктелген жібек гүлдерімен (цумами канзаши) безендірілген. Ханагуши - канзашидің бейресми түрі. Бір тісті қысқыш пішіндес канзаши, ұшында бір түсті моншақ бар. Тама канзаши көбінесе жаде немесе коралл сияқты жартылай қымбат тастардан жасалады немесе шиборимен боялған матадан жасалуы мүмкін. Дәстүр бойынша, қыста қызыл тама канзаши, ал жазда жасыл тама канзаши киіледі. (平打簪) Екі тісті, дөңгелек, жалпақ ұшы бар канзаши, дәстүрлі шаштаразда артқы жағында қысқыш ретінде киіледі. Әдетте ағаштан, шайырдан немесе металдан жасалған хираучилер лакпен, алтынмен қапталған, қымбат металдармен инкрустацияланған немесе – металл хираучи болған жағдайда – филигрань стилінде ойылған суреттерге ие. "көкөріштің дақтары"; 鹿の子; Каноко Ашық түсті матадан жасалған, кейде толтырылған, басылмаған каноко шибори боялған матадан жасалған байламдар. Каноко әдетте дәстүрлі шаштаразда түйіннің артқы бөлігіне байланады. Каноко көбінесе қызғылт немесе қызыл түсті болады. Шибори емес сорттары да кездеседі.
Басқа стильдер
Канзашидің тағы да бірнеше стилі бар, бірақ олар көбінесе белгілі бір гейша аудандарындағы майко немесе кейбір кабуки пьесаларындағы кейіпкерлер сияқты ерекше, сирек кездесетін шаш үлгілерімен ғана қолданылады. Атауы Суреті Сипаттамасы Толық ақпарат (梵天) Ірі, күміс сымнан жасалған гүлді шаш қыстырғыштары, әдетте ортасында ірі гүл болады, белгілі бір шаш үлгілерінде мадж (төңкерген) шаштың екі жағына тағылады. Бонтен канзаши көбінесе (勝山) және (吹輪) шаш үлгілерімен бірге тағылады. (見送り) Кейбір шаш үлгілерінің артында, орталық төңкерден төмен иілген металл әшекейлер. Майко, таю және ойран актерлері миокури тағады, ал куртизандардың миокурилері ұзын және ұшы бүгілген болады. Миокури көбінесе қарапайым қызыл немесе күміс түсті болады, бірақ кейбіреулерінде суреттері де болуы мүмкін. (橘簪) Шаш қыстырғышына ұқсас кішкентай канзаши, тахибана жеміс ағашының піскен және піспеген жемістерін бейнелеуге арналған. Тачибана канзашидің жапырақтары көбінесе күміс түсті, ал жемістері нефрит пен кораллдан жасалған. Майко үшін тачибана канзашидің орналасуы тәжірибесін көрсетеді. (金紗手柄), сондай-ақ, чиримен тегарами немесе жай ғана белгілі бір шаш үлгілерінің артына бекітілген үшбұрышты, бүктелген креп матасынан жасалған бөлік. Майко үшін матаның түсі тәжірибесін көрсетеді. (鹿の子留め) Ұшында үлкен, дөңгелек әшекейі бар қысқа, көптеп безендірілген шаш қыстырғыштары. Әдетте алтынмен, күміспен, тасбақа панцирімен, нефритімен, кораллмен және басқа да жартылай бағалы тастармен безендірілген каноко доме, төңкерген шаштың артына, төңкерген шаштың ортасына орналастырылады. (まえざし) – сондай-ақ, бира доме деп те аталады. Оги бираның үстіне тағылатын бір кішкентай мотив немесе әшекей (мысалы, желдеткіш немесе гүл) бар кішкентай шаш қыстырғыштары, көбінесе тек майко қолданады. Мэйзаши көбінесе киюшінің жеке талғамы бойынша таңдалады.
Маусымдық мотивтер
Хана канзаши өте маусымдық, бірақ Жапонияда маусымдық өзгерістерді осыншалықты анық байқайтын адамдар – гейшалар мен олардың шәкірттері ғана. Майколар аға гейшалардан гөрі әрі қатыгез канзаши киеді, сондықтан олар үшін маусымдық өзгерістер одан да маңызды. Қаңтар – Қаңтардағы канзаши дизайны көбінесе жаңа жылға арналған ыңғайлы тақырыпқа ие. Шочикубай – қарағай (шо), бамбук (чику) және жасыл, қызыл және ақ түсті слива гүлдерінен (бай) тұратын танымал таңдау. Көгершіндер (сузуме), айналмалы ойыншықтар және шайқасқан ескектер (хагоита) сияқты танымал мотивтер де бар. Ақпан – Әдетте, жас махаббатты және көктемнің жақындауын білдіретін қызғылт немесе қызыл алма гүлдерімен (уме) безендіріледі. Сэцубун мерекесінде киілетін желтоқсан және гүл шары (кусудама) сияқты тақырыптар да аз кездеседі. Наурыз – Сары және ақ қызылша гүлдері (нанохана) мен көбелектер, сондай-ақ бұршақ гүлдері (момо), нарцисс (суйсен), камелия (цубаки) және пион (ботан) гүлдерімен әсемделеді. Осы айда Хина Мацури (Қыздар күні мерекесі) мерекесінде қолданылатын қуыршақтарды бейнелейтін сирек кездесетін канзашиді де көруге болады. Сәуір – Жаздың жақындап келе жатқанын білдіретін, көбелектер мен бонбори шамдарымен араластырылған жұмсақ қызғылт қызыл шие гүлдері (сакура). Жылдың осы мезгілінде гүлдеген шиені тамашалау Жапониядағы маңызды мәдени оқиға. Мидзухики жібінен жасалған күміс (немесе кейде алтын) көбелек (чо) құрамында болатын канзаши жиі кездеседі. Мамыр – Көк немесе қызғылт түсті глициния (фудзи) және флаг ирисі (айаме) гүлдерімен әсемделеді. Ирис көктемнің шарына толыққан кезде, глициния гүлі көбінесе императорлық сараймен байланысты (глицинияны тамашалау тойларын Хэйан кезеңінен бастап жапондық ақсүйектер тойлап келген). Маусым – Жасыл самырсын (янаги) жапырақтары, қандызы / қызыл жапырақтары (надесико) немесе сирек кездесетін гидрангия (ажисай) гүлдерімен безендіріледі. Бұл айда Жапонияда жаңбырлы маусым, сондықтан суды жақсы көретін самырсын және көк гидрангиялар орынды. Шілде – Әдетте дөңгелек учива желдеткіштері, бірақ кейде бүктелген сенсу желдеткіштерінен тұратын желдеткіштерді бейнелейтін канзашилер танымал. Бұл уақытта өтетін Гион фестивалымен байланысты. Майконың желдеткіш канзашиіндегі мотивтер жыл сайын фестивальға сәйкес өзгереді. Құмырсқалар мен судың айналып жүргенін көрсететін сызықтар сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Шілде айында салюттер мен шөпке шашыраған шырағдан (цуюшиба) канзашилері де танымал. Тамыз – Үлкен таңғы даңқ (асагао) немесе Мискантус синенсис шөбі. Сусуки шөбі күміс түсті қағаздан жасалған тікендер сияқты көрінеді. Аға майко күміс жапырақшаларды ақ түсті, ал кіші майко – қызғылт түсті жапырақшаларды киеді. Қыркүйек – Жапондық қоңырау гүл (кикио). Қызғылт түстер дәстүрлі түрде күзге байланысты. Көбінесе бұлар бұталық кловермен араластырылады. Қазан – Хризантема (кику). Бұл гүлдер Жапонияда өте танымал және императорлық отбасының символы болып табылады. Аға майко бір үлкен гүлді, ал кіші майко кішкентай гүлдердің шоғын киеді. Әдеттегі түстерге қызғылт, ақ, қызыл, сары және күлгін түстілер жатады. Қараша – Жапондық кленнің жапырақтарынан тұрады. Жапонияда кленді тамашалау – көктемде шиені тамашалаумен теңестіріледі. Гинкго және ликвидэмбар жапырақтары да кездеседі. Желтоқсан – Жапондықтар осы мезгілде мочи жасайды және көбінесе оларды ақ гүлдерді бейнелеу үшін ағаштармен безендіреді. Мочибана немесе күріш торт гүлдері бейнеленген канзаши кию сәттілік әкеледі деп есептеледі. Желтоқсандағы канзашиде екі манеки, кабуки актерлері қолданатын, бастапқыда бос болып табылатын, аты-жөні бар тақтайшалар да болады. Дәстүр бойынша, майколар Минамиза театрына барып, екі сүйікті кабуки актерінен кабуки номымен автограф алуды сұрайды. Үлкен майконың канзашиі жасыл бамбук жапырақтарымен, ал кіші майконың түрлі-түсті сәттілік талисмандары бар. Жаңа жыл – Осы мезгілде барлық майколар мен гейшалар шаштарында күріш құлақтарын киеді (майколар оны оң жақта, ал гейшалар сол жақта киеді). Бұл канзашилерде көзсіз ақ көгершіндер де бар. Майко мен гейша бір көзін толтырып, өздеріне ұнаған біреуден екіншісін салуын сұрайды.