Кіріспе

Қатты қаруланған және броньдалған танк.

Ауыр танк – Бірінші дүниежүзілік соғыстан бастап Суық соғыстың аяғына дейін өндірілген танк класын анықтау үшін қолданылатын термин. Бұл танктер көбінесе жеңіл кластағы танктерге қарағанда жақсы броньдық қорғау және тең немесе одан да артық оттық күшке ие болу үшін жылдамдығы мен маневрлеу қабілетін төмендетті.

Рөл

Ауыр танктер ең үлкен жетістіктерін, болғанмен шектеулі, жеңіл танктермен шайқасқанда және бекіністерді жойғанда көрсетті. Ауыр танктер көбінесе арналған рөлдерінде шектеулі түрде қолданылды, оның орнына мобильді нығайтылған ұяларға немесе қорғаныс позицияларына айналды, мысалы, неміс Tiger I және Tiger II үлгілері немесе орыс KV үлгілері.

Дизайн

Ауыр танктер жеңіл танктерге қарағанда әлдеқайда ауыр бронямен және қару-жарақпен жабдықталған. Көптеген ауыр танктер жеңіл танктермен құрамдас бөліктерді бөліседі. Мысалы, АҚШ-тың M103 ауыр танкісі жеңіл "Паттон" танкысымен беріліс және қозғалтқыш сияқты көптеген компоненттерді бөлісті. Соның салдарынан, олардың қуаты жеткіліксіз болып, салыстырмалы түрде баяу немесе қозғалтқыш пен жүріс бөліктерінің сенімділігіне қатысты мәселелер туындауы мүмкін. "Неміс Tiger I" танкысында болғандай, толығымен жаңа дизайнды әзірлеу кезінде конструкция көбінесе қажетсіз күрделі және қымбатқа айналып, өндіріс көлемі төмендеді. Ауыр танктердің орта танктерге қарағанда қимылдары нашар деген пікір жиі айтылса да, бұл әрқашан да солай болған жоқ, себебі көптеген жетілдірілген ауыр танк конструкцияларында осы кемшілікті жою үшін жетілдірілген аспа және беріліс жүйелері қолданылған. Бұрын айтқандай, ауыр танктарды өндіру және пайдалану өте қымбатқа соғады және көп ресурстарды қажет етеді. Мысалы, неміс "Tiger I" танкысы өзінің басты бәсекелесі – айтарлықтай жеңіл "Panzer IV" орта танкысына қарағанда шамамен бірдей жылдамдыққа және жақсы өтімділікке ие болды. Дегенмен, сенімділігі төмен және шектеулі ресурстар болғандықтан, шамамен 8 800 "Pz. Kpfw. IV" танкісіне қарағанда, бар болғаны 1 347 данасы ғана шығарылды.

Тарих

Бұл класс танктердің пайда болуы Бірінші дүниежүзілік соғысқа және жаяу әскермен тығыз байланыста жұмыс істеуге арналған алғашқы танк конструкцияларына қатысты. Көптеген алғашқы танктердің қалың бронясы болды, бұл оларға бейтарап аймақта тірі қалуға мүмкіндік берді. Ұрыс аралық кезеңде жеңіл және маневрлі конструкциялар енгізілгеннен кейін, күшті қорғаныс және шабуылдық мүмкіндіктері бар осы үлкен көліктер "ауыр" танктер деп аталды. Ауыр танктер біртіндеп траншеялық соғыс және бекіністерді бұзу рөлінен Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде танкке қарсы мақсаттарға көшті. Франция соғыс басында ауыр танктерді шектеулі түрде қолданды, ал нацистік Германия мен КСРО 1943 жылдан соғыс аяқталғанға дейін оларды қолданды. Бұл танк түрі суық соғыстың алғашқы жылдарында маңызды рөл атқарды. Ауыр танктердің мақсаты негізгі шайқас танктерімен алмастырылғанға дейін өзгермеді. Көбінесе MBT деп аталатын бұл конструкциялар әскерлердің қажеттілігіне сай барлық рөлдерді тиімді орындады, соның салдарынан арнайы танктердің қажеттілігі азайды.

Дүниежүзілік соғыстар

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы алғашқы британдық танк, Mark I, неміс қорғаныс шебін – траншеялар мен тікенді сымдарды бұзу үшін жасалған. Жеңіл, жылдам танктер пайда болғанда, ірі танктер «ауыр» санатына жатты. Француздық Char 2C – тарихтағы ең үлкен танктердің бірі. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Франция мен Кеңес Одағы ғана Char B1, T 35 және KV 1 сияқты ауыр танктерге ие болды. Matilda II британдық жаяу әскер танкісінің тұжырымдамасы бойынша жасалған, ол қалың бронясы бар және басқа танктерге қарағанда ауыр болды. Ол әдетте бөлек қарастырылады, себебі оның крейсерлік танктері (орта танктермен салыстырғанда) азырақ оттық күшке ие, бірақ сол кездегідей бірдей бас қаруымен және көптеген пулеметтерімен жабдықталған. Кейінгі соғыс үлгілері – неміс Tiger I және II, сондай-ақ кеңес IS сериясы. «Ауыр» мен «орта» терминдері салмақтан гөрі тактикалық мақсатқа байланысты екенін ескеру керек; мысалы, Panther одақтастардың көптеген «ауыр» танктерінен ауыррақ болған «орта» танк еді. Американдықтар ауыр танктерді сирек қолданды, себебі олар британдықтар сияқты жаяу әскерге қолдау көрсету доктринасын сақтап қалды; сонымен қатар, американдықтар ауыр танк күштеріне ие болудың логистикалық және жылдамдық мәселелерін мойындады және Еуропаға жабдықтау жолын қиындатқысы келмеді. M6 ауыр танкі 1940 жылы жобаланған, бірақ орта танктерге қарағанда көп артықшылығы болған жоқ, сондықтан бірнеше мыңнан астам өндіріс тоқтатылды. 1941 жылы басталған ағылшын-американдық T14 ауыр танк жобасы 1944 жылға дейін сынақ үлгісін ұсынбады. АҚШ танкке қарсы қорғаныс үшін танктерді жоятын құралдарды (жылдам, бірақ салыстырмалы түрде жеңіл бронялы машиналар) пайдалануды жөн көрді, ал 1944 жылға дейін АҚШ M4 Sherman танктерінің неміс ауыр танктерінен бронясы мен қару-жарағы жағынан кем түсетінін көрсететін аз ғана белгілер болды. Соғыстың соңына қарай бірнеше M26 Pershing танктері Еуропаға жауынгерлік тәжірибе алу үшін жіберілді. Осыдан басқа, американдықтар ауыр танкке ең жақын келгені – M4 Sherman "Jumbo" танктерінің бронясын күшейтіп, оларды шабуылдық қару ретінде пайдалану болды. АҚШ және Ұлыбритания қатты қорғалған аймақтарға шабуыл жасауға арналған, жақсы броняланған және қаруланған танктерді жасады – T28 GMC және 'Tortoise' танктері корпустық конструкцияға ие және 80 тонна салмаққа жетеді, бірақ қызметке енген жоқ.

Қырғи қабақ соғыс

Соғыстан кейінгі кезеңде ауыр танктердің соңғы үлгілері пайда болды, оның ішінде АҚШ-тың M103 ауыр танкі, британдық FV214 Conqueror және француздық ARL 44 (ARL 44 үшін өте шектеулі санда), барлығы осы кезеңдегі совет ауыр танктеріне жауап ретінде жасалған. Ең ірі танк зеңбіректері максималды калибрге жақындады, оның оқ-дәрісін экипаж екі бөліктен (жеке снаряд және ұшыру заряды, кемелік зеңбіректерге ұқсас) тұратын амуницияны қолданып, өте қиындықпен жүзеге асыра алды, бұл олардың атыс жылдамдығын айтарлықтай төмендетті. Оқ-дәрі конструкцияларын жетілдіру және атыс бақылау технологиясының арқасында соғыстан кейінгі орта танктердің атыс қуаты ауыр танктерге шамалас деңгейге жетті. Осылайша, ауыр танктердің тактикалық маңызы төмендеді, сондықтан жаңа үлгілер енгізілмеді; күшті қаруланған орта танктер негізгі ұрыс танкісі (MBT) деп аталды. Әскери доктрина бойынша, төмен бағалы, өздігінен жүретін артиллерия жаяу әскерге қолдау көрсету үшін қолданылуы мүмкін. Суық соғыс кезеңінде MBT-лердің салмағы жылдам артты, және көптеген үшінші буын MBT-лер, соның ішінде M1 Abrams, Challenger 2, Leopard 2, Merkava, Arjun MBT және Type 99, 1950-ші жылдарғы ауыр танктермен салыстырылатын салмаққа ие болды. Ескі ауыр танктер, болаттық бронясымен, танкке қарсы басқарылатын зымырандар мен танкке қарсы жойғыш (HEAT) оқ-дәрілердің арқасында қолданыстан шықты. Зымырандар танк зеңбірегінің қашықтығынан асып түсетін қашықтықта тиімді, ал броняның үлкен массасы танк зеңбірегінің немесе зымырандардың ең ірі HEAT оқ-дәрілеріне қарсы аман қалуды қамтамасыз ете алмады.