Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы
Genus of flowering plants
Coptis (алтын жіп немесе кәкiр тамыр) – Ranunculaceae тұқымдасына жататын, Азия мен Солтүстік Америкада табиғи түрде өсетін 10-нан 15-ке дейін түрді қамтитын гүлді өсімдіктер туысы.
Coptis (goldthread or canker root) is a genus of between 10 and 15 species of flowering plants in the family Ranunculaceae, native to Asia and North America.
Түрлер
Сурет Ғылыми атауы Жалпы атауы Таралу Coptis aspleniifolia папоротник жапырақты алтын жіп, бүйрек жапырақты алтын жіп Британдық Колумбия, Аляска және Вашингтонға дейін Каскадтар бойымен Coptis chinensis қытай алтын жіпі Қытай. Coptis deltoidea Қытай (Батыс Сычуань) Coptis huanjiangensis Қытай (Гуанси) Coptis japonica жапон алтын жіпі Жапония Coptis kitayamensis Жапония (Хонсю) Coptis laciniata Орегон алтын жіпі Калифорния, Орегон, Вашингтон штаты Coptis lutescens Жапония (Орталық Хонсю) Coptis minamitaniana Жапония (Кюсю) Coptis occidentalis Айдахо алтын жіпі Айдахо, Монтана, Вашингтон Coptis omeiensis Қытай (Батыс Сычуань, Хэнань) Coptis quinquefolia Тайвань, Жапония Coptis quinquesecta Юньнань, Қытай және Солтүстік Вьетнам Coptis ramosa Жапония Coptis teeta Юньнань алтын жіпі Аруначал-Прадештен Қытайға (Солтүстік-Батыс Юньнань) Coptis trifolia үш жапырақты алтын жіп, савойя, жара тамыры Шығыс Еуразия, Гренландия, Сент-Пьер және Микелон, Канада, АҚШ Coptis trifoliolata Жапония (Солтүстік және Орталық Хонсю)
Image Scientific name Common Name Distribution Coptis aspleniifolia fernleaf goldthread, spleenwort leaf goldthread British Columbia, in Alaska, and along the Cascades into Washington Coptis chinensis Chinese goldthread China. Coptis deltoidea China (W. Sichuan) Coptis huanjiangensis China (Guangxi) Coptis japonica Japanese goldthread Japan Coptis kitayamensis Japan (Honshu) Coptis laciniata Oregon goldthreadCalifornia, Oregon, Washington StateCoptis lutescens Japan (C. Honshu) Coptis minamitaniana Japan (Kyushu) Coptis occidentalis Idaho goldthread Idaho, Montana, Washington Coptis omeiensis China (W. Sichuan, Henan) Coptis quinquefolia Taiwan, Japan Coptis quinquesecta Yunnan, China and northern Vietnam. Coptis ramosa Japan Coptis teeta Yunnan goldthreadArunachal Pradesh to China (NW. Yunnan) Coptis trifolia threeleaf goldthread, savoyane, canker rootEastern Eurasia, Greenland, Saint Pierre and Miquelon, Canada, USA Coptis trifoliolata Japan (N. & Central Honshu)
Қолданылуы
Коптис тета Қытайда және Үндістанның Шығыс Гималай аймақтарында, әсіресе Аруначал Прадеш штатының Мишми тауларында, безгек қызуын және асқазанның бұзылуын емдеу үшін ащы тоник ретінде қолданылады. Қытай дәрігерлігінде ұйқысыздыққа көмектеседі деп саналады. Тамырында берберин деген ащы алкалоид қамтылған. Зерттеулер көрсеткендей, түрдің жойылу қаупі жоғары, себебі оны тым көп пайдалану, сондай-ақ генетикалық мутациялардың нәтижесінде пайда болатын жоғары цитоплазмалық еркек сүйексіздігі сияқты ішкі генетикалық шектеулерге байланысты. Синапстық мутация және одан туындайтын еркек сүйексіздігі түрдің жыныстық көбеюін айтарлықтай азайтады. Кептірілген тамырлары (алтын жіп) Канадада 1950-ші жылдарға дейін немесе 60-шы жылдардың басына дейін саудаға шығарылып, "шай" жасау үшін қолданылып, кандидоз (қант диабеті) инфекциясы бар жерлерге жағылған.
Coptis teeta is used as a medicinal herb in China and the Eastern Himalayan regions of India particularly in Mishmi Hills of Arunachal Pradesh where it is used as a bitter tonic for treating malarial fever and dyspepsia. It is also believed to help insomnia in Chinese herbology. The roots contain the bitter alkaloid berberine. Studies have shown that the species has become endangered both due to overexploitation as well as intrinsic genetic bottlenecks such as high cytoplasmic male sterility induced by genetic mutations. As a result of the synaptic mutation and ensuing male sterility the sexual reproduction in the species is significantly depressed. The dried roots (goldthread) were commercially marketed in Canada until the 1950s or early 60s, to be steeped into a "tea" and swabbed onto areas affected by thrush (candidiasis) infection.
Экология
Бұл түр дуаланған рододендрон қауымдастығының жылы және суық қоңыржай ормандарында қоныстанады. Кейде ол Үндістанның Аруначал Прадеш штатының Мишми тауларындағы Дибанг аңғарының Майодия аймағының маңындағы бамбук ерекшеліктерінің астында өсіп жатқанын көруге болады. Наурыз-сәуір айларында гүлдейді және шілде-тамыз айларында жеміс/тұқым береді. Жаңа өсімдіктер сирек кездеседі және көбінесе орман төсегіндегі мохқа толы өлі ағаштарда немесе тіпті рододендронның мохқа толы бұтақтарында өне бастайды. Пандит және Бабу C. teeta-да жаңа түрше түрін анықтады және оны subsp. lohitensis деп атады, ол морфологиялық жағынан subsp. teeta-дан өте ерекшеленеді және географиялық жағынан да бөлек, Аруначал Прадеш штатының Лохит ауданындағы Делай аңғарындағы кең жапырақты ормандарда қоныстанады.
The species inhabits warm and cold temperate forests of oak rhododendron association. It is occasionally seen growing under bamboo thickets around Mayodia region of Dibang Valley district in the Mishmi Hills of Arunachal Pradesh in India. It flowers during early spring March–April and sets fruit/seed in July–August. The seedlings are rare and are often found germinating on moss laden dead wood on the forest floor or even on moss laden branches of Rhododendron. A new subspecies was recognised in C. teeta by Pandit & Babu and was named as subsp. lohitensis, which is morphologically very different from subsp. teeta and it is geographically distinct and inhabits broad leaf forests in Delai Valley of Lohit district in Arunachal Pradesh, India.