Кіріспе

Томас Максвелл Хендерсон (1810 – 27 маусым 1886) – Жаңа Зеландия саяхатшысы. Ол Оклендке алғашқы қоныс аударушылардың бірі болды. Ол маңызды кәсіпкер және Окленд қаласының Хендерсон деген ауданы оның атымен аталады.

Ерте өмір

Хендерсон 1810 жылы Шотландияның Данди қаласында дүниеге келген. Ол темірші мамандығымен айналысқан, инженер және машина жасаушы болып тәжірибе жинаған. Шотландияның Перт қаласында Джон, Генри және Кэтрин (1811–1867) Макфарлейн ағайындыларымен танысқан. 1834 жылы Кэтринге үйленген. Жоғарыда аталғандардың бәрі, сондай-ақ Энн Тейлор (туған Макфарлейн) және оның күйеуі Жаңа Зеландияға көшіп баруға шақыру туралы хабарламаларға жауап беруге келісті. Олар 1840 жылдың 13 тамызында Лондон қаласының жанындағы Грейвсендтен «Лондон» барқысында сапарға шығып, 12 желтоқсанда Порт-Николсонға (Веллингтонға) жетті. Сапар барысында олардың 15 айлық ұлы Джордж Хендерсон қайтыс болды. Хендерсон мен Макфарлейн отбасылары солтүстікке қарай, Оклендке бет бұрды, сол кезде онда әлі бірде-бір үй салынбаған еді.

Кәсіби мансап

Хендерсон мен оның қайын інісі Джон Макфарлейн 1842 жылы кәсіби серіктестікке кірісіп, жалпы тауарлар мен кемелерге қажетті жабдықтарды сатудан бастады. Кейіннен «Хендерсон мен Макфарлейн» бизнесі каури ағашын өңдеу және кемелермен тасымалдауды қамтыды, бұл «Тынық мұхит аралдары саудагерлері» (кейін «Айналмалы ара желісі» деп аталды) деген атпен белгілі болды. 1844 жылы «Хендерсон мен Макфарлейн» 18 000 акр Батыс Оклендті Нгати Ватуадан тауарлар мен «Люси Данн» атты шхунаға айырбастап сатып алды. Алайда, үкімет бұл жер сатуды күшін жойды, себебі маори жерін сатып алу барлық жағдайда орталық үкімет арқылы жүзеге асырылуы тиіс еді. Осыған жауап ретінде 1847 жылы «Хендерсон мен Макфарлейн» губернатор Джордж Грейден Те Вай о Парейра / Хендерсон сағасы, Хендерсон аңғары және Уайтакер таулары аумағында каури ағашын өңдеуге рұқсат сұрады. 1848 жылы Хендерсон Опануку және Оратиа өзендерінің қосылған жеріне арақ ішетін зауыт салды, оның айналасында Хендерсонның диірмені қонысы пайда болды, ол қазіргі Хендерсон қаласына айналды. 1853 жылы жерді үкіметтен сатып алу мүмкіндігі туғанда, «Хендерсон мен Макфарлейн» ең ірі сатып алушылардың бірі болды. Ол 2000 фунт стерлингке Аукленд қаласының орталығындағы Хай-стрит пен Шортленд-стрит бұрышында «Коммерциялық қонақ үйін» салдырды, ол сол кезде Ауклендтегі ең сәнді ғимарат деп есептелді. 1858 жылы қонақ үй өртеніп кетті, оның орнына кірпіштен салынған жаңа ғимарат тұрғызылды. Флагстаф соғысы кезінде ол шамамен 300 маориді қазба жұмысына жұмысқа алды және басқа отарлаушылар оларды Хоне Хекеге қосылудан сақтап қалғаны үшін оған риза болды. Джон Макфарлейн 1860 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды, ал оның орнын ағасы Томас Макфарлейн басты. «Хендерсон мен Макфарлейн» компаниясы дамуын жалғастырды; 1865 жылға қарай «Айналмалы ара желісі» флотында 39 кеме болды. Хендерсонның диірмені 1860 жылдардың соңында жабылды, бірақ бұл аймақта қалыптасқан қауымдастық сақталды. Флот Австралия, Қытай және Америкамен сауда жасады. Компания кокос плантацияларын ұйымдастырумен және копра саудасымен де айналысты. 1897 жылы компания өзінің сауда және плантация бизнесін Джон Т. Арунделдің сауда және плантация фирмасымен біріктіріп, «Pacific Islands Company Ltd.» құрды. Компанияның кеңсесі Лондонда орналасқан, ал сауда қызметі Тынық мұхитында жүргізілді. Хендерсон Жаңа Зеландия банкін, Жаңа Зеландияның несие және сауда агенттігін, Жаңа Зеландияның сақтандыру компаниясын және Окленд газ компаниясын құруға көмектесті.

Саяси мансап

Хендерсон алғаш рет 1855 жылғы 26 қазанда Окленд провинциялық кеңесіне Окленд қаласы сайлау округінен депутат болып сайланды. Ол екінші кеңесте 1857 жылғы 18 тамызға дейін қызмет етті. 1855 жылғы 26 қарашадан 1856 жылғы 10 қарашаға дейін ол Атқарушы кеңестің мүшесі болды. Ол бесінші провинциялық кеңесте 1865 жылғы 26 қарашадан 1867 жылғы 5 маусымға дейін Солтүстік бөлігі сайлау округін өкілдік етті. Ол Солтүстік бөлігі сайлау округін 1855 жылғы 27 қазандан 1860 жылғы 30 наурызда отставкаға кеткенге дейін 2-ші Парламентте өкілдік етті. Ол 1860 жылғы 23 мамырда өткен қосымша сайлауда жеңіске жетіп, парламент мерзімінің қалған бес айында сайлау округін өкілдік етуді жалғастырды. Ол 1861 жылғы қаңтарда 3-ші Парламентке, ал 1866 жылғы ақпанда 4-ші Парламентке қайта сайланды, бірақ 1867 жылғы 5 маусымда отставкаға кетті. Содан кейін ол 1871 жылғы ақпаннан 1874 жылғы 24 сәуірге дейін 5-ші Парламентте Вайтемата сайлау округін өкілдік етті, одан кейін ол қайтадан отставкаға кетті. Ол Уильям Фокстың 1861–62 жылдардағы үкіметінде портфелі жоқ министр болды. Сол кезде премьер-министр болған сэр Джордж Грейдің ұсынысымен ол 1878 жылғы 25 шілдеде Заң шығару кеңесіне тағайындалды және 1886 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті.

Басқа қызмет түрлері

Хендерсон 1851 жылы қытай фазандарын (Phasianus colchicus torquatus) импорттап, оларды өз жеріне босатып жіберді. Сол шамада Уолтер Броди ағылшын фазандарын (Phasianus colchicus) импорттап, Моңғонай маңына босатты. 1856 жылы Хендерсон тағы бір партия қытай фазандарын әкелді. Фазандар Солтүстік аралда көптеп кездесетін аңшылық құстарына айналды.

Өлім және еске алу

Хендерсон 1886 жылғы 19 маусымда сал ауруына шалдығып, 27 маусымда Веллингтондағы Джордж Грэмнің үйінде қайтыс болды. Оның денесі SS Penguin кемесімен Оклендке жеткізіліп, әйелінің қасына Саймондс-стрит зиратына жерленді. Оклендтің Хендерсон қаласы Томас Хендерсонның құрметіне аталған. Хендерсон қаласының орталық бөлігіндегі Кэтрин көшесі оның әйелінің есімімен аталады. Бұрын Хендерсон қаласының орталық көшелерінің барлығы отбасы мүшелерінің (мысалы, Томас, Генри, Джон, Мэри және Джордж) есімдерімен аталған, бірақ кейбіреулері қайта аталды немесе алынып тасталды. Хендерсон 1876 жылы ат спорты клубы үшін жер сыйлаған. Қазіргі кезде сол жерде Пламер паркі мен Хендерсон орта мектебі орналасқан.