Кіріспе

1936 жылы түсірілген Паре Лоренцтің деректі фильмі – Джон Дирдің "The Plow That Broke the Plains" атты туындысы.

"The Plow That Broke the Plains" – 1936 жылы түсірілген қысқаметражды деректі фильм. Онда Азамат соғысынан кейін АҚШ және Канаданың Ұлы жазық аймағының өңделуі және шаруалардың Ұлы жазықтың табиғи ресурстарын тиімсіз пайдалануы салдарынан шаңды далаға (Dust Bowl) ұласқан жағдайлар көрсетіледі. Музыкалық қосымшасын композитор Вирджил Томсон жазған. Фильмді американдық актер және баритон Томас Харди Чалмерс баяндаған. 1999 жылы Конгресс кітапханасы бұл фильмді "мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар" деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізуге қаулы етті.

Өмірбаян

"Ақтөбелерді қиратқан егіс" фильміне бастапқы шабыт – Пар Лоренцтің американдықтарға өз еліне жаңа көзқараспен қарауға мүмкіндік беретін "Жаңа мәміле" туралы фильм түсіру ниеті болды. Лоренц ерекше қызығушылық танытқан нәрсе – отызыншы жылдардың басындағы құрғақшылық пен шаңды дауылдар, бұл оны Newsweek журналы үшін шаңды қазан туралы мақала жазуға итермеледі. 1935 жылы "Жерді қайта орналастыру" басқармасының басшысы Рексфорд Тагвелл бастапқыда Паре Лоренцті кино кеңесшісі ретінде, басқарманың құрамына қабылдады, себебі агенттік басшылары шаңды қазан туралы фильм жасауға қызығушылық танытқан. "Жерді қайта орналастыру" басқармасының ақпарат директоры Джон Франклин Картер Лоренцтен "Жерді қайта орналастыру" басқармасының жалпы мақсаттарын түсіндіретін фильм жасауға болатынын сұрады. Олар: кедей шаруа отбасыларын жақсарту, жерді дұрыс пайдаланбаудан туындайтын ысырапты болдырмау, жер ресурстарын тиімді пайдалану, тозығы жеткен және маргіналды жерлерді қайта өңдеу және отбасыларды көшіру. Лоренц жерді пайдалану және дұрыс пайдаланбау мәселесіне назар аударғаннан кейін және фильмнің шығыны алты мың доллар шамасында болатыны болжамдалғаннан кейін, Тагвелл шаңды қазан туралы фильм түсіруді қолдады. Сонымен қатар, фильм "Жерді қайта орналастыру" басқармасының мақсаттарына сәйкес келуі керек еді, шаңды қазанның себептерін түсіндіріп, кедей шаруаларды қайта қоныстандыру, маргіналды егістік жерлерді өндірістен шығару және батыстағы шөптесін жерлерді қалпына келтіру үшін нақты дәлелдер келтіруі керек еді. Өзінің фильмін қарап, Лоренц Макколл журналында екі негізгі мақсатын айтты: көрермендерге елдің қызықты бөлігін көрсету және "американ тарихындағы ең ірі апаттардың бірі" – Ұлы құрғақшылық пен шаңды қазанға әкелген оқиғаларды бейнелеу. Лоренцтің бейнелеуі Ұлы жазықтың басқа бейнелеулерінен ерекшеленді. Фотографтар жазықтың халқын кінәсіз құрбандар ретінде көрсеткен, ал монументалистер пионерлердің даңқты өткенін көрсеткен, Лоренц жазықтың экологиялық тарихын құлдырау ретінде көрсетуге тырысты және шаңды дауылдарды табиғи апат ретінде қарастырудан бас тартты, оның орнына оларды адам тудырған трагедиялар ретінде бейнеледі. "Ақтөбелерді қиратқан егіс" "Жаңа мәміле" бағдарламаларын насихаттауға және президент Рузвельт Лоренцке көрсеткендей, халықты қоғамдық жұмыстар мен денсаулық сақтауға қатысты "Жаңа мәміле" шараларына дайындауға да көмектесті. Фильм сайлау жылында шыққандықтан, саяси дау тудыруы да мүмкін еді. Фильмде кеңінен егіс егіліп, жиналған көріністерден кейін, құрғаған жер, жануарлардың сүйектері және тастап кетілген шаруашылық құралдары көрсетіледі. Айтқыш тағы да жаңбыр жаумағанын және күн миллиондаған гектар егістік жерді күйдіргенін айтады, шөлді жазықтың кадрлары көрсетіледі. Осы шөлдеудің салдарынан, далаға үлкен шаңды дауылдар соқты, адамдар баспана іздеді, ал үйлер шаңға көмілді. Айтқыш "олар тағы да батысқа бет бұрды" дейді, отарлаушылардың үмітін жоғалтып, жақсы мүмкіндіктер іздеп көшіп кеткенін білдіреді. Соңғы сахнада баяндаушы: "Төрт жүз миллион акр Ұлы жазықтар шексіздей көрінетін, бірақ 50 жыл ішінде біз оның бір бөлігін шаңды қазанға айналдырдық" деп айқайлайды және шаңды қазанға әкелген факторларды тізбектейді, мысалы, тым көп мал, қол тигізбеу керек жерлердің өңделуі, топырақты ұстап тұру үшін жергілікті шөптердің алынуы және бір адамның көптеген гектарды өңдеуін жеңілдететін шаруашылық машиналары. Баяндаушы федералды үкімет қалған жерді сақтау және оны "Жерді сақтау қызметі", "Ормандар қызметі" және "Азаматтық консервациялық корпус" сияқты "Жаңа мәміле" бастамалары арқылы қалпына келтіру үшін жұмыс істеп жатқанын, ал "Жерді қайта орналастыру" басқармасы көшіп қалған шаруаларды қайта қоныстандыру үшін жұмыс істегенін түсіндіреді. Көрерменге айтқыштан соңғы хабар қалды: жазықтың қалған бөлігін сақтау үшін сақтау қажеттігі және "егер тағы бір он жыл ойсыз пайдаланса, шөптесін жерлер шынымен де Американың үлкен шөліне айналады". 3 қыркүйекте Лоренц Ральф Штайнер, Пол Странд және Лео Хурвиц операторларын шақырды, олардың барлығы деректі фильмдерді түсіру тәжірибесіне ие және кеңес кинорежиссерлерінің жұмысына ықпал еткен. Нәтижесінде Штайнер, Странд және Хурвиц өзіндік сценарий жасады, онда олар капитализмді, адам ашкөздігін және Ұлы жазықтың және оның тұрғындарының қирауына кінәлі "нашар әлеуметтік жүйені" айыптады.

Тарату

Үкіметтік ережелер коммерциялық театрларға фильмді көрсету үшін төлем алуға тыйым салғандықтан, театр иелері үкімет оларды үгіт тарату құралы ретінде пайдалануға тырысып жатыр деп ойлады. АҚШ Ұлттық кино қызметі тоқтатылғаннан кейін, американдық кино өндірісін Голливуд толығымен өз қолына алды.