Кароль Ольшевский: Польшалық ғалым және сұйық газдардың пионері
Karol Olszewski
Кароль Ольшевский – поляк химигі, математигі, физигі. 1883 ж. Зыгмунт Врублевскиймен бірінші болып оттекті және азотты сұйық қалпына келтірді. Ғылыми жетістіктер!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Карол Станислав Ользевский (полякше айтылуы: ; 29 қаңтар 1846 – 24 наурыз 1915) – поляк химигі, математигі және физигі. 1883 жылы Зигмунт Вроблевскиймен бірге ол әлемде алғаш рет оттегі мен азотты сұйық күйге келтірді.
Karol Stanisław Olszewski (Polish pronunciation: ; 29 January 1846 – 24 March 1915) was a Polish chemist, mathematician and physicist. Together with Zygmunt Wróblewski, he was the first scientist in the world to liquify oxygen and nitrogen in 1883.
Өмір және мансап
Ол 1846 жылы Бронизов қаласында дүниеге келген. Ол Тарновтағы Казимеж Бродзинский орта мектебін бітірген (I Liceum Ogólnokształcące im. Казимирза Бродзински). Ол Краковтың Ягеллон университетінде математика және физика, сондай-ақ химия және биология кафедраларында оқыды. Алғашқы тәжірибелерін ол жеке өзгертіп жаңартқан компрессор арқылы жүргізді, көмірқышқыл газын қысып, конденсациялады. Олзевский докторлық диссертациясын Гейдельберг университетінде қорғады, содан кейін Краковқа оралды, онда ол профессор надзwyczajny (доцент) атағын алды. 1883 жылы Зигмунт Вроблевский мен Карол Олзевский атмосферадан оттегі, азот және көмірқышқыл газын тұрақты күйде сұйытуға алғашқылардың бірі болды (бұрынғыдай, бу түріндегі ауыспалы динамикалық күйде емес). 1884 жылы Краковтағы зертханасында Олзевский сутегін динамикалық күйде сұйытып, рекордтық төмен температураға -225 °C (48 К) жетті. 1895 жылы ол аргонды сұйықтырып шығарды. Ол жаңадан ашылған гелий элементін сұйытуға қол жеткізе алмады. 1896 жылдың қаңтар айында Вильгельм Рентгеннің рентген сәулелерімен жасаған жұмысы туралы естігеннен кейін, Олзевский бірнеше күн ішінде оны қайталады. Кейін, ақпан айының басында ол шығырылған шынтақ суретін рентген сәулесі арқылы түсіріп, университетте радиология бөлімінің ашылуына бастама берді. Ол 1915 жылдың 24 наурызында қайтыс болды және Краковтағы Раковицкий зиратында жерленді. 2018 жылы оның күл-талқаны Польшаның Ұлттық пантеондарының біріне, Краковтың Ескі қала ауданындағы Әулие Петр және Пауыл шіркеуіне көшірілді. Физик Анджей Каетан Вроблевскийдің сөзіне сүйенсек, Олзевский Мари Кюри, Мариан Смолуховский, Джерзи Пнеевский және Мариан Данишпен қатар ХХ ғасырдың ең ұлы поляк физиктерінің бірі саналады.
He was born in 1846 in Broniszów. He was a graduate of Kazimierz Brodziński High School in Tarnów (I Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Brodzińskiego). He studied at Kraków's Jagiellonian University in the departments of mathematics and physics, and chemistry and biology. He carried out his first experiments using a personally improved compressor, compressing and condensing carbon dioxide. Olszewski defended his doctoral dissertation at Heidelberg University, then returned to Kraków, where he was made profesor nadzwyczajny (associate professor). In 1883, Zygmunt Wróblewski and Karol Olszewski were the first in the world to liquefy oxygen, nitrogen and carbon dioxide from the atmosphere in a stable state (not, as had been the case up to then, in a dynamic state in the transitional form as vapor). In 1884, in his Kraków laboratory, Olszewski was the first to liquefy hydrogen in a dynamic state, achieving a record low temperature of −225 °C (48 K). In 1895 he liquefied argon. He then failed only to liquefy the newly discovered helium element. In January 1896, on hearing of Wilhelm Röntgen's work with X rays, within a few days Olszewski replicated it. Later on, in early February he provided an X ray image of a luxated elbow thus initiating the university's department of radiology. He died on 24 March 1915 and was buried at the Rakowicki Cemetery in Kraków. In 2018, his ashes were transferred to one of Poland's National Pantheons located at the Church of Saints Peter and Paul in the Old Town district of Kraków. According to physicist Andrzej Kajetan Wróblewski, Olszewski is among the greatest Polish physicists of the 20th century alongside Marie Curie, Marian Smoluchowski, Jerzy Pniewski, and Marian Danysz.