Кіріспе
Ирландиялық саясаткер (туған 1952)
Вилли О'Диа (ағылш. Willie O'Dea; 1 қараша 1952 жылы туған) – Ирландияның «Фианна Файл» партиясының саясаткері. 2011 жылдан бері Лимерик қалалық сайлау округінен Тәуелсіздік депутаты (Teachta Dála), ал 1982 жылдан 2011 жылға дейін Лимерик шығыс сайлау округінен депутат болған. 2004 жылдан 2010 жылға дейін Қорғаныс министрі қызметін атқарды, ал 1992 жылдан 1994 жылға дейін және 1997 жылдан 2004 жылға дейін түрлі министрліктерде мемлекеттік министр болды.
Ерте өмір және жеке өмірі
О'Диа 1952 жылы Лимерикте дүниеге келді, бірақ Лимерик графтығының Килтели ауылында өсті. Ол Патрициан бауырлары колледжінде білім алып, Дублин университетінде заңды оқыды. Дублиндегі Кингс-Иннс-те адвокаттық біліктілікті алды, ал Куәландырылған есепшілер институтында бухгалтер ретінде білім алды. Саясатқа белсенді түрде араласуға кіріспес бұрын, ол адвокат және бухгалтер болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Дублин университетінің және Лимериктегі Жоғары білім институтының (қазір Лимерик университеті) заң факультеттерінде дәріс берді. Лектор ретінде ол болашақ әріптесі, министр және Таоишиг Брайан Коуэнге сабақ берді. О'Диа Джеральдин Кеннедиге үйленген. Ол "Sunday Independent" газетіне тұрақты түрде, ал басқа ұлттық газеттерге кейде мақала жазады.
Алғашқы саяси мансап
О'Диа алғаш рет Лимерик округі кеңесінің «Фианна Фейл» мүшесі ретінде саяси лауазымға ие болды. Ол бұл органда 1992 жылға дейін қызмет етті. Ол 1981 жылғы жалпы сайлауда Лимерик шығысы округінен «Дэйл Эрен» депутаты болуға алғаш рет түсіп, сәтті болмады. 1982 жылғы ақпан айындағы жалпы сайлауда екінші рет сайлауға қатысып, «Фианна Фейл» партиясының екінші мандатын жеңіп алып, «Дэйлге» сайланды. Бұрынғы сайлау округінің әріптесі Десмонд О'Малли сияқты, О'Диа 1980-ші жылдар бойы Чарльз Хоугидің басшылығына қарсы болды және «22-нің тобы» деп белгілі болған топқа мүше болды. О'Малли 1985 жылы «Прогрессивті демократтар» партиясын құрып, «Фианна Фейл» партиясынан кеткен кезде, О'Диа бес мандатты Лимерик шығыс округіндегі «Фианна Фейл» партиясынан сайланған жалғыз депутат болды.
Қызмет мансабы
1992 жылдың қаңтар айында Альберт Рейнольдс Чарльз Хоухиден кейін «Фианна Фейл» партиясының басшысы болып, Прогрессивті демократтармен коалиция құрып, Таоиш болды. О’Диа Әділет министрлігінде мемлекеттік министр болып тағайындалды. 1993 жылдың қаңтарында «Фианна Фейл» – Лейбористік партиясының коалициялық үкіметінде О’Диа Әділет министрлігінде қайта тағайындалды, сонымен қатар Денсаулық сақтау министрлігінде мемлекеттік министр болып қосымша тағайындалды. Ол 1994 жылдың желтоқсанына дейін, үкімет құлағанға дейін осы лауазымдарды атқарды. 1997 жылғы жалпы сайлаудан кейін «Фианна Фейл» Прогрессивті демократтармен коалиция құрып үкіметке оралды және О’Диа Білім және ғылым министрлігінде мемлекеттік министр болып тағайындалды. Ол мұнда ересектерге білім беру және мектепке бару жолымен тасымалдау мәселелеріне жауапты болды. Ол 1998 жылдың қарашасында «Жасыл кітапты» жариялаудан бастап ересектерге білім беруді және мектепке қайта оралу бастамаларын дамытуға инвестицияларды арттырып, реформа жасады. 2002 жылғы жалпы сайлаудан кейін О’Диа Әділет, теңдік және заң реформасы министрлігінде мемлекеттік министр болып тағайындалды, оның міндеті теңдік және мүгедектер мәселелеріне қатысты болды. Осы кезеңдегі оның басты міндеті – мүгедектер заң жобасын қабылдау болды, бірақ 2002 жылдың басында мүгедектер секторының қарсылығына байланысты үкімет оны кері тартып алуға мәжбүр болды. Мүгедектер ұйымдарының талап еткен тәуелсіз сараптамадан кейін, О’Диа 2004 жылдың қыркүйегінде жаңа заң жобасын енгізіп, оны іске асыру жоспарын ұсынды. 2004 жылдың қыркүйегінде О’Диа министрліктегі қайта құру кезінде Қорғаныс министрі болып тағайындалды. Оның қызметі армиядағы есту қабілетіне келген зиян үшін өтемақы төлеу мәселесі шешіліп жатқан кезде басталды. 2005 жылдың қарашасында О’Диа Curragh Camp-те өткен баспасөз мәслихатында фотографқа автоматты тапаншаны бағыттап суретке түсірілді. Сурет келесі күні «Irish Times» газетінің бірінші бетінде жарияланды. О’Диа қарулы қылмысты мақұлдау ниеті болмағанын айтып, кешірім сұрады. Қорғаныс министрі ретінде О’Диа екі маңызды мәселеге басымдық берді: Қорғаныс күштеріне көбірек әйелдерді қабылдау және әскери шенді жоқ әскери қызметшілерді шенділер қатарына көтеру, бұл көбінесе «шентен көтеру» деп аталады. Ол сондай-ақ 2006 жылдың соңында Ливанға Ирландияның екінші сапарына, UNIFIL 2 құрамында және Чадқа EUFOR миссиясына қатысуын ұйымдастырды.
О'Диа мен Лимерик
О'Диа өзінің туған Лимерик қаласына тығыз байланысты. Оның Лимерик туралы соңғы мәлімдемелері үш негізгі мәселеге қатысты болды: Шаннон әуежайы, Dell және қылмыстық топтардың жасаған қылмыстары. 2007 жылдың тамызында ол министрлік әріптестерімен келіспей, Aer Lingus компаниясының Шанноннан Лондон Хитроу әуежайына рейстерді тоқтату туралы шешіміне қарсы шықты. 2008 жылдың желтоқсанында О'Диа және Танайст Мэри Коуглан Техас штатындағы Dell компаниясының бас кеңсесіне ұшып барды, Лимериктегі Рахин ауданындағы Dell өндіріс орналысының жабылуын тоқтатуға соңғы әрекет жасады, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Өндіріс Польшаға көшірілді, нәтижесінде Dell компаниясының Лимериктегі филиалындағы жұмыс орындарының үштен екісі жойылды. Лимерикте бірнеше айдың арасында екі бейкүнә адамның қаза болуы – Шейн Геогеган мен Рой Коллинз – О'Диаға, кабинет мүшесі ретінде, заңнамаға өзгерістер енгізу және Лимерик қаласындағы қылмыстық топтармен күресу үшін қосымша ресурстар бөлу үшін жергілікті деңгейде қысымды күшейтті. 2010 жылдың 5 ақпанында О'Диа үкіметтің Лимерик қаласын жаңарту жобасын қаржыландыру бойынша алған уәделерін орындамайтынын мәлімдеді. Үкімет 2009 мен 2018 жылдар аралығында уәде берген 1,7 миллиард еуро көлеміндегі қаржы бұдан былай бөлінбейді. 2017 жылдың қазанында Уилли О'Диа Джонни Деппті Лимерик қаласын "Қан төгілетін қала" деп атағандығы үшін қорлауға айыптады, бұл атау бұрын қаламен байланысты болған. 2021 жылы О'Диа мен бұрынғы министр Бэт О'Кифтің Лимериктегі әлеуметтік тұрғын үйлерді мемлекеттік қаржыландыруға құқығы бар тұрғын үй қорына көптеп сатумен байланысты британдық жылжымайтын мүліктерді дамыту компаниясының басқармасынан кеткені хабарланды. О'Диа 2014 жылдың ортасынан бері Formation Group компаниясының атқарушы емес төрағасы болып табылады.
Жамандау ісі және отставкаға кету
2009 жылдың 10 наурызында О’Диа «Limerick Leader» газетіне берген сұхбатында, 2009 жылдың маусымында Лимериктегі жергілікті сайлауға «Sinn Féin» партиясынан кандидат болған Морис Квинливанның інісі Нессан Квинливанға тиесілі үйde проституция ошағы жұмыс істегенін мәлімдеді. 2009 жылдың 14 сәуірінде О’Диа бұл айыптауларды жоққа шығарып, сотқа ант берген мәлімдемеге қол қойды. Квинливан 1923 жылғы Сайлаудағы бұзақылықтарды алдын алу туралы заң бойынша соттан тыйым салуды сұрады: аталған заңның 11-бабына сәйкес, сайлауға қатысқан кандидат туралы жалған мәлімдеме жасау немесе тарату қылмыстық жазаланады. 2009 жылдың желтоқсанында О’Диа соттан тыс келісімге келді және сұхбат барысында жасаған «жалған және артық айыптаулары» үшін Квинливаннан кешірім сұрады, бұған себеп сұхбаттың жазбасының жария болуы болды. О’Диа сондай-ақ Квинливанға зиян үшін белгісіз сомада өтемақы төледі. Келісім шарты Жоғарғы сотта оқылды. 2010 жылдың 16 ақпанында «Fine Gael» партиясы О’Диаға сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс енгізу ниетін жариялады, бірақ үкімет оған жауап ретінде сенім білдіру туралы ұсыныс жасады. 2010 жылдың 17 ақпанында үкімет «Dáil» парламентінде О’Диаға сенім білдіру жөніндегі ұсынысты жеңіп алды. О’Дианың партиясымен коалиция құрған «Жасылдар» партиясы дауыс беруде «Fianna Fáil» партиясын қолдады. Алайда, «Жасылдар» партиясының төрағасы, сенатор Дэн Бойл «Twitter» әлеуметтік желісінде О’Диаға «сенімсіздік» білдіріп, оны «компромиттік жағдайда» екенін мәлімдеді. 2010 жылдың 18 ақпанында О’Диа Қорғаныс министрі лауазымынан кетті. Өзінің отставка туралы хатында ол: «Мен қызметте қалуым Үкіметтің маңызды және өте қажетті жұмысынан көңіл аударуы мүмкін» деген қорытындыға келгенін айтты. О’Диа егер ол лауазымында қалса, «Жасылдар» партиясы үкіметті қолдамайтыны белгілі болған соң, отставкаға кетуге шешім қабылдағанын мәлімдеді.
Алдыңғы орынбасарлыққа қайта тағайындалу
О'Диа 2011 жылғы жалпы сайлауға арналған «Фианна Фейл» партиясының науқаны аясында Михаэль Мартиннің коммуникациялар жөніндегі өкілі болып тағайындалды. 2011 жылғы сайлауда ол жаңадан құрылған Лимерик қалалық сайлау округінен қайта сайланды, дауыстардың 16% жинады, бұл төрт жыл бұрынғы 39%-дан төмен көрсеткіш. 2011 жылдың сәуірінен 2012 жылдың шілдесіне дейін ол «Фианна Фейл» партиясының кәсіпкерлік, жұмыс және инновациялар жөніндегі өкілі болды. 2012 жылдың шілдесінде ол әлеуметтік қорғау және әлеуметтік теңдік жөніндегі өкіл болып тағайындалды. 2016 жылғы жалпы сайлауда О'Дианың бірінші дауысқа ие болу үлесі 16%-дан 27,8%-ға дейін өсті. Ол алғашқы санауда қайта сайланды. 2020 жылғы жалпы сайлауда да ол қайта сайланды, бірақ дауыс үлесі азайды. О'Дианың партия ішінде Михаэль Мартиннің басшылығымен «Фианна Фейл» партиясының бағыты туралы алаңдаушылық білдіргені белгілі, бірақ ол әзірге бұл мәселені жұртшылық алдында талқыламады. «Fine Gael» және «Жасыл партиямен» коалициялық үкімет құрылғаннан кейін шамамен екі жыл өткен соң, О'Диа: «Менің ойымша, қазір жастарды «Фианна Фейл» партиясына тартудан гөрі, Big Tom-ның музыкасына қызықтырудың ықтималдығы жоғары» деді. Бұл сөздерді ол ирландтық ел және дәстүрлі музыка орындаушысы туралы айтқан еді. 2023 жылы О'Диа Әділет министрі Саймон Харристің сотталған қылмыскер Логан Джексонның Лимерик түрмесінен Ұлыбританиядағы түрмеге ауысу өтінішін қабылдауына сын айтты, себебі ол отбасына жақын болуды қалады. О'Диа өлтірілген ирландтық боксшы Кевин Шихидің анасы Трейси Таллиның заңдық талабын қолдады.