Кіріспе
Салықтық артықшылық – заңмен белгіленген түрде салық мөлшерін азайтуға, салық төлеуді кейінге жылдыруға немесе салықтан толығымен босатуға мүмкіндік беретін белгілі бір шоттар мен инвестицияларға қолданылатын экономикалық пайда. Зейнеткерлік жоспарлары, білім беру жинақтары, медициналық жинақ шоттары және мемлекеттік облигациялар салықтық артықшылықтары бар шоттар мен инвестициялардың мысалдары болып табылады. Үкіметтер жеке тұлғаларды қоғамдық мүддеге қызмет ететін іс-әрекеттерге ақша салуға ынталандыру мақсатында салықтық артықшылықтарды орнатады.
Артықшылықтары
Салықтық артықшылықтар белгілі бір инвестициялар мен шоттарға қатысуға ынталандыру туғызады, бұл мемлекеттік субсидия сияқты әрекет етеді. Мысалы, жеке зейнетақы шоттары салық артықшылықтарына ие, себебі олар бойынша салық төлеу кейінге шегеріледі. Осы шоттарға инвестиция салуға ынталандыру арқылы, үкімет азаматтарды кейінірек әлеуметтік жәрдемақы төлеу немесе басқа мемлекеттік шығындар арқылы қолдау көрсету қажеттілігін азайтады. Капиталдан түскен табысқа салынатын салық мөлшерламасының артықшылықтары да инвестицияларды серпіндіруі мүмкін.
Зейнетақы жоспарлары
Ең танымал мысал – зейнеткерлік жоспарлары, олар көбінесе зейнет жинақтарын ынталандыру үшін салық жеңілдіктерін ұсынады. Халықтың орташа жасы жоғарылап жатқан елдерде салық жеңілдіктері зейнетақы жүйелеріне қысым түсіруі мүмкін. Мысалы, жәрдемақылар «төлеген сайын» қағидасы бойынша қаржыландырылатын болса, зейнетақы алатын адамдарға төленетін жәрдемақылар еңбекке қабілетті жастағы адамдардың жарналарынан түседі. Егер зейнеткерлердің еңбекке қабілетті жастағы адамдарға қатысты үлесі артатын болса, жұмыс істейтін адамдардан қажетті жарналар да пропорционалды түрде артады. АҚШ-та «бейби-бумерлер» тобының зейнеткерлікке тез шығуы осы мәселені тудырып отыр. Дегенмен, зейнетақы жоспарлары арқылы көрінетін салық артықшылықтарына қатысты халықаралық шектеулер бар. Егер адам АҚШ және Ұлыбританияда қос азаматтыққа ие болса, олар екі елге де салық төлеуге міндетті болуы мүмкін. Егер ол Ұлыбританияда тұрса, оның зейнетақысы Ұлыбританияда салық жеңілдіктеріне ие болуы мүмкін, бірақ АҚШ-та болмауы мүмкін. Ұлыбританиядағы зейнетақы Ұлыбритания салықтарынан босатылған болса да, ол міндетті түрде АҚШ салықтарынан босатылады дегенді білдірмейді. Қысқасы, қос азаматтығы бар АҚШ салық төлеушісі Ұлыбритания зейнетақысынан түскен табысқа АҚШ үкіметіне салық төлеуі мүмкін, бірақ Ұлыбританияға емес. Мұндай жүйелерге жүктемені азайту үшін көптеген үкіметтер жеке зейнетақы жоспарларына салық жеңілдіктері беріп, осылайша оларға үлес қосуға көбірек адамдарды ынталандырады. Үкіметтер көбінесе мұндай жарналарды қызметкердің салық салынатын табысынан алып тастайды, ал жұмыс берушілерге жоспарлық қорларға жарналар үшін салық шегерімдерін алуға мүмкіндік береді. Зейнетақы қорларындағы инвестициялық табыстар, төлем жасалғанға дейін жинақталған кезде, көбінесе табыс салығынан босатылады. Зейнеткерлер мен олардың мұрагерлеріне төленетін төлемдерге де кейде салық жеңілдіктері қарастырылады. Зейнетақы жүйесінің салық жеңілдіктеріне жауап ретінде үкіметтер зейнеткерлікке шыққанға дейін зейнетақы қорларының активтеріне қол жеткізуді шектеу үшін шектеулер енгізеді. АҚШ-та салық жеңілдіктері бар зейнеткерлік шоттарына 401(k) жоспарлары, 403(b) жоспарлары, жеке зейнеткерлік шоттар және қосымша зейнеткерлік шоттар кіреді. Бұл шоттар 1978 жылы енгізілгеннен бері кеңінен таралды. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, олар барлық ұзақ мерзімді өзара қорлар активтерінің жартысын құрады.
Жылдық шығындар
Аннуитеттерге инвестиция салу инвесторларға 401k және ИРА сияқты басқа салық төлеуді кейінге қалдыратын зейнеттік шоттар арқылы қол жеткізе алмайтын салықтық артықшылықтарды алуға мүмкіндік береді. Аннуитеттердің маңызды артықшылықтарының бірі – олар инвесторға үлкен сомада ақша жинап, салық төлеуді кейінге жылдыруға мүмкіндік береді. Аннуитеттерге жарна салудың жылдық лимиті жоқ. Бұл, әсіресе, зейнет жасына жақындап, бұрынғы жылдары үлкен сома жинамаған адамдар үшін өте пайдалы. Барлық инвестиция жыл сайын федералды салықсыз өседі. Бұл инвестицияның әрбір долларына пайыз жинақтауға мүмкіндік береді, бұл салық салынатын инвестициялармен салыстырғанда артықшылық болуы мүмкін. Сонымен қатар, аннуитетті ақшалай төлемге айналдырғанда, инвестор біржолғы төлем алуға немесе ұзақ мерзімді төлем жоспарын жасауға құқылы.
Білім беру бойынша жинақтау
Салықтық жеңілдіктермен қамтылған жинақ шоттары білім беру шығындарына үнемдеуге ынталандыру мақсатында жасалған. АҚШ-та салықтық жеңілдіктермен қамтылған үнемдеу құралдарына Coverdell білім беру жинақ шоттары және 529 жоспарлары кіреді.
Медициналық сақтандыру
Сингапур және басқа елдерде медициналық жинақ шоттары салықтан кейінге шегеріледі.
Жылжымайтын мүлік
Тұрғын үйге ие болуға ынталандыру мақсатында ипотекалық төлемдерден салық жеңілдіктері қарастырылған. АҚШ-та жылжымайтын мүлікке инвестициялар айтарлықтай салық артықшылықтарын қамтамасыз етеді.
Өмірді сақтандыру
Америка Құрама Штаттарында өмірді сақтандыру полистері де салық артықшылықтарына ие. Өмірді сақтандыру полисіндегі табыс салық төлеуді кейінге жылдыру арқылы немесе салықтан толығымен босатылу арқылы өсе алады. Бұған қоса, кейбір өмірді сақтандыру полистерінің ішіндегі белгілі бір артықшылықтар мүлік және/немесе мұрагерлік салықтан босатылады.
Мемлекеттік облигациялар
АҚШ-та көптеген мемлекеттік облигациялар (мысалы, штаттық облигациялар немесе муниципалитет облигациялары) кейбір салықтардан босатылуы мүмкін.
Серіктестікке инвестициялар
Сонымен қатар, серіктестіктерге және жауапкершілігі шектеулі компанияларға (ЖШК) жасалған инвестициялар да салық артықшылықтарын ұсынады. Жеке кәсіпкерлер үшін ЖШК жеке кәсіп ретінде салық салынады. Яғни, компанияның өзі салықтан босатылады, бірақ компанияның табатын табысы меншік иесіне салық салынады. ЖШК-ның маңызды салық артықшылықтарының бірі – меншік иесінің табысы оның төменгі салық ставкалары бойынша салыну мүмкіндігі. Бұдан бөлек, шығындар жеке кәсіпкердің кәсіптік емес табысын өтеуге қолданылуы мүмкін. Егер ЖШК-ның бірнеше иесі болса, онда да салық артықшылықтары бар. Олар серіктестік ретінде салық төлеуді таңдаса да болады, немесе корпоративтік ұйым ретінде салық төлеуге шешім қабылдаса да болады. Серіктестіктерге салық салынбайды, ал корпорацияларға салынады. Серіктестік ретінде салық төлейтін ЖШК-ның табысы серіктестерге салық салынады. Ал корпорация ретінде немесе корпорация сияқты салық төлейтін ЖШК-ның өзі салық төлейді, сондай-ақ салықтан кейінгі табыстан төленетін дивидендтер корпорация акционерлеріне немесе ЖШК мүшелеріне салық салынады.
Қайырымдылық тарту
Жоғары кірісті тұлғалардан қайырымдылық көмектесуін ынталандыру мақсатында, белгілі бір сомадан жоғары қайырымдылық сыйлықтарына салық жеңілдіктері қарастырылған.