Ливанның бұрынғы премьер-министрі Салим әл-Хусс өмірі мен саяси жолы

Кіріспе

Ливанның бұрынғы премьер-министрі Салим Ахмад әл-Хусс (سليم أحمد الحص; 1929 жылдың 20 желтоқсанында туған), сондай-ақ Селим Эль-Хосс деп те аталады, – Ливанның премьер-министрі қызметін атқарған және туған қаласы Бейруттен ұзақ жылдар бойы парламент депутаты болған ливандық саясаткер. Ол технократ ретінде белгілі.

Жас шағы мен жеке өмірі

Салим әл Хус 1929 жылы Бейрут қаласында сүнни мұсылман отбасында дүниеге келген. Бейрут американдық университетінен экономика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін, АҚШ-тағы Индиана университетінен бизнес және экономика ғылымдарының докторы ғылымын алған. Әл-Хус Лейла Фараунға үйленген, ол маронит христиан дінінен ислам дініне ауысқан, өмірінің соңында күйеуінің қасына мұсылман зиратында жерлену үшін, 2000 жылғы әл-Хуспен жасалған сұхбатта айтылғандай.

Саяси мансап

Әл-Хус Ливанның премьер-министрі болып төрт рет қызмет атқарды. Біріншісі 1976 жылдан 1980 жылға дейін Ливан азамат соғысының алғашқы жылдарында болды. Оның екінші, ең даулы мерзімі 1987 жылдан 1989 жылға дейін созылды, 1988 жылы ол конституцияға қайшы келіп, өзін премьер-министр етіп ұсынды, бірақ көптеген елдер мен халықаралық қауымдастықтың мемлекеттік қайраткерлері оны мойындады. Әл-Хус үшінші рет 1989 жылдың қарашасынан 1990 жылдың желтоқсанына дейін президент Элиас Храуи тағайындауымен премьер-министр болды. Ол 1998 жылдың желтоқсанынан 2000 жылдың қазанына дейін қайтадан премьер-министр қызметін атқарды. 2000 жылғы жалпы сайлауда бұрынғы премьер-министр Рафик Хариримен бірге жаңадан көзге шыққан үміткерге парламенттік орынды жоғалтқаннан кейін, денсаулығы нашарлаған Әл-Хус премьер-министр лауазымынан кетіп, саяси мансабын аяқтағанын мәлімдеді. 2005 жылдың наурыз айында Омар Карами (қайтадан премьер-министр) отставкаға кеткеннен кейін ол жаңа үкімет құруға үміткер ретінде қарастырылды, бірақ денсаулығына байланысты лауазымды қабылдаудан бас тартқаны хабарланды; содан кейін Нажиб Микати тағайындалды. Премьер-министр болып соңғы екі мерзімінде ол сыртқы істер министрінің міндетін де атқарды. Ол империализмге қарсы «Бейбітшілік үшін ось» конференциясының мүшесі. Әл-Хус өлім жазасына қарсы тұрады және премьер-министр болып тұрған кезінде өлім жазасын орындау туралы бұйрықтарға қол қоюдан бас тартты, Ливанда өлім жазасын уақытша тоқтатты, ол әлі де сирек кездеседі.

Әл-Хус бірінші кезеңі

1988 жылдың қаңтар және қыркүйек аралығында ол президент Амин Джемайелдің саясатына наразылық білдіріп, өзінің кабинетінің отырыстарын бойкоттады. 22 қыркүйекте ол маронит христиан дінін ұстанатын генерал Мишель Аунның пайдасына жұмыстан босатылуын қабылдаудан бас тартты. Дағдарысқа себеп – Ұлттық Ассамблеяның жаңа президентті (бұл лауазым дәстүрлі түрде марониттерге берілетін) сайлай алмауы болды. Ливан конституциясына сәйкес, президенттік лауазым бос болған жағдайда, келе жатқан президенттің міндетін уақытша атқару үшін премьер-министрді тағайындау құқығы бар. Сондықтан, келе жатқан президент Джемайел марониттік армия қолбасшысы Мишель Аунды бұл лауазымға тағайындауға шешім қабылдады, бұл суннит мұсылманына арналған дәстүрге қайшы болды. Әл-Хус премьер-министр лауазымын Аунға беруден бас тартқандықтан, екеуі де балама әкімшіліктерді басқарды: Аун Баабдадағы президенттік сарайды басып алса, әл-Хус мұсылмандар көпшілік құрайтын Батыс Бейрутта өз кеңсесін құрды. Осылайша Ливан президентсіз және екі балама үкіметпен қалды: біреуі конституциялық, екіншісі көптеген мемлекеттер тарапынан мойындалды. Дегенмен, Сирия сол кезде Ливанның көп бөлігін басып алып, әл-Хусты қолдады, және әл-Хус кабинеті жұмыс істеп тұрса да, халықаралық қауымдастықтың көп бөлігі Жасыл желінің екі жағындағы әкімшіліктермен байланыс жасады және оларды екеуін де Ливанның премьер-министрлері ретінде мойындады, тіпті конституциялық тұрғыдан алғанда Аун Ливанның заңды түрде тағайындалған премьер-министрі және президент міндетін атқарушысы болды. Екі премьер-министр арасындағы қақтығыс Мишель Аунның Ливан аумағындағы сириялық әскерлердің болуын қабылдамауынан туындады. Аунмен бәсекелесіп, әл-Хус 1988 жылдан 1989 жылдың 5 қарашасына дейін президент міндетін атқарушы болып қалды, содан кейін Рене Муавад билікке келді. Муавад 17 күннен кейін қаза тапқаннан кейін, әл-Хус екі күнге президент міндетін атқарушы рөлін қайтадан атқарды, одан кейін Элиас Храуи Муавадтың орнын басу үшін сайланды. 1990 жылы азаматтық соғыс аяқталды, Аун Сирия және Ливан әскерлерінің президенттік сарайға жасаған шабуылынан кейін капитуляциялауға мәжбүр болды. Ол кейіннен Омар Караминің пайдасына премьер-министр лауазымынан кетті.

From January to September 1988, he boycotted meetings of his own cabinet, in protest against the policies of President Amine Gemayel. On 22 September, he refused to accept his dismissal in favour of General Michel Aoun, a Maronite Christian. The crisis was precipitated by the failure of the National Assembly to elect a new president (a post traditionally reserved for a Maronite). Since the Lebanese constitution states that in the event of a presidential vacancy, the outgoing president appoint a temporary prime minister to act as president, outgoing president Gemayel decided to appoint Maronite army commander Michel Aoun to that office, notwithstanding the tradition of reserving it for a Sunni Muslim. al Huss refused to concede the prime minister's post to Aoun, so the two ended up heading rival administrations; with Aoun occupying the presidential palace at Baabda, al Huss established his own office in Muslim dominated West Beirut. Lebanon was thus left with no president and two rival governments: one constitutional and the other recognized by many states. However, although Syria, at the time occupying much of Lebanon, supported al Huss, and although al Huss' cabinet was already operational, most of the international community dealt with administrations on both sides of the Green Line and recognized both as Lebanon's prime ministers even though, constitutionally speaking, Aoun was the lawfully appointed prime minister and acting president of Lebanon. Violent conflict between the two prime ministers soon arose over Michel Aoun's refusal to accept the presence of Syrian troops in Lebanon. In competition with Aoun, al Huss remained acting president from 1988 until 5 November 1989, when René Moawad took office. When Moawad was assassinated seventeen days later, al Huss reprised his role as acting president for two days, at which point Elias Hrawi was elected to succeed Moawad. In 1990, the civil war ended when Aoun was forced to surrender following an attack on the presidential palace by Syrian and Lebanese military forces. Al Huss subsequently resigned as prime minister, in favour of Omar Karami.

Зейнеткерлік

2017 жылдың 2 мамырында 87 жастағы әл-Хус шамамен 1500 палестиналық тұтқынның жалғасып жатқан аштық әрекетімен ынтымақтастық таныту үшін бір күндік аштыққа қатысты.