Кіріспе

Ирвин Шоу (1913–1984) – американдық драматург, сценарист, романист және әңгімелер авторы. Оның жазған туындылары 14 миллионнан астам данада сатылды. Ол ең белгілі екі романымен танымал: «Жас арыстандар» (1948), Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш сарбаздың тағдыры туралы, бұл роман Марлон Брандо мен Монтгомери Клифттің қатысуымен сол аттас фильмге түсірілді, және «Бай да, кедей де» (1970), Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдардағы екі бауыр мен бір қарындастың тағдыры туралы. Оның ата-анасы Роза мен Уилл болған. Інісі Дэвид Шоу белгілі Голливуд продюсері және жазушысы болды. Ирвин туылғаннан кейін көп ұзамай Шамфоровтар Бруклинге көшіп келді. Ирвин колледжге түскен кезде әкесінің тегін өзгертті. Ол жастығының көп бөлігін Бруклинде өткізді, 1934 жылы Бруклин колледжін бакалавр дәрежесімен бітірді. 1935 жылы, 21 жасында сценарий жазуды бастады. 1939 жылы үнсіз фильм актері Сниц Эдвардстың қызы, актриса және продюсер Мариан Эдвардсқа үйленді. Жұбайлар 1967 жылы ажырасып, Ирвин 1984 жылы қайтыс болғанға екі жыл қалғанда қайтадан үйленді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уильям Уайлер оны өзінің кино бөліміне шақырды. Жасы мен әскери тіркеу санатының шектеулеріне байланысты офицерлік шен алу мүмкін болмағандықтан, Шоу тұрақты армияға қабылдануға шешім қабылдады. Кейіннен армия оның тәжірибесін ескере отырып, оны Джордж Стивенстің кино бөліміне жіберді. Ол Стивенстің командасындағы төрт жазушының бірі болды және кіші офицер шеніне ие болды. Соғыстан кейін ол жазушылық қызметіне қайта оралды. Шоу 1984 жылдың 16 мамырында, 71 жасында Швейцарияның Давос қаласында, простата безінің қатерлі ісігінен емделгеннен кейін қайтыс болды.

Драмалық

1930 жылдары Шоу бірнеше радиошоулардың сценарийлерін жазды, оның ішінде «Дик Трейси», «Гампс» және «Studio One». Ол өмірінің осы кезеңін «Америкалық ойдың негізгі ағымдары» атты әңгімесінде суреттеді. Бұл әңгіме, радиодағы жазушының бір сценарийден кейін екіншісіне көшіп, сөздерді есептеу арқылы ақша табуы туралы: жиһаз және жүз отыз жеті доллар. Оның анасы әрқашан жақсы асхана үстелін қалаған. Ол қызметші ұстамаймын, сондықтан маған асхана үстелі алып бер, дейтін. Асхана үстелі үшін қанша сөз керек? Шоудың алғашқы пьесасы «Өлілерді жерлеу» (1936) – соғыста қаза тапқан, жерленуден бас тартатын сарбаздар тобы туралы экспрессионистік драма. Оның «Тынық қала» пьесасын Элия Казан қойды, ал музыкасын Аарон Копланд жазды, бірақ ол екі жексенбілік көрсетілімнен кейін жабылды. 1940 жылдары Шоу бірнеше фильмге сценарий жазды, соның ішінде «The Talk of the Town» (азаматтық бостандықтар туралы комедия), «The Commandos Strike at Dawn» (окупацияланған Норвегиядағы командостар туралы С.С. Форестердің әңгімесі негізінде) және «Easy Living» (медициналық себептермен ойынға қатыса алмайтын футболшы туралы). Шоу Мариан Эдвардсқа (танымал актер Сниц Эдвардстың қызы) үйленді. Олардың бір ұлы Адам Шоу 1950 жылы дүниеге келді, ол өзі журналдарда мақалалар мен ғылыми еңбектер жазады. Шоу Николс, Коннектикут штатының ауылдық аймағында орналасқан Пайн Брук Кантри Клубында жазғы демалысын өткізді, ол 1936 жылы Group Theatre (Нью-Йорк) үшін жазғы үйге айналды, оның құрамында Элия Казан, Гарольд Кларман, Гарри Морган, Джон Гарфилд, Франсис Фармер, Уилл Гир, Клиффорд Одетс және Ли Дж. Кобб болды.

Роман және мини-сериалдар

Шоудың алғашқы романы "Жас арыстандар" 1948 жылы жарық көрді. Соғыс кезінде Еуропадағы өмірінен алынған оқиғаларды қамтитын роман өте сәтті болды және 1958 жылы фильмге бейімделді. Шоу фильмге қанағаттанбады, өйткені оның ойынша, фильмде кітабындағы маңызды мәселелер жеңілдетілген, бірақ ол прокатта жақсы нәтиже көрсетті. Шоудың екінші романы, Маккартизмнің қалыптасуын суреттейтін "Тұрбулентті ауа" 1951 жылы жарияланды. Ол АҚШ Жоғарғы сотына Джон Говард Лоусон мен Далтон Трамбоның Конгрестің беделін түсіргені үшін сотталған ісін қарау туралы петицияға қол қойғандардың қатарында болды. "Қызыл арналар" басылымы Шоуды коммунист деп айыптағаннан кейін, ол Голливудтың қара тізіміне енгізілді. 1951 жылы ол Америка Құрама Штаттарынан Еуропаға кетіп, 25 жыл өмір сүрді, көбінесе Париж мен Швейцарияда. Кейін ол қара тізімнің өзінің мансабына "үстіртен ғана зиян келтіргенін" айтты. 1950 жылдары ол тағы бірнеше сценарий жазды, оның ішінде Юджин О'Ниллдің пьесасы негізінде "Жеңіс астында" және Кариб теңізіндегі жүк кемесі туралы "Төмендегі от" кірді. Еуропада тұрған кезінде Шоу көптеп сатылатын бірнеше кітап жазды, олардың ішінде "Люси Крон" (1956), "Басқа қаладағы екі апта" (1960), "Бай да, кедей де" (1970) (кейін ол "Бейшара, ұры" атты одан аз сәтті жалғасын жазды) және "Византиядағы кеш" (1978 жылы телефильмге айналды) ерекше көзге түсті. "Бай да, кедей де" романы 1976 жылдың 1 ақпанынан 15 наурызына дейін 2 сағаттан тұратын алты бөлімнен тұратын ABC телеарнасының өте сәтті мини-сериалы болып бейімделді. Сериал маусымдық рейтингте үшінші орынды иеленді және жиырма үш "Эмми" номинациясын алды. Шоудың тікелей қатысы болмаған "Бай да, кедей де" романының II бөлігі 1976 жылдың 21 қыркүйегінен 1977 жылдың 8 наурызына дейін көрсетілді. Бұл алғашқы бөлігідей сәтті болмады. 1978 жылы үшінші жалғасы шықты, онда бастапқы кітаптағы маңызды кейіпкер болған Джордаштың қарындасы Гретчен де болды. Оның "The Top of the Hill" (1979) романы 1980 жылы Лейк-Плэсидте өткен қысқы Олимпиада ойындары туралы Уэйн Роджерс, Адриенн Барбо және Сонни Бононың қатысуымен телефильмге айналды. Оның соңғы екі романы – "Судың үстіндегі нан" (1981) және "Қабылданатын шығындар" (1982) болды.

Қысқа әңгімелері

Шоу қысқа әңгімелер авторы ретінде жоғары бағаланды, ол Collier's, Esquire, The New Yorker, Playboy, The Saturday Evening Post және басқа журналдарға материалдар жариялады. Оның ең жақсы 63 әңгімесі "Short Stories: Five Decades" (Delacorte, 1978) жинағында топтастырылды, ол 2000 жылы 784 беттік Чикаго университеті баспасының жұмсақ мұқабалы басылымы ретінде қайта басылды. Оның ең танымал қысқа әңгімелері: "Бременнен келген теңізші", "80 ярдтық жүгіру" және "Өлі жокейге кеңес". Оның үш әңгімесі ("Жазғы көйлек киген қыздар", "Монумент", "Француз әйеліне үйленген адам") PBS телеарнасының "Great Performances" сериалы үшін қойылымдарға алынды. 1981 жылдың 1 маусымында көрсетілді. Бұл қойылым 2002 жылы Kultur Video компаниясымен DVD форматында шығарылды. 1950 жылы Шоу Роберт Капаның суреттерімен бірге "Израиль туралы баяндама" атты кітап жазды.

Марапаттар

Шоу өмірінде көптеген сыйлықтарды жеңіп алды, оның ішінде екі О. Генри сыйлығы, Ұлттық өнер және әдебиет институтының гранты және үш Playboy сыйлығы.