Кіріспе

Каролина Олифант, леди Нэрн (16 тамыз 1766 – 26 қазан 1845) – Шотландия жұртында Каролина баронесса Нэрн және Ұлыбритания жұртында баронесса Кит деп те белгілі шотланд әнші-күйші. Оның көптеген әндері, мысалы, «Сендер қайтадан қайтып келмейсіңдер ме?», «Чарли – менің жаным», «Шытырқи тал» және «Жүз сыбызғымен» әлі күнге дейін танымал, олар жазылғаннан кейін екі жүз жылға жуық уақыт өткенімен. Оның «Caller Herrin'» әні 1881 жылғы Эймут апатының 2021 жылғы естелік шарасында орындалды. Робертсондар мен Нэрндермен бірге ол мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айып тағылып, Францияға жер аударылды және олардың мүліктері тәркіленді. Шекерлер Францияда он тоғыз жыл бойы тұрды, осы уақыт ішінде Каролинаның ата-анасы 1755 жылы Версальде үйленді. Үкімет ақырында отбасының туыстарына Гаск иелігінің бір бөлігін сатып алуға рұқсат берді, ал жұбайлар Каролина туғанға екі жыл бұрын Шотландияға оралды. Оның ата-анасы туысқан, екеуі де 1745 жылы Престонпанс шайқасында Якобит армиясының екінші қатарына басшылық еткен лорд Нэрннің немерелері болды. Ол келесі жылы өлім жазасына кесілгенімен, Францияға қашып, 1770 жылы қайтыс болғанға дейін елден тыс өмір сүрді. Каролина мен оның бауырларының тәрбиесі олардың әкесінің Якобитқа адалдығын көрсетті, ал олардың күнделікті өмірі ол Стюарттарды тақтың заңды мұрагерлері деп санайтынын еске түсіріп тұратын. Қыздардың «музыка мен өнерді қоса алғанда толық білім алуын» қамтамасыз ету үшін гувернантка жұмысқа алынды. Ол 1792 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін ән жаза бастады. Ол Шотландияның ең танымал әнші-күйшісі және ақыны Роберт Бернстің замандасы болды. Екеуі ешқашан кездеспегенімен, олар Шотландияның ұлттық әнін бірге жасады, Орегон университетінің ағылшын және фольклор профессоры Дианне Дугаудың сөзі бойынша, «халық әндері мен өнер әндерінің арасында». Екеуіне де Якобит тарихы үлкен әсер етті. Нэрн музыка оқи білді және клавесин ойнайтын, бұл оған өзінің кейбір әуендерін шығаруға мүмкіндік берді. Ол жазған үш әуеннің «Will Ye No Come Back Again», «The Rowan Tree» және «The Auld House» екеніне көз жеткізеді, өйткені олардан бұрын басылған нұсқалар табылмаған. Оның алғашқы композициясы – The Pleughman (соқашы) – Бернске арналған құрмет болуы мүмкін. Бернс сияқты, Нэрннің әндері де бастапқыда орындалу арқылы таратылды, бірақ оның шотланд музыкасы мен әндеріне деген қызығушылығы оны Эдинбургтің баспагері Роберт Пурдимен байланысқа әкелді. Пурди «ұлттық әуендер жинағын жинады, оның сөздері жоғары мәдениетті адамдарға лайықты болды», оған Нэрн көптеген түпнұсқа әндерді қосқан, олардың ешқайсысы оған жатқызылмаған. Жинақ 1821-1824 жылдары алты томдық «Шотландиялық музыкант» ретінде жарық көрді, музыкасын Роберт Арчибальд Смит өңдеді. Нэрннің 80-нен астам әнінің көп бөлігі Якобитизмді көрсетеді, бұл оның отбасылық тарихы мен тәрбиесін ескеретін болса, таңқаларлық емес. Мұндай шығармалардың ең танымал мысалдарына «Кім патша болады, бірақ Чарли?», «Чарли – менің жаным», «Жүз сыбызғымен», «Ол төбелерден өтті» және «Сендер қайтадан қайтып келмейсіңдер ме?» кіреді. Ол мұндай әндерді 18 ғасырдың ортасында ата-анасы мен ата-бабаларының күресіне құрмет көрсету үшін жазды, бірақ оның шығармашылығында Якобит әсері терең. Мысалы, «The Laird o' Cockpen» романында Нэрн, «Caller Herrin'» сияқты, Шотландиядағы жаңа байлардың виггерлік көріністері мен манераларына деген жеккөрушілігін қайталайды. Нэрннің әндерінің көп бөлігі 1806 жылы үйленуге дейін жазылған. Ол өзінің соңғы әнін – «Сендер қайтадан жас боласыңдар ма?» – 75 жасында аяқтады, қолжазбаға өмірге деген көзқарасын көрсететін жазба қосты: «Шөлде өлген адамның шөлі мәңгілікке тоқтаған дауыстарға деген құштарлықтан артық емес!» Шындығында, оның әндері көбінесе қайғыға, енді болмайтын нәрселерге назар аударады және шотландтық өмірдің дәстүрлі салтын романтикалық етеді. Оның замандасы Бернс, екінші жағынан, жаһандық болашаққа көз тігіп отырды – «бүкіл әлемдегі» жұмысшы адамдардың бауырластығы, ол әлі келе жатыр.

Анонимділік

Найрне өмір бойы ән жазушы ретіндегі жетістіктерін жасырып келді; олар тек "Стратеарннан толғаулар" (1846) атты туындысы оның өлімінен кейін жарияланғанда ғана белгілі болды. Ол әндерінің танымалдығынан ләззат алды және егер ол әйел екені жұртқа білініп кетсе, бұл танымалдыққа нұқсан келтіруі мүмкін деп алаңдады. Сондықтан ол "Шотланд минестреліне" материалдарын жіберген кезде Боганның Боган әйелінен гендерлік нейтралды BB-ға ауысып, тіпті қолжазуын да жасырды. Бірде баспагері Пурди ең жақсы авторымен кездесуді қалағанда, ол өзін егде жастағы қалың елден келген әйел ретінде көрсетті. Ол Пурдиді оның жинаған әндерінің авторы емес, тек жеткізушісі ғана екеніне көндірді, ал қарапайым ел тұрғындарынан жинаған. Бірақ "Минестрель" журналының бүкіл редакциялық алқасы – барлығы әйелдер – оның кім екенін білді, мысалы, оның әпкесі, немерелері және шөбересі де білді. Керісінше, ол өте аз еркектермен ғана құпиясын бөлісті, тіпті күйеуімен де бөліспеді; ол 1820 жылдары досына жазғандай: "Мен тіпті Найрнеге де айтпадым, оның жасырып айтуынан қорықтым". Күйеуіне деген ойлылығы Найрненің атын жасыруының тағы бір себебі болуы мүмкін. Оның отбасы якобиттермен байланысы болғанымен, ол жастығынан бері британдық армияда қызмет еткен, егер оның әйелі өткен ғасырдың якобит көтерілісшілерінің құрметіне ән жазып жатқаны белгілі болса, бұл оған кәсіби ұят әкелуі мүмкін еді. Алайда, оның күйеуінен кейін он бес жыл бойы құпиясын сақтауы бұл пікірге қарсы дәлел болып табылады.

Тану

Найрне атауы 2022 жылы Халықаралық астрономиялық одақпен Меркурий планетасындағы бір кратерге берілді.