Лоренс Олифант: Өмір және қызмет жолы

Кіріспе

Лоуренс Олифант (3 тамыз 1829 – 23 желтоқсан 1888) – Оңтүстік Африкада туған британдық саяхатшы, жазушы, дипломат, британдық барлау қызметінің агенты, христиан мистигі және христиан сионисі, Парламент мүшесі. Оның өмірінде ең танымал кітабы – сатирикалық роман «Пикадилли» (1870). Кейіннен оның Киелі жердегі еврей шаруаларының қауымдастығына қатысты жоспары, «Ғалаад жері» есімді еңбегіне көп көңіл бөлінді. Олифант Ұлыбритания Парламентінің Стирлинг округінен сайланған мүшесі болды.

Ерте өмір

Лоренс Олифант Кейптаунда, Кейп колониясында, шотландтық жер иелерінің мүшесі сэр Энтони Олифант (1793–1859) және оның әйелі Марияның жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Ұлы туған кезде сэр Энтони Кейп колониясының бас прокуроры болған, бірақ көп ұзамай Цейлонның бас судьясы болып тағайындалды. Лоренс балалық шағын Коломбода өткізді, онда әкесі Капитан бақшасындағы Alcove деп аталатын үйді сатып алды, кейіннен ол Маха Нуге бақшасы деп аталды. Сэр Энтони мен оның ұлы Цейлонға шай әкелгені үшін және Нувара-Элиядағы Олифант егістігінде Қытайдан әкелінген 30 шай өсімдігін өсіргені үшін мақталады. 1848 және 1849 жылдары ол ата-анасымен бірге Еуропаға саяхат жасады. 1851 жылы ол Жунг Бахадурмен бірге Коломбодан Непалға сапар шекті, бұл оның алғашқы кітабы «Катмандуға саяхат» (1852) үшін материал берді. Ол Цейлонға оралып, одан Англияға заң оқуға барып, кейін заңгерлік оқуын тастап Ресейге сапар шегеді. Бұл сапарының нәтижесі «Қара теңіздің орыс жағалаулары» (1853) атты кітабының жарық көргені болды. Олифанттың ата-анасы христиандық сионистер еді. 1873 жылы Олифант әйелі мен анасымен бірге Броктонға оралды. 1878 жылы Олифант Ресейдің Таяу Шығысты жаулап алу ниетіне қатысты Батыстың алаңдаушылығына тап болды және «Гилеад жоспары» деген жоспар жасады. Бұл жоспар бойынша Ұлыбритания «Палестинаның солтүстік және құнарлы жартысына» еврей шаруашылық колониясын отырғызуды көздеді. Ол бұл жоспарға сионизмді қолдаған премьер-министр Дизраэлидің, Сыртқы істер министрі Солсберидің, Уэльс ханзадасының және жазушы Джордж Элиоттың қолдауын алды. 1879 жылдың мамыр айында Олифант Константинопольде болып, Жоғарғы Портадан Киелі жерде еврей шаруашылық колониясын құруға және көптеген еврейлерді қоныстандыруға рұқсат сұрады (бұл 1882 жылы сионистердің еврей қоныстануының бірінші толқынынан бұрын болды). Жоғарғы Портамен кездесуді күтіп тұрған кезде Олифант Румынияға барып, ондағы еврей қауымдастықтарымен өзінің шаруашылық қоныстарын талқылады. Олифанттың хатшысы, Израильдің ұлттық әнұранының авторы Нафтали Герц Имбер, Хатиква, олармен бірге тұрды. Киелі жерде олар Бірінші Алияның еврей пионерлерімен байланыста болды және Есуд ХаМааланың негізін қалаушы қоныстанушыларға 1000 рубль сыйлады. 1885 жылдың желтоқсанында Элис ауырып, 1886 жылдың 2 қаңтарында қайтыс болды. Олифант та ауырып, оның қаназасына қатыса алмады. Элис әпкесі Джеймсина Уоллердің Киелі жерге сапары кезінде салған суреттері де көрмеге қойылды. 2003 жылы Иерусалимдегі Тихо үйінде Алиса Олифант пен оның әпкесі Джесамин Уоллердің Киелі жер суреттерінен көрме ұйымдастырылды.

Laurence Oliphant was born in Cape Town, Cape Colony, the only child of Sir Anthony Oliphant (1793–1859), a member of the Scottish landed gentry, and his wife Maria. At the time of his son's birth Sir Anthony was Attorney General of the Cape Colony, but he was soon appointed Chief Justice in Ceylon. Laurence spent his early childhood in Colombo, where his father purchased a home called Alcove in Captains Gardens, subsequently known as Maha Nuge Gardens. Sir Anthony and his son have been credited with bringing tea to Ceylon and growing 30 tea plants brought over from China on the Oliphant Estate in Nuwara Eliya. In 1848 and 1849, he and his parents toured Europe. In 1851, he accompanied Jung Bahadur from Colombo to Nepal, which provided the material for his first book, A Journey to Katmandu (1852). Oliphant returned to Ceylon and from there went to England to study law. Oliphant left his legal studies to travel in Russia. The outcome of that tour was his book The Russian Shores of the Black Sea (1853). Oliphant's parents were Christian Zionists. In 1873, Oliphant went back to Brocton with his wife and mother. By 1878 Oliphant, caught up in a wave of Western concern that Russia intended to conquer the Middle East, devised a "Plan for Gilead" under which Britain would plant a Jewish agricultural colony "in the northern and more fertile half of Palestine" and enlisted the approval of Prime Minister Disraeli, a supporter of Zionism; Foreign Minister Salisbury, the Prince of Wales; and the novelist George Eliot. In May 1879, Oliphant was in Constantinople petitioning the Sublime Porte for permission to establish a Jewish agricultural colony in the Holy Land and settling large numbers of Jews there (this was prior to the first wave of Jewish settlement by Zionists in 1882). While awaiting an appointment with the Sublime Porte, Oliphant traveled to Romania to discuss his proposed agricultural settlements with the Jewish communities there. Oliphant's secretary Naftali Herz Imber, author of the Israeli national anthem, Hatikva, lived with them. In the Holy Land, they were in touch with the Jewish pioneers of the First Aliyah, donating 1,000 roubles to the founding settlers of Yesud HaMa'ala. In December 1885, Alice became ill and died on 2 January 1886. Oliphant, also stricken, was too weak to attend her funeral. Paintings by Alice's sister, Jamesina Waller made during her visit to the Holy Land were also on display. In 2003, Ticho House in Jerusalem mounted an exhibit of the Holy Land paintings of Alice Oliphant and her sister Jesamine Waller.