Кіріспе
Санкт-Петер базиликасының астындағы орын – Әулие Петір қабірінің орнын еске алу үшін салынған жер. Әулие Петір қабірі – Санкт-Петер базиликасының астында орналасқан бірнеше қабірлер мен Ватикан билігі Әулие Петір қабірінің орнын еске алу үшін салынған құрылымды қамтиды. Әулие Петір қабірі шамамен 130-300 жылдар аралығында салынған Ватикан некрополі деп аталатын мавзолейлер кешенінің батыс жағына жақын орналасқан деп есептеледі. Кешеннің бір бөлігі Константин I билігі кезінде, шамамен 330 жылы алғашқы Санкт-Петер базиликасын салу үшін бұзылып, топырақпен толтырылды. II ғасырдағы қасиетті орыннан көптеген сүйектер табылғанымен, археологиялық қазбалардың екі кезеңінен кейін Папа Пий XII 1950 жылдың желтоқсан айында олардың ешқайсысының Әулие Петірге тиесілі екеніне толыққанды сенімділікпен растала алмайтынын мәлімдеді. 1968 жылдың 26 маусымында, ескерткіштің астындағы екінші қабірден табылған сүйектерден кейін Папа Пауль VI Әулие Петірдің реліквиялары сенімді деп есептелетін деңгейде анықталғанын айтты. Алайда, бұл мәлімдемені растау үшін тек жанама дәлелдер ғана ұсынылды. Қабір еден астындағы эдикуланың іргесінде жатыр деп есептеледі. Бұл қабірден төрт адам мен бірнеше шаруашылық жануарларының сүйектері табылды. 1953 жылы алғашқы археологиялық жұмыстар аяқталғаннан кейін, тағы бір сүйек жиынтығы табылды, ол археологтардың білмеуімен граффити қабырғасының солтүстік жағындағы нишадан (локулус) алынған болып саналады, бұл ниша эдикуланың оң жағындағы қызыл қабырғаға тікелей жанасады. Келесі зерттеулер көрсеткендей, бұл сүйектер 60-70 жастағы ер адамға тиесілі болған. Маргарита Гуардуччи бұл Әулие Петірдің қалдықтары екенін және олар Константин кезінде, шіркеу бейбітшілігі орнағаннан кейін (313 жыл) эдикуланың астындағы қабірден граффити қабырғасындағы нишаға көшірілгенін айтты. Католик шіркеуінің айтуынша, Әулие Петір қабірін ашқан археолог Антонио Ферруа табылған сүйектердің Әулие Петірге тиесілі екеніне көз жеткізбегенін мәлімдеді.
Saint Peter's tomb is a site under St. Peter's Basilica that includes several graves and a structure said by Vatican authorities to have been built to memorialize the location of Saint Peter's grave. St. Peter's tomb is alleged near the west end of a complex of mausoleums, the Vatican Necropolis, that date between about AD 130 and AD 300. The complex was partially torn down and filled with earth to provide a foundation for the building of the first St. Peter's Basilica during the reign of Constantine I in about AD 330. Though many bones have been found at the site of the 2nd century shrine, as the result of two campaigns of archaeological excavation, Pope Pius XII stated in December 1950 that none could be confirmed to be Saint Peter's with absolute certainty. Following the discovery of bones that had been transferred from a second tomb under the monument, on June 26, 1968, Pope Paul VI said that the relics of Saint Peter had been identified in a manner considered convincing. Only circumstantial evidence was provided to support the claim. The grave allegedly lies at the foot of the aedicula beneath the floor. The remains of four individuals and several farm animals were found in this grave. In 1953, after the initial archeological efforts had been completed, another set of bones were found that were said to have been removed without the archeologists' knowledge from a niche (loculus) in the north side of a graffiti wall that abuts the red wall on the right of the aedicula. Subsequent testing indicated that these were the bones of a 60 to 70 year old man. Margherita Guarducci argued that these were the remains of Saint Peter and that they had been moved into a niche in the graffiti wall from the grave under the aedicula "at the time of Constantine, after the peace of the church" (313). Antonio Ferrua, the archaeologist who headed the excavation that uncovered what the Catholic Church says is Saint Peter's Tomb, said that he was not convinced that the bones that were found were those of Saint Peter.
Петірдің Ватикан төбесіндегі өлімі
Қасиетті Петірдің өлімі туралы ең алғашқы мәлімет Рим епископы Клименттің Коринфтіктерге жазған хатында кездеседі (1 Климент, сондай-ақ Коринфтіктерге хат, шамамен 96 жылы жазылған). Константиннің замандасы, тарихшы Евсевий, Петірдің "Римге келгенін және басын төмен қаратып айқышқа қадалғанын" жазды, бұл ақпаратты 254 жылы шамамен қайтыс болған теолог Оригенге байланыстырды. Әулие Петірдің шейіттік қасіреті діни бейнелеу өнерінде әдетте басы төмен қаратылған айқышқа қадалу түрінде бейнеленеді. Петірдің қайда және қалай өлгені туралы Тертуллиан (160–220 жылдары) "Скорпиаки" еңбегінде де айтады, онда өлімнің Неронның христиандарды қудалау кезінде болғаны айтылады. Тацит (56–117) өзінің "Анналдарында" христиандардың қудалануын сипаттаған, бірақ Петірді нақты атамаған. "Оларды иттің тісіне тістейді, өлтірді, немесе айқышқа қадады, немесе отқа лақтырып, жаққан." Сонымен қатар, Тертуллиан бұл оқиғалар Неронның циркіне жақын императорлық бақтарда болғанын айтады. Римдегі Ұлы өрт 64 жылы Цирк Максимусты және қаланың көп бөлігін қиратқаннан кейін, қоғамдық қудалау үшін басқа аймақ қолжетімді болмады.
Бастапқы қабірлердің ізін табу
Коринфтік Дионисий Рим шіркеуіне хат жазғанда Петірдің жерленген жерін Рим деп атады. «Сендер осылай Петір мен Пауылдың Рим мен Қорынтта орналасқандарын нығайттыңдар. Өйткені екеуі де біздің Қорынт қаласында тұрып, бізге үйретті. Олар Италияда да солай үйретті, және бір уақытта азап шегіп, шейіт болды». Католик дәстүрі бойынша, қайғырған христиандар оның денесін азап шеккен жерге мүмкіндігінше жақын жерге көмудегі әдеттегі салтын сақтады. Католик әңгімелеріне сәйкес, ол христиан иелеріне тиесілі жерге, қаладан шығатын белгілі жолдың жанында, Виа Корнелияға (беймәлім пұтқа табынушылар мен христиан зираттарының орны) Ватикан төбесінде жерленді. Нақты қабір жер астындағы қуыс болатын, оған жолдан төмен түсетін баспалдақ арқылы кірсе, денесі осы қуыстың ортасындағы тас саркофагта жатқан еді. Рим папаларының кітабында папа Анаклеттің қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, әйгілі Петірдің жер астындағы қабірінің үстіне «мазарлық ескерткіш» салғаны айтылған. Бұл қабірдің үстіндегі шағын бөлме немесе оратория болатын, онда үш-төрт адам тізе бүгіп, қабір үстінде дұға ете алатын. Рим императоры Юлиан Апостат 363 жылы жазған «Галилеялықтарға қарсы үш кітап» еңбегінде Петірдің қабірі жасырын түрде болса да, құдайға табыну орны болғанын жазды. 3 ғасырдың басында қабірдің бар екендігінің (трофея, яғни жеңістің белгілері немесе естеліктері) куәлігі бар, дін қызметкері Гайдың белгілі бір Проклустың Монтанизм дәстүрін жоққа шығарған сөздерінде: «Бірақ мен елшілердің трофейлерін көрсетуге болады. Егер сіз Ватиканға немесе Остия жолына барсаңыз, осы шіркеудің негізін салғандардың белгілерін таба аласыз». Рим императоры Валерианның билігінде христиандарға қарсы қуғын-сүргін өте қатал болды. Өлгендердің, әсіресе христиандардың денелері Рим заңы бойынша қорғаусыз қалды. Кейбіреулер Петір мен Пауылдың денелерін римдіктердің оларды қорлауынан сақтап қалу үшін, бастапқы қабірлерінен уақытша алынып, 258 жылы Санкт-Себастьян катакомбаларында жасырылған, ал Валерианның билігі аяқталғаннан кейін 260 жылы бастапқы қабірлеріне қайтарылған болуы мүмкін деп болжайды. Алайда, бұл мәлімдемені растайтын ешқандай дәлел жоқ. [[суретте орталықта көрінетін]. Константин Ұлы тұсында шіркеу қайтадан тыныштыққа ие болғанда, христиандар месса өткізуге қолайлы ғимараттар салуға мүмкіндік алды. Елшілердің қабірлері, әрине, алғашқы ірі базиликалар салуға таңдалды. Император осы ғимараттарды салуға қаржы жұмсады. Бірінші Петір базиликасының негізін салу үшін Ватикан төбесінің көп бөлігі тегістелді. Базиликаның алтарі қабірдің үстіне орналастыру жоспарланған. Бұл мәселені үстіңгі бөлме немесе қабір үстіндегі мемориал қиындатты. Бұл жоғарғы бөлме қуғын-сүргін дәуірінде римдіктерге өте ұнаған, сондықтан олар оны бұзуға келіспеді. Әйгілі Петірдің бас сүйегі кем дегенде тоғызыншы ғасырдан бері Әйгілі Иоанн Латеран архибазиликасында, Әйгілі Пауылдың бас сүйегімен бірге сақталып келеді.
Қазіргі заманғы қазба жұмыстары
XVI ғасырдың басында, Джан Лоренцо Бернинидің "Конфессио" атты туындысының төрт бұрылып тұрған бағаналарының негізі қаланғанда, бір қабір табылған еді. Константиннің Ескі Санкт-Петер базиликасының және Бернинидің Балдакиносының негізін салу кезінде осы жартылай жер астындағы қабірлердің көп бөлігі қиратылды. Олардың арасында "Жулий қабірі" деп аталатын, христиандық суреттері бар мозаикасы бар қабір де болды. 1939 жылы жұмысшылар Папа Пий XI-ге қабір қазғанда, қабір бөлмелері қайтадан ашылды. Келесі он жыл бойы Людвиг Каас II және III ғасырларға жататын Санкт-Петер базиликасының (Ватикан некрополі) негізіндегі пұтқа табынушылардың мавзолей кешенін археологиялық зерттеулермен басқарды. Қазіргі Санкт-Петердің бас алтарының тікелей астында ешқандай мавзолей салынбаған, бірақ онда беткей жерлеулер болған, олардың бірі Веспасианның билігінде жасалған басылған плиткамен белгіленген; кейін оларға қамқорлық жасалды, себебі кешірек жасалған жерлеулер оның айналасына жиналды, бірақ кеңістікке тиіспеді. Шамамен 160 жылы қабырғаға кіріктірілген кішкентай нишалы ескерткіш салынған. Осы жаңалықтар "Лайф" журналында жарияланды.
2019 жылы тоғыз сүйек фрагментін тарту
2019 жылдың 2 шілдесінде Папа Франциск тоғыз сүйек сынығын Константинопольдің православиелік әлемдік патриархы Бартоломейге тапсырғаны жарияланды. Шығыс православие христиан шіркеуінің басшысы Бартоломей бұл қадамды "батыл және ерлікке толы" деп атады. Әйгілі Петірдің қалдықтарының көп бөлігі әлі де Римде, Қасиетті Петір базиликасының жоғары алтарының астында сақтаулы.
Иерусалимдегі сүйек қоймалары
1953 жылы екі францискан монахы Иерусалимнің жанындағы Зәйтүн тауындағы үңгірде сақталған жүздеген бірінші ғасырға тән сүйек сақтайтын ыдыстарды тапты. Археологтар Иерусалимдегі христиан қауымының ең ерте физикалық дәлелдерін тапқандарын мәлімдеді, сондай-ақ кейбір ыдыстарға Киелі кітапта жиі кездесетін есімдер жазылған; мысалы, бір ыдыстағы жазу "Шимон Бар Йона" (שמעון בר יונה, "Йонаның ұлы Шимон") деп оқылды. Алайда, протестант және католик ғалымдарының бірқатары бұл қабірдің Петірге тиесілігіне күмән келтірді, себебі оның есімі "Цефа" (ܟܹ݁ܐܦ݂ܵܐ) немесе "Петір" деп жазылмаған. Киелі жер университетінің докторы Стивен Пфанн бұл жазудың шын мәнінде "Шимон Барзилай" деп оқылатынын айтады, Барзилай Иерусалимдегі танымал әулеттің бірі болған. 1953 жылдың мамырынан 1955 жылдың маусымына дейін Доминус Флевит зиратында табылған 43 жазу 1958 жылы П. Б. Багатти мен Дж. Т. Милик фотосуреттермен бірге жариялады.
Жақын жердегі папалар қабірлері
Петірдің тікелей ізбасарларының жерленуі туралы өте аз мәлімет белгілі, Римдегі түрлі катакомбаларда папалардың жерленгені анықталған кезеңге дейін. Питердің жанында, Ватикан төбесінде мыналар жерленген: Папа Линус, Папа Анаклет, Папа Эварист, Папа Телесфор, Папа Гигин, Папа Пий I, Папа Анисетус (кейін Калликст катакомбасына көшірілді), Папа Виктор I. Линусқа қатысты эпиграфикалық дәлелдер ғана бар, 1615 жылы "Линус" деп жазылған жерлеу тақташасы табылған; алайда тақташа сынғандықтан, бұрын "Аквилиний" немесе "Ануллин" деп жазылған болуы мүмкін. 2017 жылдың сәуір айында CNN арнасының "Исаны табу: Шындық және өтірік" бағдарламасының 2-ші маусымның 5-ші эпизодында Санкт-Петердің сүйектері мен қабірінің тарихы көрсетілді. Қабір 2009 жылғы "Ангелдер мен демон" фильмінде де пайда болады, онда қабірдің ішінде жасырылған антиматерияны қамтитын контейнер жарылып, Ватикан қаласын және символдық тұрғыдан католик дінін жояды.