Кіріспе

Римдегі баспалдақтар, Италия

Римдегі баспалдақ – Испания баспалдағы, Испания алаңының төменгі және Троица деи Монти алаңының үстіндегі Троица деи Монти шіркеуімен тік көтеріліс арасында орналасқан. 135 сатыдан тұратын монументалды баспалдақ, баспалдақтың үстіндегі Франция корольдерінің демеушілігіндегі Троица деи Монти шіркеуімен және баспалдақтың астындағы Палаццо Мональдескидегі Әулие Тақтың алдындағы Испания елшілігімен байланысты. Бұл баспалдақты архитекторлар Франческо де Санктис және Алессандро Спекки жобалаған.

Тарих

Пинсионың бір беткейінде орналасқан шіркеуге дейінгі тік, еңіс жолды қалай қалалық аймаққа айналдыру мәселесі бойынша ұрпақтар бойы қызу пікірталас жүрді, содан кейін ғана жоба іске асырылды. 1580 жылдарға қатысты мұрағат суреттерінде папа Григорий XIII француз шіркеуінің жаңадан аяқталған фасадына баспалдақ салуға қызығушылық танытқандығы көрсетілген. 1660 жылы Францияның Аппақ Тақтың дипломаты Этьен Гефьер қайтыс болып, өсиеті бойынша баспалдақ құрылысына қаражат бөлді. Римді білетін кардинал Мазарин жобаға жеке қызығушылық танытып, оны Римдегі өкіліне тапсырды. Оның жоспарына Франция корольі Людовик XIV-нің ескерткіші кірді – бұл қаулылыс Папалық Римде шу тудырды. Мазарин 1661 жылы, ал папа 1667 жылы қайтыс болды. Гефьердің өсиетіне оның туысы талас ашып, мүліктің жартысын иеленді, сондықтан жоба 18 ғасырдың басында папа Климент XI Альбани оған қайта қызығушылық танытқанға дейін тоқтап қалды. 1717 жылы өткен байқаудың жеңімпазы Франческо де Санктис болды, бірақ көптеген жылдар бойы жеңімпаз Алессандро Спекки деп есептелді. Сәулетші туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол француз тарапынан жобалау кезінде қолдау алды. Оның суреті 1726 жылы Джироламо Россимен бедерленді, оның ішінде Людовик XV-ке арналған ұзақ арнау сөздері бар. Бұл шешім – террасалы бақтардың баспалдақтарын үлкейтудің керемет мысалы. Мұндай алғашқы бөлінген және симметриялық баспалдақтар 1600 жылдары Донато Браманте Бельведер ауласы үшін ойлап тапқан, ал Микеланджело Лаврентий кітапханасының вестибюліне пішінді және бұрышты баспалдақтарды енгізген. Бурбонның лилиясы және Иннокентий XIII-нің бүркіті мен тәжі – мүсіндік бөлшектерде мұқият теңгерілген. 18 ғасырдың ортасында Джозеф де Лаланд пен Шарль де Броссе баспалдақтардың нашар күйде екенін байқады. Содан бері олар бірнеше рет қалпына келтірілді, соның ішінде 1995 жылдың мамыр және желтоқсан айлары аралығында. Италиялық сәнді бренд Bulgari-дің (жақын жердегі Via dei Condotti көшесіндегі Италияның флагмандық дүкеніне ие) демеушілігімен 2015 жылдың 8 қазанында жаңа жөндеу жұмыстары басталды, ал баспалдақтар 2016 жылдың 21 қыркүйегінде жұртшылыққа қайта ашылды. Травертин тасы, кірпіш, мәрмәр және гипстен тұратын құрылымды қалпына келтіруге 80-нен астам адам жұмыстандырылды және 1,5 миллион еуро жұмсалды. Жылдар бойы бірнеше қалалық әкімдіктер келушілерді баспалдақтарда тым жайлы сезінуге, тамақтандыруға және отыруға тыйым салуға тырысты, бірақ ережелерді қатаң түрде орындамады. Алайда, 2019 жылдың шілдесінде мэр Вирджиния Рагги әкімшілігі, Римде әдепсіз туристердің мінез-құлқына бақылау орнату мақсатында, "әдептілікті, қауіпсіздікті және заңдылықты қамтамасыз етуге" бағытталған қатаң ережелерді енгізді. Бұл ережеге сәйкес, баспалдаққа отырғаны үшін 250 еуро, ал баспалдақты ластағаны немесе зақымдағаны үшін (оның ішінде баспалдақтарда тамақтану немесе бала арбасын итеру) 400 еуро айыппұл салынады.

Испания алаңы

Испания алаңының төменгі бөлігінде 1627-1629 жылдары салынған "ұзын қайықтың фонтаны" ("Fontana della Barcaccia") деп аталатын ерте барокко стиліндегі фонтан орналасқан. Бұл фонтанды көбінесе Пьетро Бернини салған деседі, ол белгілі Джан Лоренцо Бернинидің әкесі. Соңғы кезде Джан Лоренцо фонтанды безендіруге қатысқан деген ақпараттар да бар. Бернини аға 1623 жылдан бастап папаның Acqua Vergine су жүйесінің сәулетшісі болған. Аңыз бойынша, Рим папасы Урбан VIII Тибр өзенінің тасқынынан келген қайыққа қатты әсер қалғандықтан осы фонтанды орнатуға бұйрық берген. Алаңда, баспалдақпен көтеріле бастағанда оң жақта ағылшын ақыны Джон Китстің 1821 жылы өмір сүрген және қайтыс болған үйі орналасқан; қазір ол оның есімін сақтаған мұражай, ағылшын романтизмінің өкілдеріне арналған естеліктерге толы. Сол жақта, 15 ғасырдағы бұрынғы кардинал Лоренцо Цибо де Маридің сарайы тұр, қазір Феррари ди Вальбона деп аталады. 1936 жылы Марчелло Пьячентинидің жобасы бойынша қайта жаңартылған бұл ғимарат фашизм кезіндегі қала құрылысын жоспарлаушы болған. Онда заманауи террасалар бар, олар айналағы барокко стилімен үйлесімді.

Қолданылуы

Жоғарғы жағында баспалдақ Пинсио төбесіне, яғни Пинциан төбесіне көтеріледі. Вилла Медичиге баспалдақтардың жоғарғы жағынан жетуге болады. Рождество уақытында баспалдақтың бірінші деңгейінде 19 ғасырға тән криба (туған оқиғаны бейнелейтін қойылым) орналастырылады. Көктемде, 21 сәуірде Римнің құрылған күніне дейін, баспалдақтың бір бөлігі май айының басына дейін азалия гүлдерімен жабылады. Заманауи дәуірде Испан баспалдағында шағын кесілген гүлдер сататын орын пайда болды. Рим қалалық ережелеріне сәйкес, баспалдақта түскі ас ішуге тыйым салынған, бірақ ол әдетте адамдарға толы болады.

Оқиғалар

2022 жылдың мамыр айында Сауд Арабиясының азаматы жалға алынған Maserati көлігін баспалдақтар арқылы жүргізіп, бірінші қадамнан төмен түсіп тоқтады. Кейіннен Испания алаңынан жоғары көтерілетін оң жақ қанатындағы 16-шы және 29-шы қадамдарда сынықтар табылды. Көлікті тастап, қашып кеткен ер адам кейіннен Милан Мальпенса әуежайында бақылау камералары арқылы анықталып, ұсталды және оған мәдени мұра мен ескерткіштерге салған ауыр зиян үшін айып тағылды. 2022 жылдың маусым айында екі американдық турист скутерін баспалдақтан үш рет төмен жіберіп, екінші пандустың травертиннен жасалған соңғы үшінші қадамын зақымдады және 10 сантиметрлік мәрмәр бөлігін жұлып алды, оны жөндеуге 25 000 евро (27 000 доллар) жұмсалды. Полиция жұбайларды ұстап, әрқайсысына 400 евро айыппұл салып, екі күнге осы орынға жақын жерге кіруге тыйым салды. 2023 жылдың сәуір айында Ultima Generazione тобынан келген климаттық наразылар Fontana della Barcaccia-ға көмір негізіндегі қара ұнтақты құйып, суын бояды және мәрмәр бетіне дақ қалдырды. Наразылар ұсталды және уақытша қамауға алынды.

Кино мен теледидарда

Одри Хепберн мен Грегори Пектің қатысуымен түсірілген "Рим демалысы" (1953) фильмінде Испан сатысы көрсетілген. 1963 жылғы итальяндық "The Girl Who Knew Too Much" фильмінде Нора Испан сатысында кісі өлтіруге куә болады. "Миссис Стоунның римдік көктемі" (1961) фильміндегі пәтер оң жақта орналасқан. Бернардо Бертолуччидің "Қоршауда" (1998) фильмі де сатысқа жақын үйде өтеді. "Талантты мистер Рипли" (1999) фильміндегі сатыстар басты рөлдегі Мэтт Дэймонмен бірге маңызды орын алды. "When I Paint My Masterpiece" (1971) әнінің бірінші шумағында Испан баспалдағы (Испания баспалдағы ретінде) еске алынады. Райнер Вернер Фассбиндер режиссерлік еткен 1974 жылғы "Марта" фильмінде, мазохист кейіпкердің әкесі (Маргит Карстенсен ойнады) Испан сатысына көтеріле жатып қайтыс болады. "Everybody Loves Raymond" сериалының (5 маусым, 1 бөлім: Италия) 2000 жылғы 2 қазандағы эпизодында Рей, Дебра, Франк және Мари Римдегі отбасылық демалыс кезінде Испан сатысына көтеріледі. 2003 жылы эфирге шыққан "Gunslinger Girl" аниме сериалының "Gelato (Ice Cream)" атты эпизодында басты кейіпкер табысты операциядан кейін испандық сатыстарда мұзжұмсақпен "сыйлық" алады. "Римге махаббатпен" (2012) фильмінде Хейли (Алисон Пилл) мен Микеланджело Сантоли (Флавио Паренти) Испан сатысында кездеседі. "The Amazing Race 24" (2014) жарысындағы "Кедергі" кезеңінде қатысушылар сатыстарды санауға тиіс болды. 2000 жылғы "It Had To Be You" фильмінде испандық сатыларға бару - Нью-Йорк қаласынан ешқашан шықпаған мектеп мұғалімінің арманы. Ол өзінің жақынымен бірге Орталық парктегі фонтанда осында екенін елестетеді. "The Man From U.N.C.L.E." (2015) фильмінде Илья (Арми Хаммер), орыс сәулетшісі болып көрінеді, Габиге (Алисия Викандер) сатыстарды орыс сәулетшісі салғанын түсіндіруге тырысады. "Сүйіспеншілік тірі!" (Love Live! The School Idol Movie: Over the Rainbow, 2019) анимациялық фильмінің ортасында сатыстар басты айдол тобы Aqours-тың фильмнің негізгі музыкалық нөмірін, "Hop? Stop? Nonstop!" атты әнін орындаған орны ретінде маңызды орын алды, олар Жапонияның Нумазу қаласынан Римге сапар шеккен кезде. "Fast X" (2023) фильміндегі автокөлік экшн көрінісінде Испан сатысы көрсетілген. "Миссия: мүмкін емес – Өлі есеп берудің бірінші бөлігінде" автомобиль қууында Испан сатысы пайда болады. Фильм соңындағы титрлерде автокөлік қууына студиялық декорациядағы реплика қолданылғаны айтылады. Фильмнің премьерасы 2023 жылғы 19 маусымда Испан сатысында өтті. "Mario Kart Tour" және кейіннен "Mario Kart 8 Deluxe" ойындарында Испан сатысы Рим Avanti трассасының бөлігі ретінде пайда болады, ол екі ойынға да 2023 жылы қосылды.

Өнер саласында

2008 жылдың 16 қаңтарында итальяндық суретші Грациано Чечини Испания сатысын жүздеген мың түрлі түсті пластикалық доптармен жапты. Ол бұл әрекетті Мьянмадағы кэрен халқының жағдайына халықаралық назар аудару және Италиядағы суретшілердің тұрмыс жағдайына қарсылық білдіру мақсатында жасағанын мәлімдеді.