Кіріспе

Гюла Янош Хорн (5 шілде 1932 - 19 маусым 2013) – 1994 жылдан 1998 жылға дейін Венгрияның премьер-министрі болған венгр саясаткері. Хорн 1989 жылы шығыс немiстер үшiн "Темiр перде" құлатуға, Германияның кейiннен бiрлiгiне үлкен үлес қосуға және оның премьер-министрлiгi кезінде 1995 жылы басталған посткоммунистiк Венгриядағы ең iрi қаржылық үнемдеу бағдарламасы – Бокрос пакетiне маңызды рөл атқарған, соңғы коммунистiк Сыртқы iстер министрi ретiнде танылады.

Ерте өмір және білім

Хорн 1932 жылы Будапештте еврей тегі бар көлік жұмысшысы Геза Хорн мен фабрика жұмысшысы Анна Чёрнейдің үшінші баласы ретінде дүниеге келді. Ол лютеран отбасында тәрбиеленді. Олар Нагичче мен Сашалом арасындағы «Барак» деп аталатын елді мекенде кедейлікте өмір сүрді. Отбасында жеті ұл болды: режиссер Геза (1925–1956), Карой (1930–1946), Тибор (1935), Шандор (1939), Тамаш (1942) және Денеш (1944). Германияның Венгрияны басып алғаннан кейін, 1944 жылы оның әкесі коммунистік қызметі үшін Гестапомен ұрланып әкетілді және қайтып оралмады. Гюла Хорнның қызы – София Хавас (туған София Хорн, 1955), 2006 және 2010 жылдар аралығында Парламент депутаты болды, оның әкесі Геза кіші 1956 жылғы төңкеріс кезінде түсініксіз жағдайда қаза тапты. Ол алдымен Венгриядағы төменгі техникалық училищені бітірді. 1954 жылы Ростов-на-Дону экономика және қаржы институтын бітірді. 1970 жылы Венгрия Социалистік Жұмысшылар партиясының (MSZMP) саяси академиясын аяқтады. 1977 жылы экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды. 1956 жылдың ақпанында статистик Анна Киралиға үйленді және екі балаға ие болды: Анна (1956) және Гюла кіші (1969). Хорн 1954 жылдан 1959 жылға дейін Қаржы министрлігінде жұмыс істеді. 1959 жылы Сыртқы істер министрлігіне жұмысқа орналасты, бастапқыда тәуелсіз кеңестік бөлімде лауазымды қызметкер болып кірісті. 1960 жылдары Болгария және Югославиядағы Венгрия елшіліктерінде дипломат болып қызмет етті. 1995 жылы Хорн үкіметі «Бокрос пакеті» деп аталатын ауқымды үнемдеу бағдарламасын қабылдады. Бұл әлеуметтік-демократиялық партия үшін қиын шешім болды, және Хорн партиясының көпшілігін оған келісу үшін көп күш жұмсады. 2011 жылы өткізілген сауалнама бойынша Виктор Орбан демократияға көшкеннен бергі Венгрияның ең жақсы премьер-министрі деп танылды, алғашқы демократиялық сайланған үкімет басшысы Йозеф Анталл (1990–1993) екінші орынды алды, ал Хорн мен Гордон Байнай (2009–2010) үшінші орынды бөлісті.

1956 жылғы Мажарстан төңкерісіндағы рөлі

Оның билігі кезінде салықтық үнемдеу шаралары оның танымалдылығын күрт төмендеткенімен, өмірінің ең даулы бөлігі – 1956 жылғы революциядан кейінгі рөлі. Бұл революция 23 қазанда басталып, 4 қарашадан кейінгі күндері жаншылды. Қазан айының соңында ол ұлттық гвардияға қосылды, ол солдаттардан, полиция қызметкерлері мен азаматтық еркіндік күрескерлерінен құралған революцияның қарулы күші болды. Желтоқсан айында ол "пуфайкас" бригадасына (неміс тілінде Steppjackenbrigade) қосылды – бұл коммунистік режимді қалпына келтіруге келген кеңес әскерлеріне көмектесу үшін құрылған коммунистік жарымәскери ұйым. Ол 1957 жылдың маусымына дейін осы бригадада қызмет етті. Оның рөлі кейбір топтарда даулы, себебі осындай отрядтар көтеріліс кезінде және одан кейін бейбіт азаматтарды азаптау, мазақтау және тіпті өлімге кесіп тастауға қатысқан деп айыпталады. Оның сөзіне сенсек, оның үлкен ағасы көтеріліс кезінде революционерлер тарапынан өлтірілген. Бірақ ағасының өлім куәлігінде ол ауылдағы жол апатынан қайтыс болғаны көрсетілген. Оның қызы 30 қазанда дүниеге келді. "Жағдай қиын болды. Көтеріліс көптеген қылмыскерлерді босатып, қоғамдық қауіпсіздікке қауіп келтірді. Мен "пуфайкас" отрядында заңды тәртіпті қорғадым", – деді ол 50 жыл өткен соң неміс газеті Die Welt-ке берген сұхбатында. "Біріншіден, 1956 жылы коммунизмге қарсы күрес болған жоқ екенін айтқым келеді. Тіпті көтерілісшілер де оны жойғысы келмеді. Бүгін бұл дұрыс емес көрсетілуде". Хорнның революцияны басудағы нақты рөлі белгісіз, өйткені оның бригадасының есептерінде кемшіліктер бар. Дегенмен, 1957 жылы ол "Жұмысшы-шаруа билігі үшін" медалін алды, ол тек еңбегі бағаланғандарға ғана берілді. Премьер-министр болғаннан кейін, өмірінің осы бөлігі туралы сұрақтар мен сынға ұшырағанда, ол тек: "Мен пуфайкас болдым. Содан не?" деді.