Кіріспе

Грузиядағы Риони өзені (, Rioni; ) – Батыс Грузияның негізгі өзені. Ол Кавказ тауларында, Рача аймағында басталып, батысқа қарай Қара теңізге құяды, Поти қаласының солтүстігінде (ежелгі Фазис қаласының жанында) теңізге қосылады. Кутаиси қаласы, бұрынғы Колхида қаласы, оның жағасында орналасқан. Риони Батыс Транскавказды Қара теңізге ағызып, ал Кура өзені Шығыс Транскавказды Каспий теңізіне ағызады.

Ежелгі авторлар

Ежелгі гректер үшін Фазис өзені ретінде белгілі болған Риони өзенін алғаш рет Гесиод өзінің «Теогониясында» (l.340) атап өткен; Платон Сократтың айтуынша: «Мен жердің өте үлкен деп ойлаймын және біз Геркулестің бағаналары мен Фазис өзені арасында тұратындар, құмырсқалар немесе бақалар сияқты, теңіздің шағын бөлігінде өмір сүреміз» (Фадон, 109а). Кейінгі жазушылар, Аполлоний Родий («Аргонаутика» 2.12.61), Вергилий («Георгикс» 4.367) және Элий Аристид («Римге хат» 82) оны кеме жүретін теңіздердің ең шығыс шегі деп есептеді. Геродот пен Анаксимандр Риониді Еуропа мен Азия арасындағы шекара деп санайды, өйткені осы аймақтан қарапайым фазан Еуропаға әкелінді делінеді (алқалы фазандар кейін Шығыс Азиядан әкелінді).

Суды құю

Колхиданың күшті патшалыққа айналмауы немесе Рим провинциясы ретінде сақталып қалуына кедеріс келтірген фактор Фазис алқабының зиянды климаты болды, бұл жағдайды саяхатшылар қазіргі заманға дейін атап өтіп келді, сонда ғана батпақтар толығымен құрғатылды. 1960 жылы үкімет тапсырған ірі мелиорациялық дренаж жобасы арқылы Риони өзені маңындағы батпақты жерлер кептірілді. Одан кейін аймақ тазаланып, егіс алқабына айналдырылды.

Сипаттама

Риони – Грузия шегінде толығымен ағатын ең ұзын өзен. Өзеннің ұзындығы шамамен 665 километрді құрайды, ал су жиналатын алабы 12 120 шаршы километрге жуық. Ол Кавказ тауларының оңтүстік беткейлерінде, теңіз деңгейінен 2400 метр биіктікте, Они қаласының солтүстігінде бастау алады. Оның ең ірі салалары, бастауынан сағасына қарай: Джехора (сол), Квирила (сол), Ханискали (сол), Цхенискали (оң) және Текхури (оң).

Тапробанадағы Фасис өзені

Византиялық Стефан Тапробанада (Φᾶσις ἐν τῇ Ταπροβάνῃ) (Сейлон немесе Шри-Ланка) Фазис деп аталатын тағы бір өзен болғанын жазды.