Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербиялық фильм «Black Cat, White Cat» – 1998 жылы Эмир Кустурица режиссерлік еткен сербиялық романтикалық қара комедиялық фильм. Ол Венеция кинофестивалінде «Ең үздік режиссер» жүлдесін жеңіп алды. Атаудың нақты мағынасы «Қара мысық баласы, ақ мысық мырзасы» деп аударылады. Фильмнің кейіпкерлері рома, серб және болгар тілдерін жиі ауыстырып қолданады.
the Serbian film
Black Cat, White Cat is a 1998 Serbian romantic black comedy film directed by Emir Kusturica. It won the Silver Lion for Best Direction at the Venice Film Festival. The literal translation of the title is actually "Black pussycat, white tomcat". The movie characters speak in Romani, Serbian, and Bulgarian frequently switching among them.
Сюжет
Матько Дестанов - кішкентай уақыттан бері ромаларды заңсыз әкеліп, пайда табушы. Ол өзінің жасөспірім ұлы Заремен бірге Болгария шекарасына жақын Сербияның шығысындағы Дунай өзенінің жағасындағы қираған үйде тұрады. Ол контрабандалық отынның бүкіл пойызын ұрлауды жоспарлап отыр. Ұрықты субсидиялайтын қарыз алу үшін ол Матьконың әкесі және Заредің атасы Зарие Дестановтың ескі досы, мүгедек арбамен жүретін ескі бандит Грга Питичке барады. Матько жұмыстың егжей-тегжейін Дадан есімді одақтасымен, бай, қызықты өмір сүретін, есірткі жұтып, гаремді, гранаталарды жонглирлеп, құмар ойындарда алдап жүрген бандитпен бірге жоспарлайды. Алайда Дадан оған қарсы шығып, Матке есірткі салынған сусын береді және Мато есінен таныған кезде жұмысты орындайды. Матько қарызын өтеуге қабілетсіз, сондықтан Дадан қарызды кешіретін келісім жасайды, егер Заре Даданның карлик қарындасы Афродитаға үйленсе. Алайда, 17 жасар Заре өзінің рома әжесі Сужка басқаратын барда жұмыс істейтін 26 жасар Идаға ғашық болып, Афродита армандаған жігітін күтіп отыр. Дадан Афродитаны құдыққа батырып, оған үйленуді мәжбүрлейді, ал Заре оны үйлену туралы Идадан біледі, ол Дадан мен Матконың жұмыс істейтін мейрамханада оны жоспарлап жатқанын естіді. Осы арада Заре циган тобының көмегімен Заригеді ауруханадан алып шығады. Грга Питичтің өз проблемалары бар, өйткені ол немерелерінің, соның ішінде 2 метрлік алып Грга Великидің үйленуін қалайды. Екеуі Матьконың үйінде өткен үйлену тойын асыға күтеді, бірақ Дадан Заридің өліміне қарамастан, тойды кейінге қалдырудан бас тартады. Олар аза тұтып тұрғанда үйлену тойын өткізуге тиіс емес еді, бірақ Дадан өлім туралы хабарды кейінге қалдыруға шешім қабылдайды, сондықтан Матко мен Заре Заридің денесін мұзға қапталған жерде жасырады. Ида мен Суджка тойға тамақ әзірлейді, ал Ида сүйіктісінің басқа біреуге үйленгенін көргенде ренжіді. Алайда, қалыңдық рәсімнің ортасында қашып кетеді, оны Дадан, Матко және Даданның қылмыскер серіктері қуып шығады. Осы арада Грега Велики әкесі мен ағасын Матьконың үйіне апарып, Заридің қабірін (Грга Питич пен Заридің ескі достары) көруге барады. Қашып бара жатқан қалыңдық Грега Великиді кездестіреді, ал жұп бірден ғашық болады. Грга Питич оқиға орнына келеді, оның мүгедектер артындағы арбасы жүк көлігінің артқы жағынан құлап, төмен қарай дөңгелектеп кеткеннен кейін, ол Грга Великидің өзінің жұбайыны тапқанына қуанышты. Ескі бандит бір кездері өзі үшін жұмыс істеген Даданды үйлену тойына келісуге мәжбүр етеді. Күйеу жігіт Сужка мен Идамен Даданды құлату үшін сөз байласып, сыртқы дәретхананы орындықтың бөлініп кетуіне әкеледі. Афродита мен Грега Великидің үйлену тойына дайындық жүріп жатқанда, Матко мен Дадан құмар ойындар ойнап, Дадан алдап уақытын өткізеді. Сучка ойын кезінде келіп, ешнәрседен бейхабар Даданға лаксатив қосылған сусын береді. Грга Питич қайтыс болады, Дадан мен Матко оның денесін шатырда жасырады, онда Зарие денесі де жасырылған. Алайда, екі өлік те көп ұзамай қайта тіріледі; олар өлген жоқ. Олар бір-бірін 25 жыл көрмегендіктен және әрқайсысы екіншісін өліп қалды деп ойлағандықтан, бір-бірін тапқандарына таңғалады. Дәріс кезінде Дадан өзін ыңғайсыз сезіне бастайды және сыртқы дәретханаға асығады, тек тыңайтқышқа құлайды. Оның харемі мен серіктері оны тастап кетеді, ал ол қаздың үстінен тазалануға тырысқанда, тек Матко адал болып қалады және Даданға бақша шлангісінен душ береді. Заре ту ақсақалдарын қарумен ұстап, оған сүйіктісі Идамен некелесуді тапсырады. Екеуі бірге өзен қайығына отырып, Болгарияға қарай кемеге мініп, атасының аккордеонында жасырылған қолма-қол ақшамен, ата-анасының батасымен және куә ретінде қара мысық пен ақ мысықпен бірге жүзіп кетеді.
Matko Destanov, a small time Romani smuggler and profiteer, lives with his teenage son Zare in a ramshackle house by the Danube River in eastern Serbia near the Bulgarian border. He has plans to steal a whole train of smuggled fuel. To obtain a loan that would subsidize the heist, he visits Grga Pitić, a wheelchair using old gangster, who is an old friend of Zarije Destanov, Matko's father and Zare's grandfather. Matko plots the details of the job with an ally named Dadan, a rich, fun living, drug snorting gangster who has a harem, juggles grenades, and cheats at gambling. However, Dadan double crosses him and glitches up the deal by giving Matko a drink that is drugged, and carrying out the job while Matko is unconscious. Matko is unable to repay his loan, so Dadan makes a deal whereby he would forgive the debt if Zare marries Afrodita, Dadan's dwarf sister. However, Zare (17) is in love with Ida (26), a barmaid who works in an establishment run by her Roma grandmother Sujka, and Afrodita is waiting for the man of her dreams. Dadan coerces Afrodita into marrying by dunking her in a well, while Zare first learns of the scheme to marry him off from Ida, who has overheard Dadan and Matko plotting it in the restaurant where she works. Meanwhile, Zare retrieves Zarije from the hospital where he is being kept, with the aid of a gypsy band. Grga Pitić is having problems of his own, as he wants his grandsons, including the 2.00m giant Grga Veliki, to get married. The two reluctantly endure the wedding ceremony held at Matko's house, which Dadan refuses to postpone despite the sudden apparent death of Zarije. They were not supposed to have a wedding while in mourning, but Dadan decides to delay the death announcement, so Matko and Zare hide Zarije's body in the attic, packed in ice. Ida and Sujka provide the catering for the wedding, and Ida is upset at seeing her beloved married to someone else. However, the bride runs away mid ceremony, pursued by Dadan, Matko and Dadan's criminal cronies. Meanwhile, Grga Veliki is driving his father and brother to Matko's house so that they may visit Zarije's grave (Grga Pitić and Zarije old friends). The fleeing bride stumbles across Grga Veliki, and the couple fall instantly in love. Grga Pitić arrives on the scene, after his wheelchair had fallen out the back of the truck and rolled downhill, and he is delighted that Grga Veliki has found his mate. The old gangster forces Dadan, who had once worked for him, to accept the match. The groom conspires with Sujka and Ida to bring Dadan down a peg, and rigs the outhouse so that the seat will come apart. While the preparations for the wedding ceremony of Afrodita and Grga Veliki are being conducted, Matko and Dadan pass the time by playing dice, with Dadan cheating. Sujka comes in during the game, and serves the unsuspecting Dadan a drink spiked with a laxative. Grga Pitić apparently dies, and Dadan and Matko hide his body in the attic, where Zarije's body is also hidden. However, the two corpses soon both come back to life; they were not dead after all. They are surprised to find themselves together, as they had not seen each other for 25 years and each had thought the other was dead. During the ceremony, Dadan starts to feel uncomfortable and rushes into the outhouse, only to fall into the manure. His harem and cronies desert him, and as he tries to clean himself off on a goose, only Matko remains loyal, and he provides Dadan with a shower from the garden hose. Zare grabs the wedding official at gunpoint and orders him to solemnize his marriage with his sweetheart, Ida, and the two sail off together on a riverboat set for Bulgaria with a fistful of cash stashed in his grandfather's accordion, the blessing of their respective grandparents and, as witnesses, a black cat and a white cat.
Өндіріс
Әлемдік табысынан және оның бұрынғы фильмі – «Админ» Алтын пальма жүлдесін жеңіп алған «Жер асты» тудырған даулардан кейін, Кустурица бірнеше француз зиялыларының қатыгез сын-пікіріне қатты ренжіді және 41 жасында кинодан кетуін жариялады. Кейіннен ол шешімін өзгертті, бастапқыда «Музика Акробатика» деп аталған деректі фильм түрінде жоспарланған, цыган музыкасына арналған жобамен қайта оралуға бел буды. Аталған идея одан әрі дамып, Кустурица өзінің көркемдік элементтерін қосуға шешім қабылдады, соның нәтижесінде «Музика Акробатика» «Қара мысық, ақ мысық» көркем фильміне айналды.
In the aftermath of the worldwide success, as well as the controversy of his previous feature, Palme d'Or winning Underground, Kusturica was so hurt by the aggressive criticism coming from several French intellectuals that he publicly announced his retirement from movies at the age of 41. He later changed his mind, deciding to come back with a project on Gypsy music which he originally envisioned as a documentary with a working title Musika Akrobatika. The idea further evolved and Kusturica decided to add narrative flourishes of his own, so Musika Akrobatika got transformed into a fictional feature Black Cat, White Cat.
Қабылдау
Black Cat, White Cat сыншылар тарапынан жағымды қабылданып, Rotten Tomatoes сайтында 35 рецензия негізінде 83% рейтинг алып, орташа есебі 7.1/10 болды. Сайттың сыншыларының пікірінше, "Эмир Кустуриканың комедиясы оқиғаның төрінде тұрған цыган отбасының өмірі мен қуатын көрсетеді". Los Angeles Times газетінде Кевин Томас бұл фильмді "көңілді, шулы комедия, махаббатқа, еркіндікке және достыққа арналған мадақ" деп сипаттайды, содан кейін екі сағат тоғыз минутқа созылған "Қара мысық, ақ мысық" фильмнің ұзақтығына қарамастан, "көптеген ұзақ фильмдерге қарағанда жақсырақ" екенін айтады, себебі оның "қисық-бұрық, әңгімелі құрылымы қызықтырады". The Village Voice журналының J. Hoberman бұл фильм туралы жазған оң рецензиясында оны "кез келген объективті стандарт бойынша керемет кинотуынды" және "режиссердің цыган бандиттері туралы төменгі деңгейдегі, мистикалық фантазияларының көрінісі" деп атады, оның "мизансценасының жасалмалығына қарамастан, жоғары қарқынмен дамиды" делінеді. Соңында, "Қара мысық, ақ мысық" әрбір кейіпкерді "вульгарлық адамзаттың идеограммасына" айналдыруға бейім екенін айтады, сонымен қатар "бұл цыгандар режиссердің өзінің оқшалану және үйсіздік сезімін бейнелеу экраны болып табыла ма?" деген сұрақ қояды. Salon журналының Эндрю О'Хехир фильмді "маньяк, карнавалдық және өлімді аз ғана (уақытша) ыңғайсыздық ретінде қарастыратын" деп сипаттап, оң пікір білдірді, сондай-ақ "Кустуриканың өз Отанының әлеуметтік және архитектуралық қирауын нақты бейнелеуін, онда барлығы қирап жатыр немесе дұрыс емес мақтанышпен салынып жатыр" деп бағалады. О'Хехир "Кустурика осы тығыз, дауысты шедеврде жартылай ирониялық үнді сақтайды, оны жіктеуге келмейді. Шығыс Еуропа киносының дәстүрі бойынша, ол ауылдық мистикалық реализмнің конвенцияларын, оларды қабылдағаннан гөрі сатиралық тұрғыдан қарастырады. Бірақ "Қара мысық, ақ мысық" цинизмге немесе суық жүректілікке толы емес. Қаздардың, шошқалардың, ешкілердің, иттің және мысықтардың толқындары кейде адам кейіпкерлерін басып кету қаупін тудырғандай, ол өте тірі, сөзбен жеткізуге келмейтін". San Francisco Chronicle газетінің Питер Стэк фильмнің кейіпкерлерін "ерекше немесе опасыз болса да, керемет жарасымды" деп мақтады. Интернет сыншысы Джеймс Берардинелли фильмді "1998 жылдың ең табысты фильмі болған "Армагеддон" сияқты ақымақтыққа қарағанда жаңа және жарқын нәрсе" деп бағалады, сондай-ақ "студиялардың зерттеулері көрермендер осыны қалағанын көрсеткендіктен, фильмдер әдетте қауіпсіз, ыңғайлы үлгілерді ұстанады" деді. Ол фильмнің "жерге байланысты сезімін, сондай-ақ оның тартымдылығын, үлкен бюджеттік фильмдердің жылтырлығынан айырмашылығын" мақтады, Баджрам Северджан мен Бранка Катичтің актерлік шеберлігін жоғары бағалады және "шедевр болмаса да, Кустуриканың соңғы фильмі - бұл кинода сирек бейнеленетін мәдениетте күлкіге толы дозаны іздегендер үшін нағыз сыйлық" деп қорытындылады.
Black Cat, White Cat received a positive response from critics, garnering an 83% rating on Rotten Tomatoes based on 35 reviews with an average score of 7.1/10. The site’s critics consensus reads, "Rambling and eccentric, Emir Kusturica's comedy captures the life and energy of the Gypsy family at the heart of the tale." In his review for the Los Angeles Times, Kevin Thomas refers to the film as a "raucous, knockabout comedy, a paean to love, freedom and friendship", before concluding that despite being two hours and nine minutes long, Black Cat, White Cat "gets away with it better than most over long movies due to its beguiling rambling shaggy dog story quality." In a generally positive review, J. Hoberman of The Village Voice refers to the film as "bravura moviemaking by any objective standard" and a "vehicle for the director's lowdown magic realist fantasies about Romany gangsters, which has a velocity that belies its jerry built mise en scène" concluding that "Black Cat, White Cat is determined to twist every character into an ideogram for vulgar humanity" while wondering if "these gypsies are a screen on which the Bosnian born director can project his own feelings of ostracism and homelessness". Salon's Andrew O'Hehir wrote a positive review, describing the film as "manic, carnivalesque, and treating death as a minor (and temporary) inconvenience" and commends "Kusturica's convincing portrayal of his homeland as a social and architectural ruin, where everything is either falling apart or overbuilt in misbegotten grandiosity". O'Hehir concludes with "Kusturica strikes a half ironic tone throughout this overcrowded, cacophonous masterpiece that’s almost impossible to categorize. In the tradition of Eastern European film, he’s satirizing the conventions of rural magic realism at least as much as he’s embracing them. But there’s nothing cynical or cold hearted about Black Cat, White Cat. Like the waves of geese, pigs, goats, dogs and cats that sometimes threaten to overwhelm the human characters, it is recklessly, indescribably alive". Peter Stack of the San Francisco Chronicle praised the film's characters who "whether freakish or treacherous, come up wonderfully human." Web critic James Berardinelli praised the film as "something fresh and vibrant in an era when something as idiotic as Armageddon is the top grossing movie of 1998 and films generally follow safe, comfortable patterns because that's what the studios' research shows that audiences want". He commended the film's "earthy feel as well as its charm that lies in it lacking the polished glaze of most big budget features although being expertly filmed", praised the performances of Bajram Severdžan and Branka Katić, and concluded that "while not a masterpiece, Kusturica's latest film is a real treat for those in search of a healthy dose of laughter set in a culture whose intricacies are rarely captured on film."
Қызықты деректер
Заре Дестанов (Флориян Айдини) жүргізіп бара жатқан көлік 1966 жылғы Renault Caravelle.
The vehicle driven by Zare Destanov (Florijan Ajdini) is a 1966 Renault Caravelle.