Кіріспе

Британ кітапханасының қолжазбалар жинағы – Котон немесе Котондық кітапхана – антиквар және библиофил сэр Роберт Брюс Котонның (1571–1631) қолына өткен қолжазбалар жинағы. Сэр Роберттің кітаптар мен материалдар жинағы 1753 жылы Британ мұражайының үш "негізгі жинағының" бірі болды. Қазір ол Британ кітапханасының қолжазбалар бөлімінің маңызды жинақтарының бірі. Котон – Шропширде, Вемге жақын жерде туған, Алкингтон қаласында тұратын және 16 ғасырдың ортасында Женевалық Киелі кітапты баспаға шығарған, мемлекет қайраткері және полимат Сэр Роуленд Хиллдің қызметкері болған отбасынан шыққан. Монастырлардың таратылуынан кейін, монастырь кітапханаларына тиесілі көптеген құнды және көне қолжазбалар түрлі иелер арасында тарала бастады, олардың көпшілігі қолжазбалардың мәдени құндылығын білмеді. Котонның шеберлігі осы көне құжаттарды табу, сатып алу және сақтау қабілетінде болды. Сол кездегі жетекші ғалымдар, оның ішінде Фрэнсис Бэкон, Уолтер Рэли және Джеймс Ушер, сэр Роберттің кітапханасын пайдаланды. Ричард Джеймс оның кітапханашысы болды. Кітапхананың ерекше маңызы бар, себебі ол бірнеше шығармалардың жалғыз данасын сақтап қалды, соның ішінде «Беовульф», «Малдон шайқасы» және «Сэр Гавен және Жасыл салт атты рыцарь». Ал 17 ғасырда сэр Роберт Котон жүзден астам ресми құжаттарды жинап, оларды бірге таңбалады. 1643 жылғы Вем шайқасының себебі екі тараптың да Соултон-холлдағы ескі Сэр Роуленд кітапханасын қорғауға тырысуынан туды деген теория бар. 1622 жылға қарай оның үйі мен кітапханасы Парламент үйінің солтүстігінде орналасып, антикварлар мен ғалымдар ғана емес, сонымен қатар түрлі бағыттағы саясаткерлер мен юристтер, оның ішінде Сэр Эдвард Кок, Джон Пим, Джон Селден, Сэр Джон Элиот және Томас Вентворт үшін де құнды ресурс және кездесу орны болды. Мұндай маңызды дәлелдер патша мен Парламент арасындағы саяси даулардың тарихи тұрғыдан даулы болған кезінде өте құнды болды. Сэр Роберт кітапханасының қоғамдық маңызы зор екенін білген және оны еркін пайдалануға мүмкіндік бергенімен, бұл оны үкімет тарапынан жаулыққа ұшыратты. 3 қараша 1629 жылы ол бүлікшіл деп саналатын памфлет таратуы үшін тұтқындалды (бірақ ол шындығында он бес жыл бұрын Сэр Роберт Дадли жазған), және осы сылтаумен кітапхана жабылды. Котон 15 қарашада босатылды, ал келесі мамыр айында қудалау тоқтатылды, бірақ кітапхана Сэр Роберт қайтыс болғанға дейін жабық қалды; ол 1633 жылы оның ұлы және мұрагері Сэр Томас Котонға қайтарылды. Сэр Роберттің кітапханасына кітаптар, қолжазбалар, монеталар мен медальондар жинағы кірді. Ол қайтыс болғаннан кейін жинақ оның ұлы Томас Котон (1662 жылы қайтыс болған) және немересі Джон Котон (1702 жылы қайтыс болған) тарапынан сақталды және толықтырылды.

Жинақтың иелігі 1706 жылғы Британ мұражайы заңы (6 Ann. c. 30) арқылы жақсырақ қамтамасыз етілді және басқарылды, оған сәйкес сенімділертер қираған Котон үйінен жинақтарды алып шықты, оның орны қазір Парламент үйлерімен жабылған. Ол алдымен Эссекс үйіне, Страндқа жеткізілді, бірақ ол өрт қаупі деп есептелді; содан кейін Вестминстер сарайынан батысқа қарай орналасқан Эшбернхам үйіне ауыстырылды. 1707 жылдан бастап кітапханада Ескі Корольдік кітапханасы да орналасты (қазір Британ кітапханасындағы «Корольдік» қолжазбалар). Эшбернхам үйі сонымен қатар патша кітапханаларының сақтаушысы Ричард Бентлидің (1662–1742) резиденциясы болды, ол белгілі теолог және классикалық ғалым еді.

Ашбернхам үйі өртенді

1731 жылғы 23 қазанда Эшбернхам үйінде өрт шығып, 13 қолжазба жоғалып, 200-ден астам қолжазба ауыр зақымданып, судан бүлінді. Бентли бағалы Александрин кодексін бір қолының астына қысып алып қашып құтылды, осы көрініске Вестминстер мектебінің директоры Роберт Фрейнд куә болды және кейіннен Шарлотта, леди Сандонға жазған хатында сипаттады. "Мальдон шайқасы" қолжазбасы жойылды, ал "Беовульф" қолжазбасы ауыр зақымдар алды. Византиялық Мақта Жаратылысы да қатты зақымдалды. Палата спикері Артур Онслоу, кітапхананың заңды қамқоршыларының бірі ретінде, сол заманғы мүмкіндіктер шегінде қайта жаңартудың керемет бағдарламасын жеке басқарып, бақылады. Бұл жұмыстың жарияланған есебі библиографиялық тұрғыдан маңызды. Жоғалған кейбір туындылардың көшірмелері жасалды, ал зақымдалған көптегендері 19 ғасырда қалпына келтірілді. Дегенмен, бұл алғашқы консервациялық күш-жігер әрқашан сәтті болған жоқ: Магна Картаның көшірмесін тазалауға жасалған сәтсіз әрекеттер оны қалың көзбен оқу мүмкін емес етіп қалдырды. Соңғы кезде көп спектрлі фотосуреттерге түсірудегі жетістіктер Кристина Даффи басқаратын Британ кітапханасының бейнелеу мамандарына бұрын оқылмайтын ерте ағылшын қолжазбаларының суреттерін сканерлеп, жүктеуге мүмкіндік берді. Суреттер Fragmentarium (Ортағасырлық қолжазба фрагменттерінің цифрлық зерттеу зертханасы) құрамына енетін кітапханалар мен зерттеу институттарының халықаралық ынтымақтастығының аясында, осал қолжазба фрагменттерін каталогтауға және жинақтауға, оларды Creative Commons ашық лицензиясы бойынша зерттеуге қолжетімді етуге мүмкіндік береді.

Британдық мұражай және кітапхана

1753 жылы Пахта кітапханасы оны құру туралы парламент актісіне сәйкес жаңа Ұлыбритания мұражайына көшірілді. 1973 жылы барлық жинақтар жаңадан құрылған Ұлыбритания кітапханасына өтті. Ұлыбритания кітапханасы Пахта кітаптарын әйгілі бюстерге сәйкес ұйымдастыруды жалғастыруда.