Кіріспе

II дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс тұтқын лагерінің кешені

Марлаг унд Милаг Норд – Ұлыбритания және Канада сауда флоты мен Корольдік теңіз күштерінің әскери қызметкерлері үшін екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс тұтқын лагерінің кешені. Ол Бременнің солтүстік-шығысындағы Вестертимке ауылының маңында орналасқан, бірақ кейбір дереккөздерде лагерь батысқа қарай орналасқан, ірі ауыл Тармштедт деп көрсетілген. Мұнда американдық сауда теңізшілерімен қатар АҚШ теңіз күштерінің де бірқатар қызметкерлері ұсталған.

Саудагерлік теңізшілердің мәртебесі

Соғыста неміс әскері тұтқындаған 5000-нан астам одақтас саудагер теңізшілерінің көпшілігі Марлаг Милагта ұсталды. 1907 жылғы Гаага конвенциясының XI бөлімі, 6-бабына сәйкес, жауынгер емес азаматтық тұлғалар ретінде саудагер теңізшілеріне "жаушылық әрекеттері барысында соғыс операцияларымен байланысты қызметтер атқаруға уәде бермеген жағдайда, соғыс тұтқындары статусы берілмейді" ережесі қолданылды. Дегенмен, немістер сауда флотының теңізшілерін тұтқын ретінде қарады (сондай-ақ, 1942 жылдан бастап британдықтар да осылай қарады). 1943 жылы немістер сауда флотының тұтқындарының тең санын алмастыруды ұсынды, бірақ Адмиралтействоның бірінші лорды А. В. Александр бұл ұсынысты Германияға көбірек пайда әкелетініне байланысты қабылдаудан бас тартты, себебі бұл оларға U қайықтарының экипаждары ретінде пайдалануға болатын көптеген адамдарды қамтамасыз ететін еді, ал олар мұндай адамдарға өте мұқтаж болды.

Сталаг X-B

Бастапқыда, сауда және Корольдік теңіз флотының тұтқындары Солтүстік Германиядағы бірнеше лагерьлерде қамалды. 1941 жылдың сәуірінде олар Сандбостелдегі Сталаг X B-ге жиналды және Ilag X B (Internierungslager, "Интернациялау лагері") және Marlag X B (Marinelager, "Теңізшілер лагері") деп белгіленген екі бөлімге орналастырылды. АҚШ және Швейцария үкіметтерінің ықпалымен Халықаралық Қызыл Крест комитеті Германия үкіметіне әскери тұтқын лагерінде соғысқа қатыспаған бейбіт азаматтарды ұстамауға талап қойды. Немістер осы талапқа бойын бұрып, Вестертимкедегі алты казармадан және шағын әуежайдан тұратын, бастапқыда шағын Люфтваффе оқу лагерін таңдады. 1941 жылдың шілдесінде Ilag X B тұтқындары Сандбостелдегі казармаларын бөлшектеп, содан кейін Вестертимкеде қайта құрастыруға кірісті, нәтижесінде 1942 жылдың ақпан айында Милаг лагері аяқталды. Marlag лагері 1942 жылдың шілдесіне дейін толыққан жоқ.

Марлаг және Милаг Норд

Марлаг, Корольдік теңіз күштерінің лагері, екі бөлікке бөлінді: "O" бөлімі офицерлер мен олардың жеке көмекшілерін, ал "M" бөлімі кіші офицерлер мен қатардағы теңізшілерді ұстады. Тұтқындардың көп бөлігі британдықтар болды, бірақ басқа одақтас елдерден де аз ғана саны болды. Милаг (Marineinterniertenlager, "Теңізшілерді интернациялау лагері"), сауда флоты лагері, Марлагтың шығысында орналасқан. Ол да офицерлер мен қатардағы теңізшілер үшін екі бөлек бөлікке бөлінді. Екі бөлік арасындағы аумақта күзетшілер үйі, түрме блогы, жанармай қоймасы және лагерь ауруханасы орналасқан. Соғыс тұтқындары түрлі іс-әрекеттермен айналысты. Марлагта лагерь театры болды, онда тұтқындар концерттер мен қойылымдар қойды. Әр лагерьде өз спорт алаңы және шамамен 3000 кітаптан тұратын кітапхана болды. Тұтқындар тілдер мен математика, сондай-ақ коммерциялық, кәсіби, экономикалық және ғылыми пәндер бойынша курстар оқыды. Спорттық жабдықтар мен оқулықтар Қызыл Крест пен YMCA ұйымдарынан алынды. Тұтқындарға ай сайын екі хат және төрт пошта карточкасы жіберуге рұқсат етілді. Тұтқынға қанша хат түсуіне шектеу қойылмады. Әрине, барлық келіп түскен және жіберілген хаттар цензураланды. Қалыпты жағдайда лагерьлердің сыйымдылығы 5300 адамды құрады. 1944 жылғы сәуір айындағы ресми мәліметтер бойынша, онда 4268 адам ұсталған. Бастапқыда лагерьді теңіз күштерінің әскерлері күзетті. Кейіннен олардың орнына армия резервістері келді. Олар 1993 жылы осы жерді тастап кетті, содан бері ол бизнес-парк ретінде қайта жаңартылды. Бірі Бременнен кемемен бейтарап Швецияға жасырын түрде жеткізілді. Марлагтан сәтті қашқан тағы бір адам – РНВР лейтенанты Дэвид Джеймс. 1943 жылғы желтоқсан айында Джеймс душ бөлмесінен қашып шықты, бірақ Любек портында ұсталды. 1944 жылдың соңында ол тағы да қашып, бұл жолы Швецияға жетті.

Белгілі тұтқындар

Лейтенант Дэвид Хантер РМ, 1940 жылғы мамыр айында Каледе тұтқындалды, ол екі рет Сандбостельдегі Марлаг X B лагерінен қашып кетті және соғысты Колдицте аяқтады. Лейтенант Иван Эварт РНВР, 1942 жылғы қаңтарда оның моторлы қайығы (MTB) Булонь жағалауында батып кеткеннен кейін тұтқындалды. Милаг Марлагтан екі рет қашуға тырысқаннан кейін ол Колдицке ауыстырылды. Капитан Микки Берн, №2 командалық бөлім, 1942 жылғы наурызда Сент-Назаир шабуылынан кейін тұтқындалды. Кейін Норвегия армиясының генерал-майоры болған Бьёрн Эгге теңізшісі, 1942 жылғы сәуірде Норвегия сауда кемелерінің Швецияның Гетеборг қаласынан Ұлыбританияға жету әрекеті кезінде тұтқындалды ("Операциялық жетістік"). Лейтенанттар Дональд Кэмерон РНР және Годфри Плейс РНР, X кластың X 6 және X 7 су асты кемелерінің командирлері, 1943 жылғы қыркүйекте Тирпицке шабуылдан кейін тұтқындалды. Лейтенант Джон Уорсли РН, 1943 жылғы қарашада Луссинпикколоға шабуыл жасау кезінде тұтқындалды. Сонымен қатар, ол ресми соғыс суретшісі болғандықтан, Уорсли өзінің әріптес тұтқындарының бірнеше портреттерін салды, лагерьтің эскиздерін жасады, сондай-ақ "Альберт Р.Н." атты толық өлшемді манекен жасады, ол кез келген қашқынды күнделікті тексерулерде жоғалтып алмауға көмектесті. Капитан Питер Дж. Ортиз USMC, OSS қызметінде болған, 1944 жылғы тамызда Францияда тұтқындалды. 1944 жылғы тамызда Францияда тұтқындалған OSS мүшесі, USMCR 2-лейтенанті Уолтер У. Тейлор. СС гауптштурмфюрер Александр Пьорковский, 1939-1942 жылдары Дахау концлагерінің командирі, 1945 жылы британдықтар ұстады. Виктор Джордж Маркс, 1941-1945 жылдары "Триадик" кемесінің инженері, 1940 жылғы желтоқсанда Науру жанынан тұтқындалды. Лагерьде өткен крикет "тест" ойындарында Австралия құрамасының капитаны болды. Пат Лэнди, ML306, Австралия Корольдік теңіз күштері. Лесли Макдермот Браун (1925-1993), сауда флотының курсанты, 1940 жылы Ұлыбританияның ең жас тұтқыны болды. Ол 15 жасында Клайдтан шыққан SS Kemmendine кемесі неміс су үстілік шабуылшысы "Атлантис" тарапынан Бискай шығанағында батырылғаннан кейін тұтқындалды. Лесли келесі бес жылды Германияда, 15-20 жасында тұтқында өткізді, соңында 1945 жылы Милаг-Нордтан босатылды. Өміріндегі бұл қиындыққа қарамастан, Лесли 1950-1980 жылдары Плимут, Девондағы қонақ үй компаниясының бас директоры болды және үш ұлының күтуінде қалды.