Кіріспе
Валерий Яковлевич Брюсов (; 13 желтоқсан 1873 [е.с. 1 желтоқсан 1873] – 9 қазан 1924) – орыс ақыны, прозашы, драматург, аудармашы, сыншы және тарихшы. Ол орыс символизмі қозғалысының негізгі өкілдерінің бірі болды.
Valery Yakovlevich Bryusov (; 13 December 1873 [O. S. 1 December 1873] – 9 October 1924) was a Russian poet, prose writer, dramatist, translator, critic and historian. He was one of the principal members of the Russian Symbolist movement.
Өмірбаян
Валерий Брюсов 1873 жылдың 13 желтоқсанында (ескі Юлиан күнтізбесі бойынша 1873 жылдың 1 желтоқсанында) Мәскеудегі саудагер отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы өз дәрежесіне сай білім алған және әдеби байланыстары болған, бірақ оның тәрбиесіне көп араласпады, баланың өзін-өзі тәрбиелеуіне мүмкіндік берді. Ол көп уақытын "қолына тигеннің бәрін" оқуға жұмсады, соның ішінде Шарль Дарвин мен Жюль Верннің шығармаларын, әртүрлі материалистік және ғылыми мақалаларды оқыды. Болашақ ақын 1885-1893 жылдары Мәскеудегі екі жеке гимназияда оқып, тамаша білім алды.
Мансап
Брюсов әдеби мансабын 1890 жылдардың басында, Мәскеу мемлекеттік университетінің студенті кезінде француз символистерінің (Пол Верлен, Морис Метерлинк және Стефан Малларме) поэзиясын, сондай-ақ Эдгар Аллан Поның шығармаларын аударудан бастады. Брюсов осы кезеңде қазіргі Еуропадағы декаденттік және символистік әрекеттердің ықпалымен өзінің өлеңдерін де жариялай бастады. Осы уақытта Брюсов философ Николай Федорович Федоров пен ғалым Константин Циолковскийдің әсеріне түсті. 1924 жылы, қайтыс болуға аз ғана уақыт қалғанда, Брюсов жас мүсінші Нина Нисс Голдманға (1893–1990) сурет салғызды. Бүгінде бұл портрет Санкт-Петербургтегі Ресей мұражайындағы орыс авангардыстық суретшілердің туындыларының қорында сақталуда.
Прозалық шығарма
Брюсовтың ең танымал прозалық шығармалары – "Жеңіс құрбандығы" (Ежелгі Римдегі өмірді бейнелейтін) және "От періштесі" (16 ғасырдағы Германияның психологиялық атмосферасын бейнелейтін) тарихи романдары. Соңғысы бір шақырушының жас әйелдің махаббатын жеңуге жасаған тырашаларын баяндайды, оның рухани тұтастығы оккульттік тәжірибелерге қатысуы және зұлым күштермен байланысы салдарынан күрт бұзылған. Бұл шығарма Сергей Прокофьевтің "Отты періште" операсының негізі болды. Брюсов, сонымен қатар, Эдгар Аллан По, Г.Г. Уэллс және Камил Фламмарионның ықпалымен бірнеше ғылыми-фантастикалық әңгімелер жазды. Олардың көптегені, атап айтқанда, тақырыптық әңгімесі, оның "Оңтүстік крестің республикасы" жинағына енді.
Аударма
Брюсов аудармашы ретінде бельгиялық ақын Эмиль Верхаереннің шығармаларын және армян ашуы Саят-Нованың өлеңдерін орыс оқырмандарына алғаш рет таныстырды. Ол Пол Верленнің поэзиясын аударуда маңызды рөл атқарды. Оның ең әйгілі аудармалары Эдгар Аллан По, Ромен Роллан, Морис Метерлинк, Виктор Гюго, Жан Расин, Аусоний, Мольер, Байрон және Оскар Уайльд туындыларынан жасалған. Брюсов Иоганн Гётенің "Фауст" және Вергилийдің "Энеида" эпостарын да аударды.
Ағылшын тіліндегі шығармалары
Оңтүстік крест республикасы және басқа да әңгімелер, Констебль, Лондон, 1918. Archive.org-тан алынған. Ішінде бірнеше ғылыми-фантастикалық әңгімелер бар. Отты періште: XVI ғасырдағы роман, Гиперион баспасы, 1978. Валерий Брюсовтың күнделігі, Калифорния университетінің баспасы, 1980. Отты періште: Дедалус еуропалық классикасы, Дедалус Лимитед, 2005.
Мұра
Армян халық эпосы «Сасун Давидінің» орыс тіліне аударғаны үшін Брюсов 1923 жылы Арменияның халық ақыны деп тағайындалды. Армения астанасында орналасқан Ереван Брюсов атындағы мемлекеттік тілдер және әлеуметтік ғылымдар университеті 1962 жылдан бері Валерий Брюсовтың есімімен аталады. Украиналық композитор Инна Абрамовна Жванецкая Брюсовтың мәтінін өзінің «Романстар» вокалдық жинағындағы кем дегенде бір әнінде пайдаланған.