Кіріспе

Қолжетімділікті жеңілдету, ресурстарды үнемдеу және ашушалықты азайту

Ыңғайлы процедуралар, өнімдер мен қызметтер – қолжетімділікті жеңілдету, ресурстарды (мысалы, уақыт, күш-жігер және энергия) үнемдеу және ашушалықты азайту мақсатында жасалған нәрселер. Қазіргі заманғы ыңғайлылық – бұл еңбекті үнемдейтін құрылғы, қызмет немесе зат, ол дәстүрлі әдіске қарағанда тапсырманы оңайлатуға немесе тиімдірек етуге мүмкіндік береді. Ыңғайлылық – салыстырмалы ұғым және жағдайға байланысты. Мысалы, бұрын автомобильдер ыңғайлы деп есептелген, бірақ бүгінде олар күнделікті өмірдің бір бөлігі болып саналады. Әлемдегі әртүрлі өмір салтының нәтижесінде, бұл термин – адам немесе топқа бұрын қолжетімді болған ыңғайлылық деңгейіне байланысты салыстырмалы ұғым. Мысалы, америкалықтың «қазіргі заманғы ыңғайлылық» туралы түсінігі дамушы елде тұратын адамның түсінігінен өзгеше болуы мүмкін. Көбінесе «қазіргі заманғы ыңғайлылық» термині жеке өмір салты мен үй шаруашылығын сипаттау үшін қолданылады.

20 ғасыр

20 ғасырдағы үйлер 19 ғасырдағы біздің туыстардың үйлерінен әлдеқайда үлкен, ауданы және бөлме саны жағынан да. 21 ғасырдың басында салынған үйлерде 20 ғасырдың басындағы үйлерге қарағанда 2-3 есе көп бөлме бар. 2000 жылы салынған жаңа үйлердің ауданы 1960 жылдары салынған үйлерге қарағанда 50%-ға артық. 20 ғасырда кір жуғыш машиналар, кептіргіштер, ыдыс жуғыш машиналар, микротолқынды пештер, автоматты мұздатқыштар, су жылытқыштар, кондиционерлер, шаңсорғыштар және үтіктер сияқты үй шаруаға арналған техника кеңінен қолданысқа енді. Электр энергиясы және стерео жүйелер, түсті теледидар, жауап беру машинасы және бейнекассета жазғыштар сияқты инновациялық электрондық құралдар да қазіргі өмірді ыңғайлы етуге көмектесті.

Салдарлар

Соңғы 150 жыл немесе одан да көп уақыт ішінде заманауи жайлылықтардың дамуы жеке адамдар мен олардың отбасылары үшін көптеген салдарға әкеп соқты. Көптеген еңбекті үнемдейтін құралдар үлкейген үйлер мен жиһазбен қатар дамып, адамдарға көбірек демалысқа мүмкіндік берді. Сонымен қатар, кейбір жағымсыз әсерлері де бар, олардың бір бөлігі біз жейтін тағамдар мен қолданатын өнімдердегі химиялық технологияның жетістіктерінен туындайды. Мұндай жағдайларда, кейбір өнімдердің зияндылығы туралы әртүрлі пікірлер кездеседі. Заманауи жайлылықтардың оң және теріс әсерлерінің бірнеше мысалын қарастырайық.

Денсаулық сақтау

Өткен ғасырдағы маңызды жақсартулардың бірі – денсаулық сақтаудың жақсаруы болды. Мысалы, қазіргі медицина жұқпалы аурулардың алдын алуда үлкен қадамдар жасады, бұл жақсартылған су және кәрізді тазалаудың нәтижесінде мүмкін болды. Бұл өмір күтілу ұзақтығының айқын артуынан көрініс табады.

Дамыған елдердегі технологиялық даму

Технологиялық үлкен жетістіктердің бірі дамытылмаған елдерде көрінеді. Мысалы, стационарлық телефон желісін жүргізу қымбатқа соғады және көп уақытты қажет етеді, әсіресе ең шалқар аймақтарда. Ал ұялы байланыс қызметін енгізу әлдеқайда арзан және жеке тұлғаның экономикалық өнімділігін, көбінесе шағын кәсіпкерліктегі мүмкіндіктерін күрт жақсартады. Бүгінгі таңда әлем халқының 80 пайызы ұялы байланыс мұнараларының жететін қашықтығында тұрады, дамып келе жатқан елдерде 1,5 миллиард ұялы телефон қолданылуда, ал Үндістанда ғана апта сайын бес миллион адам ұялы байланыс қызметіне тіркеледі. «Төрт Азия жолбарысы» – яғни, Гонконг, Сингапур, Тайвань және Оңтүстік Корея – технологияны пайдаланып, әлемдік қауымдастықта өз орнын тапқан елдердің қатарында. Тағы бір мысал, MIT Media Lab-тың Николас Негропонте бастауымен Азия, Латын Америкасы және Африканың ауылдық аймақтарында дамытылмаған елдерге 100 долларлық ноутбуктер ұсынылуда.

Ет тұтыну

Интенсивті егіншілік пен ет өнеркәсібіндегі өнімділіктің үлкен артуының нәтижесінде ет көптеген дамыған елдерде диетаның маңызды бөлігіне айналды және дамып келе жатқан елдерде де тұтыну артып келеді. Қызыл еттің көп мөлшерде ішілуі тоқ ішек рагымен байланысты; сонымен қатар, мал мен құсқа өсу гормондары мен антибиотиктердің қолданылуы өнеркәсіптік жолмен өндірілген еттегі осы заттардың зиянды әсеріне қатысты маңызды алаңдаушылықтар тудырып отыр.

Өңделген тағамдар мен тағам дайындау

Өңделген тағамдар, жоғары фруктозалы жүгері сіропы және майлылығының артуы – өңделген, қаптамаланған, микротолқынды пеште дайындалатын тағамдарға тәуелділіктің күшеюі 2-типті диабет, семіздік және басқа да денсаулық проблемаларының көбеюіне алып келді. Бір кезде майға керемет балама деп есептелген маргарин, қоректік заттардың сіңуіне көмектеспейді және жүрек ауруларына ықпал етуі мүмкін.

Басқа

Көбікті пластик кеселер тамақ немесе сусын ішілген кезде стирол бөліп шығарады. Қорғасынды отын – тағы бір қауіпті химиялық зат. АҚШ-та қолданылуына тыйым салынғанмен, дамып келе жатқан елдерде оның қолданылуы жергілікті халықтың денсаулығына және жаһандық қоршаған ортаға зиян келтіреді.