Кіріспе
Тұтынушылыққа қарсы наразылық күні
"Бірдеңе сатып алмау күні" – тұтынушылыққа қарсы наразылық күні. Солтүстік Америкада, Ұлыбританияда, Финляндияда және Швецияда "Бірдеңе сатып алмау күні" АҚШ-тың Алғыс айту күнінен кейінгі күні, Қара жұмамен бірге өтеді; басқа елдерде ол келесі күні, яғни қарашаның соңғы сенбісінде тойланады. Суретші Тед Дейв жасаған және Adbusters журналы мен коммерциялық емес ұйымы тарапынан қолдау көрсетілген "Бірдеңе сатып алмау күні" адамдарды бір күн бойы ешнәрсе сатып алмауға шақырады. Қатысушылар тұтынушылыққа қарсы және қайырымдылық шараларға қатыса алады, мысалы, қысқы пальтоларды сыйлау немесе дүкендерде шеру өткізу. Кейбір белсенділер "Бірдеңе сатып алмау күнін" Рождестволық сауда маусымының барлық кезеңін қамту үшін ұзартқан. 2001 жылға қарай "Бірдеңе сатып алмау күні" 35-тен астам елде тойланды. 1990 жылдардың соңында Adbusters АҚШ-та "Бірдеңе сатып алмау күнін" насихаттау үшін телеарнада көрсетілетін жарнама жасады, бірақ көптеген телеарналар оны эфирге шығарудан бас тартты. Кейбір сарапшылар, әсіресе бизнес өкілдері, бұл шараны экономикалық зиянды деп сынады.
Тарих
Бұл мерекені канадалық суретші Тед Дейв ойлап тапты. The Independent газетінің журналисі Джо Соммерлад қолдаушылардың философиясын 1899 жылғы «Бос уақыт класының теориясы» деген мәтінге дейін іздестірді, онда тұтынушылық феодалдық дәуірден қалған және оны тоқтату керек екені айтылды. Кейін ол АҚШ-қа, одан кейін халықаралық деңгейде тарады. Алғашқы «Ештеңе сатып алмау күні» 1992 жылдың қыркүйек айында Канадада «қоғамның шамадан тыс тұтыну мәселесін қарастыру күні» ретінде ұйымдастырылды. 1997 жылы ол Америка Алғыс айту күнінен кейінгі жұмаға, сондай-ақ АҚШ-тағы ең көп сауда жасалатын он күннің бірі болып саналатын «Қара жұмаға» көшірілді.
Жарнамалар
1990 жылдары Adbusters компаниясы «Ештеңе сатып алмау күні» атты жарнамалық ролик жасады. Оны көрсетуге тек CNN және бірнеше жергілікті телеарналар келісті. Ласн MTV-нің гангста-рэп пен эротикалық бейнелерді көрсетуге дайын болғанын, бірақ осы роликке қарсы шығуына қызықты. Сол кезде Adbusters-тің «Ештеңе сатып алмау күні» науқаны Рождество мезгіліне дейін ұзартылды. «Рождествода ештеңе сатып алмау» акциясы 2001 жылы ресми түрде қабылданды, онда канадалық меннониттердің шағын тобы веб-сайт құрып, науқанға атау берді. 2011 жылы Adbusters бұл іс-шараны Occupy Xmas деп атады, бұл Occupy қозғалысына сілтеме еді. «Ештеңе сатып алмау күні» алғаш рет Adbusters-тің «Рождествода ештеңе сатып алмау» науқанымен біріктірілді. Одан кейін Adbusters Media Foundation компаниясының өндіріс жетекшісі Лорен Беркович Occupy Xmas принциптерін жария түрде қолдап, «жергілікті өнім сатып алу, жергілікті экономикаға қаржы құю немесе Рождестволық сыйлықтар жасау сияқты қарапайым нәрселер» туралы айтты. Бұрын Occupy Xmas және Occupy Christmas науқандарының басты айырмашылығы – Occupy Xmas «Рождествода ештеңе сатып алмауды» ұсынса, Occupy Christmas мерекелік саудада жергілікті экономиканы, суретшілерді және қолөнершілерді қолдауға шақыратын. Бұл екі идеологияның бірігуі «Ештеңе сатып алмау күнін» жергілікті экономика мен отбасыны қолдау маусымын бастауға шақыру ретінде қарастырылады. Adbusters редакторы Калле Ласн 2006 жылы бұл мереке әлемнің 65-тен астам елінде тойланып өтілгенін мәлімдеді.
Қарсылық
2001 жылы 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардың салдарынан Adbusters "Ешнәрсе сатып алмау күніне" қарсылық күшейді, кейбір американдықтар тұтынушылықтың АҚШ экономикасын жаңғырту үшін өте маңызды екеніне сенді. Сол жылы Ұлттық өндірушілер қауымдастығының коммуникация директоры "Ешнәрсе сатып алмау күнін" "өте нашар идея" деп атап, оны "қазіргі заманға қарсы наразылық" деп айыптады. 2012 жылы Эндрю Симмс The Guardian газетінде жарияланған мақаласында, қанағаттануға бағытталған қозғалыстар сәтсіздікке ұшырайтынын, ал экономиканың бұрыннан-ақ сұраныстың жетіспеуінен зардап шегіп жатқанын айтты, оның орнына адамдардың жоғары сапалы тауарлар сатып алуын қолдады.
Танымал мәдениетте
Ағылшын альтернативті рок тобы Chumbawamba 2004 жылғы студиялық альбомы Un үшін "Buy Nothing Day" атты ән жазды. AllMusic сыншысы Джонни Лофтус оны Adbusters қозғалысын қолдайтын ән деп бағалады, ал AllMusic сыншысы Крис Никсон оны 2007 жылғы концерттік альбомында ашкөздік туралы толғаныс ретінде сипаттады. 2019 жылы актриса Шайлин Вудли бұл мерекеге қолдауын білдіретін твит жариялады.