Кіріспе
Көңіл көтеру үшін рет жүзінде жасалатын тұрақты іс-әрекет хобби деп есептеледі. Хоббилерге тақырыптық заттар мен нәрселерді жинау, шығармашылық және көркем өнермен айналысу, спортпен шұғылдану немесе басқа да ойын-сауықтар жатады. Хоббимен айналысу сол сала бойынша маңызды дағдылар мен білімді игеруге көмектеседі. Жаңа қызығушылықтар мен сәндерге байланысты хоббилер тізімі әртүрлі және ұзақ болып келеді. Хоббилер әдетте қоғамдағы трендтерге сай келеді. Мысалы, XIX және XX ғасырларда почта жүйелері басты байланыс құралы болғандықтан марка жинау кең таралды, ал технологиялық прогресс видео ойындардың танымалдылығын арттырды. XIX ғасырдағы өндіріс пен технологияның дамуы жұмысшыларға хоббимен айналысуға көбірек бос уақыт сыйлады. Осының нәтижесінде, хоббиге жұмсалатын күш-жігер уақыт өте келе артты. Хоббистерді үш негізгі санатқа бөлуге болады: біріншіден, қанағаттандыратын, қысқа мерзімді, аз немесе еш дайындық қажет етпейтін жай демалыс; екіншіден, әуесқойлардың, хоббишілердің немесе еріктілердің жүйелі түрде айналысатын, маңызды, пайдалы және жетістік сезімін беретін тұрақты қызығушылық; үшіншіден, көбінесе бір реттік болатын, қысқа мерзімді, бірақ қанағаттандыратын жобалық демалыс.
A hobby is considered to be a regular activity that is done for enjoyment, typically during one's leisure time. Hobbies include collecting themed items and objects, engaging in creative and artistic pursuits, playing sports, or pursuing other amusements. Participation in hobbies encourages acquiring substantial skills and knowledge in that area. A list of hobbies changes with renewed interests and developing fashions, making it diverse and lengthy. Hobbies tend to follow trends in society. For example, stamp collecting was popular during the nineteenth and twentieth centuries as postal systems were the main means of communication; , video games became more popular following technological advances. The advancing production and technology of the nineteenth century provided workers with more leisure time to engage in hobbies. Because of this, the efforts of people investing in hobbies has increased with time. Hobbyists may be identified under three sub categories: casual leisure which is intrinsically rewarding, short lived, pleasurable activity requiring little or no preparation, serious leisure which is the systematic pursuit of an amateur, hobbyist, or volunteer that is substantial, rewarding and results in a sense of accomplishment, and finally project based leisure which is a short term, often one off, project that is rewarding.
Этимология
XVI ғасырда "хобби" термині "кіші жылқы мен пони" деген мағынаны білдірген. "Хобби ат" термині 1557 жылы Англияның Рединг қаласындағы "Хоббихорс" үшін жасалған төлемді растайтын құжатта тіркелген. Алғашқыда "Турнирлік жылқы" деп аталған бұл зат ағаштан немесе тоқудан жасалған, жасанды құйрығы мен басы болған. Ол балаға нағыз атқа мінгендей сезінуге арналған еді. 1816 жылға қарай "hobby" сөзінің түбірі көптеген ағылшын тіліндегі сөздіктерге енді. Келесі ғасырларда бұл термин демалыс және ойын-сауықпен байланысты болды. 17 ғасырда бұл термин балаларша әуес деп еске алу арқылы жағымсыз мағынада қолданылған, бірақ 18 ғасырда өнеркәсіптік қоғам мен бос уақыттың артуымен хоббилерге көбірек құрмет көрсетілді. Хоббилер көбінесе, бірақ әрқашан емес, қаржылық пайда табу емес, қызығушылық пен ләззат алу үшін жасалады.
Тарих
XIX ғасырдың ортасына дейін хоббилер көбінесе балалық, тривиальды немесе жағымсыз коннотациясы бар машықтық деп есептелді. Алайда, 1676 жылы сэр Мэтью Хейл «Әдептілік және құдайлық туралы ойлар» еңбегінде: «Дерлік әр адамның қандай да бір сүйікті ісі немесе хоббиі болады, оған ол мақтанады» деп жазды. Ол «сүйікті іс» мақтан тұту сезімін тудыратынын мойындады. Хоббилерді қабылдауға қатысты мәдени өзгеріс 18-шы ғасырдың ортасында жұмыс істейтін адамдардың жұмыс уақыты мен бос уақыты көбейгенде басталды деп есептеледі, олар өздеріне ләззат сыйлайтын қызығушылықтарға көбірек уақыт жұмсады. Сол кездегі кітап және журнал саудасы пайдалы хоббилер мен қызығушылықтарды қолдады. Дамып келе жатқан өндіріс хоббиде қолданылатын материалдарды арзанға түсірді және хоббистердің өзгеріп жатқан мүдделеріне бейімделді. 1941 жылы Джордж Оруэлл хоббилерді сол кездегі ағылшын мәдениетінің орталық бөлігі деп атады: «Біздің өмірімізге сіңген тағы бір ағылшын ерекшелігі – хобби мен бос уақытты пайдалануға құмарлық, ағылшын өмірінің кеңдігі. Біз гүл сүйетін ұлтпыз, сонымен қатар марка жинаушылар, мысықтарды ұнататындар, әуесқой ағаш шеберлері, купон жинаушылар, дартс ойыншылары, кроссворд шешетіндер. Шынайы жергілікті мәдениеттің барлығы, тіпті олар қоғамдық болған жағдайда да ресми емес нәрселер – паб, футбол матчы, артқы бақша, камин және «жақсы бір кесе шай» айналасында жиналады». Хоббилер тізіміне не кіргізу керектігін анықтау пікірталас тудырады, себебі қандай қызықты өткізілетін уақытты хобби деп санауға болатынын шешу қиын. XX ғасырда хобби термині марка жинау, кестелеу, тоқу, сурет салу, ағаштан бұйым жасау және фотосурет түсіру сияқты іс-әрекеттерді білдірді. Әдетте, бұл сипаттамаға музыка тыңдау, теледидар көру немесе кітап оқу сияқты іс-әрекеттер кірмейтін. Бұл іс-әрекеттер ләззат сыйлайды, бірақ көбінесе хоббимен байланысты жеңіс сезімінен мүлдем айырылады. Олар көбінесе хоббилерге тән жүйелі және ұйымдастырылған емес. Хоббиден алынатын ләззат көбінесе құнды нәрсені жасаумен немесе маңызды жетістікке қол жеткізумен байланысты. «Бұл демалыс уақыты әлеуметтік тұрғыдан бағалы, себебі ол жұмыс сияқты көрінетін, бірақ өзінің қанағаттануы үшін жасалатын нәрсеге қанағат сезімін тудырады». Хоббилерді әуесқойлармен және еріктілермен байланыстырады және бос уақытты өткізудің үш негізгі түрін анықтайды, олардың ішінде хоббилер негізінен «Жұмыспен шұғылдану демалысы» санатына жатады. Кездейсоқ демалыс – бұл өте сыйлы, қысқа мерзімді, ләззатты іс-әрекет, дайындыққа аса қажеттілік болмайды. Жұмыспен шұғылдану демалысы – әуесқой, хоббиші немесе еріктінің жүйелі түрде айналысатын, маңызды, пайдалы және жеңіс сезімін сыйлайтын ісі. Соңында, жобаға негізделген демалыс – бұл қысқа мерзімді, көбінесе бір реттік жоба, ол өте сыйлы. Зейнеткерлер хоббилерге көбірек қызығушылық танытады, себебі олар уақыттары бос және хобби ұсынатын зиялық және физикалық сергектікке мұқтаж.
Хобби түрлері
Хоббилер – әртүрлі қызметтердің жиынтығы, оларды логикалық тұрғыдан жіктеу қиын. Степбинс хоббилерді келесідей жіктеді. Осыған ұқсас модельдер ежелгі Мысыр, Үндістан, Қытай және Месопотамия археологиялық қазбаларында да кездескен. Кітаптарды, электрондық кітаптарды, журналдарды, комикстерді немесе газеттерді оқу, сондай-ақ интернетті қарау – кең таралған хобби, оның тамыры жүздеген жылдарға барып жетеді. Әдебиетке деген құштарлық, кейін өмірде, бала кезінде балалар әдебиетін оқуға деген қызығушылықтан туындауы мүмкін. Мұндай хоббилердің көпшілігі әдеби өнер саласына жатады.
Психологиялық рөл
ХХ ғасырда ойынның адам дамуындағы маңызды рөліне қатысты ауқымды зерттеулер жүргізілді. Ойнаудың ең айқын көрінісі балалық шақта байқалатын болса да, көптеген ересектер үшін ойын, хобби және спорт түрінде өмір бойы жалғасады. Бұған қоса, қартаю және қоғам туралы зерттеулер хоббидің салауатты өмір сүрудегі маңыздылығын көрсетеді.
Елеулі жетістіктер
Көптеген хоббишілер мен әуесқойлар маңызды жаңалықтар мен жетістіктерге қол жеткізді. Бұл – солардың бірнеше мысалы ғана. Әуесқой астрономдар ғасырлар бойы аспанды зерттеген, және маңызды ашылулар жасаған көптеген белгілі әуесқой астрономдар бар. Мысалы, әуесқой астрономдар Алан Хейл мен Томас Бопп 1995 жылы Хейл-Бопп кометасын ашты. Алғашқы ғылыми зерттеулердің көп бөлігі бай адамдардың хобби ретіндегі қызметтерінен туындады, мысалы Антуан Лавуазьенің химия ғылымына қосқан үлесі және Бенджамин Франклиннің электр энергиясын зерттеуі. Ашық код – бұл жобалар бойынша ашық ынтымақтастық арқылы бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік беретін даму үлгісі. Ол әсіресе бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуде кеңінен танымал, және көптеген адамдар, оның ішінде үйде жұмыс істейтін, жоғары білікті әуесқойлардың қатысуымен жасалған және қолдауға алынған бағдарламалық қамтамасыз етуде қолданылады. Көпшілік табиғатты бақылау туралы, ол ресми түрде далалық зерттеу ретінде жүргізілгенше, көп білмеген. Бірақ 1930 жылдары хоббимен айналысқан адамдар 1965 жылдан бастап Ұлыбританияда дамыған табиғатты қорғау қозғалысының негізін қалаушылары болды.