Жұқпалы герпес вирусынан кейін туындаған жүйке зақымдану салдарынан болатын ауырсыну
Postherpetic neuralgia
Жұлын безгекесінен кейін туындаған жүйке ауруы (PHN) – инфекциядан кейін перифериялық жүйке зақымдануының нәтижесі. Симптомдар, себептері және жаңа зерттеулер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шеңберлі вирустың жұқтырғаннан кейін шеткі жүйке зақымдануынан туындаған ауырсыну.
Pain due to peripheral nerve damage following infection by the shingles virus
Шеңберлі невральгия (PHN) – шеңберлі вирустың (herpes zoster, сондай-ақ шеңберлі деп те аталады) қайта белсендірілуінен туындаған шеткі жүйке зақымдануынан болатын нейропатиялық ауырсыну. ПХН – дерматомальды таралудағы, герпес зостердің шақыруынан кейін кем дегенде 90 күнге созылатын ауырсыну ретінде анықталады. ПХН кезінде үздіксіз күйінетін ауырсыну, қатты, тікелей немесе электр тогындай сезілетін ауырсыну ұстамалары, сондай-ақ қалыпты жағдайда ауырсыну тудырмайтын жұмсақ тиісуге (механикалық аллодиния) немесе ауырсынуды күшейтетін факторларға (гипералгезия) жоғары сезімталдық сияқты әртүрлі ауырсыну түрлері пайда болуы мүмкін. Нейропатиялық ауырсынудың негізінде жатқан нейрондық пластикалық өзгерістердің маңызды факторы – сезімдік арқалық тамыр ганглиясы нейрондарының гендік экспрессиясындағы өзгерістер. Сезімдік жүйкелердің зақымдануы афференттік және орталық нейрондарда нейрохимиялық, физиологиялық және анатомиялық өзгерістерге, мысалы, афференттік терминалдың өсуіне және тежегіш интернейрондардың жоғалуына әкеледі. Shingrix зостер вакцинасы постгерпеттік невральгиядан шамамен 90% қорғаныс береді және 2017 жылдан бері көптеген елдерде қолданылып келеді. Алдыңғы Zostavax вакцинасы шеңберлі вирустан және ПХН-нан азырақ қорғаныс қамтамасыз етеді. Талма ауруының алдын алу үшін нәрестелерге қолданылатын әуе шаңырағы вакцинасы, сонымен қатар герпес зостер инфекциясынан туындаған ПХН-нан да қорғайды. Вакцинация вирустың қайта белсендіру жиілігін азайтады, сондай-ақ қайта белсендіру орын алған жағдайда аурудың дамуын және ПХН пайда болуын азайтады.
Postherpetic neuralgia (PHN) is neuropathic pain that occurs due to damage to a peripheral nerve caused by the reactivation of the varicella zoster virus (herpes zoster, also known as shingles). PHN is defined as pain in a dermatomal distribution that lasts for at least 90 days after an outbreak of herpes zoster. Several types of pain may occur with PHN including continuous burning pain, episodes of severe shooting or electric like pain, and a heightened sensitivity to gentle touch which would not otherwise cause pain (mechanical allodynia) or to painful stimuli (hyperalgesia). A key factor in the neural plasticity underlying neuropathic pain is altered gene expression in sensory dorsal root ganglia neurons. Injury to sensory nerves induces neurochemical, physiological, and anatomical modifications to afferent and central neurons, such as afferent terminal sprouting and inhibitory interneuron loss. The zoster vaccine Shingrix provides around 90% protection from postherpetic neuralgia, and has been used in many countries since 2017. The earlier vaccine Zostavax provides lesser protection against shingles, and PHN. The varicella vaccine is approved for infants to prevent chickenpox, which also protects against PHN from a herpes zoster infection. Vaccination decreases the overall incidence of virus reactivation, and also decreases the severity of disease development and incidence of PHN if reactivation does occur.
Екіншілік профилактика
2013 жылы Кокран мета-талдауында 6 рандомизацияланған бақылау тобымен жүргізілген зерттеу (РБЗ) қарастырылды. Зерттеулерде иммундық қабілеті қалыпты адамдарда герпес зостердің бөртпесі пайда болғаннан кейін 72 сағат ішінде ауыз арқылы қабылданатын вирустық қарсы препараттардың постгерпестік невралгияны (ПГН) алдын алудағы тиімділігі зерттелді. Плацебо мен ацикловир арасында маңызды айырмашылық табылған жоқ. Сонымен қатар, мета-талдауға енгізілген бір РБЗ-де плацебомен салыстырғанда 72 сағат ішінде фамцикловирмен емдеу ПГН-нің пайда болуын алдын алуда да маңызды айырмашылықтарды көрсетпеді. Валацикловирмен емдеуді қолданған зерттеулер мета-талдауға қосылмады. ПГН дерматомалық бөртпе орнында 120 күннен кейін пайда болатын ауыру ретінде анықталды, ал оның жиілігі бөртпе пайда болғаннан кейін 1, 4 және 6 айда бағаланды. Бөртпе пайда болғаннан кейін ауыз арқылы вирустық қарсы препараттар тағайындалған пациенттерге ПГН даму мүмкіндігі препарат қабылдамаған пациенттермен бірдей екендігі туралы айтылуы керек.
A 2013 Cochrane meta analysis of 6 randomized controlled trials (RCTs) investigating oral antiviral medications given within 72 hours after the onset of herpes zoster rash in immunocompetent people for preventing postherpetic neuralgia (PHN) found no significant difference between placebo and aciclovir. Additionally, there was no significant difference in preventing the incidence of PHN found in the one RCT included in the meta analysis that compared placebo to oral famciclovir treatment within 72 hours of HZ rash onset. Studies using valaciclovir treatment were not included in the meta analysis. PHN was defined as pain at the site of the dermatomic rash at 120 days after the onset of rash, and incidence was evaluated at 1, 4, and 6 months after rash onset. Patients who are prescribed oral antiviral agents after the onset of rash should be informed that their chances of developing PHN are no different than those not taking oral antiviral agents.
Емдеу
Постерпеттік нейралгияның ауырсынуы өте күшті болуы мүмкін және дереу емдеуді талап етеді. Аурудың барысын өзгертетін ем жоқ, сондықтан емдеудің негізгі мақсаты – симптомдарды бақылау. Төмен дозадағы капсаицин PHN-мен байланысты ауырсынуды азайтуға көмектеседі, бірақ оның қолданылуын қосалқы әсерлер (қызару, күйдіру немесе шаншыру сезімі) және күніне төрт рет қолдану қажеттілігі шектейді. Жоғары дозадағы капсаицин жамасын қолданар алдында жергілікті анестезия қажет болғандықтан, егер осы әдіс қарастырылып жатса, ауырсыну маманына жолдау ұсынылады. Сол сияқты, габапентинмен емдеу де емделген әрбір 7-8 адамның біреуінде ауырсыну қарқындылығын 50%-ға төмендетуге әкеледі (NNT=7.5). Ацетаминофен және стероид емес қабынуға қарсы препараттар тиімсіз деп есептеледі және PHN үшін жан-жақты зерттелген жоқ.
The pain from postherpetic neuralgia can be very severe and requires immediate treatment. There is no treatment which modifies the course of the disease and management primarily aims to control symptoms. Low dose capsaicin may be useful for reducing PHN associated pain but is limited by side effects (redness and a burning or stinging sensation with application) and the need to apply it four times daily. Due to the need for topical anesthesia before application of the high dose capsaicin patch, referral to a pain specialist is generally recommended if this approach is being considered. Similarly, treatment with gabapentin also leads to a 50% reduction in pain intensity in one person out of every 7 8 people treated (NNT=7.5). Acetaminophen and nonsteroidal anti inflammatory drugs are thought to be ineffective and have not undergone rigorous study for PHN.
Жаңа дәрілер
Постгерпетикалық невралгияның (PHN) фармакологиялық емдеуі көптеген науқастар үшін қанағаттанарлық емес, және жаңа емдеулерге клиникалық қажеттілік бар. 2016 мен 2023 жылдар аралығында 9 түрлі молекулалық мақсатқа фармакологиялық әсер ететін 15 молекуланы бағалау үшін 18 клиникалық сынақ жүргізілді: ангиотензиннің 2 типті рецепторына (AT2R) (олоданриган) қарсы әсер ету, вольтажға байланысты кальций арнасының α2δ суббөлімшесін (VGCC) тежеу (кризугабалин, мирогабалин және прегабалин), белсенді натрий арнасын (VGSC) блокадалау (фунапид және лидокаин), циклооксигеназа 1 (COX 1) тежеу (TRK 700), адаптермен байланысты киназа 1 (AAK1) тежеу (LX9211), лантионин синтетаза C-тәрізді ақуызды (LANCL) белсендіру (LAT8881), N-метил-D-аспартат (NMDA) рецепторына қарсы әсер ету (эскетамин), мю-опиоид рецепторын жақсарту (трамадол, оксикодон және гидроморфон) және нәрсе өсу факторын (NGF) тежеу (фулранумаб). Олардың кейбіреулері үміттендіретін нәтижелерді көрсетті, ал кейбіреулері тиімді болмады. Бұл эксперименталды емдеулер PHN-ді клиникалық жағынан жақсы басқаруға көмектеседі деп үміттенеміз.
Pharmacological treatment of PHN is unsatisfactory for many patients and there is a clinical need for new treatments. Between 2016 and 2023, 18 clinical trials have been carried out evaluating 15 molecules with pharmacological actions on nine different molecular targets: antagonism of the angiotensin type 2 receptor (AT2R) (olodanrigan), inhibition of the α2δ subunit of the voltage gated calcium channel (VGCC)(crisugabalin, mirogabalin and pregabalin), activated sodium channel (VGSC) blockade (funapide and lidocaine), cyclooxygenase 1 (COX 1) inhibition (TRK 700), adapter associated kinase 1 inhibition ( AAK1) (LX9211), lanthionine synthase C like protein (LANCL) activation (LAT8881), N methyl D aspartate (NMDA) receptor antagonism (esketamine), mu opioid receptor agonism (tramadol, oxycodone e hydromorphone) and nerve growth factor (NGF) inhibition (fulranumab). Of them, some of them report promising results while others did not work. Hopefully, these experimental treatments will result in better clinical management of PHN.
Болжам
Постерпеттік нейралгияның табиғи ағымы ауырсыну синдромының бірте-бірте баяулап басылуын қамтиды. Зардап шеккендердің бір бөлігінде ауыр, ұзаққа созылатын және медициналық емге жауап бермейтін ауырсыну дамуы мүмкін.
The natural history of postherpetic neuralgia involves slow resolution of the pain syndrome. A subgroup of affected individuals may develop severe, long lasting pain that does not respond to medical therapy.
Эпидемиология
АҚШ-та жыл сайын шамамен 1,000,000 адам герпес зостерге шалдығады, ал АҚШ тұрғындарының үштен бірі өмір бойында осы ауруға ұшырайды. Олардың шамамен 10–18%-ы постгерпеттік невральгияны дамытады. Герпес зостерге шалдығу және постгерпеттік невральгия даму қаупі жас өскен сайын артады.
In the United States each year approximately 1,000,000 individuals develop herpes zoster, with nearly 1 in 3 people in the United States developing it in their lifetime. Of those individuals, approximately 10–18% develop postherpetic neuralgia. The incidence of herpes zoster, and also developing postherpetic neuralgia, both increase with age.