Кіріспе

Таум-Саук сорғылық сақтау электр станциясы – АҚШ-тың Миссури штатындағы Сент-Франсуа таулы аймағында орналасқан электр станциясы. Ол Сент-Луис қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 90 миль (145 км) қашықтықта, Лестервилл қаласының жанында, Рейнольдс округінде орналасқан. Оны "Ameren Missouri" компаниясы басқарады. Сорғылық-су электр станциясы 1960–1962 жылдары салынды және күндізгі электр қуатының ең жоғары сұранысын қанағаттандыру мақсатында жобаланды. Ол 1963 жылы пайдалануға берілді. Электр генераторлары Проффит тауының үстіндегі су қоймасынан ағып түсетін су арқылы Қара өзеннің Шығыс саласындағы төменгі су қоймасын қозғалтады. Түнде электр желісіндегі артық электр энергиясы суды тау басына қайта айдау үшін қолданылады. Таум-Саук станциясы – ашық циклды, таза сорғылау жүйесі: басқа сорғылық сақтау станцияларынан айырмашылығы, жоғарғы су қоймасына табиғи бастапқы ағын мүлдем жоқ. Сондықтан ол электр энергиясын таза тұтынушы болып табылады; термодинамика заңдарына сәйкес, суды тауға айдау үшін жұмсалатын энергия, су төмен құлайтын кезде өндірілетін энергиядан артық. Дегенмен, станцияның жұмыс істеуі экономикалық тұрғыдан тиімді, өйткені жоғарғы су қоймасы түнде толтырылады, ал электр энергиясын өндіру жүйесі төмен шығынды базалық қуатпен жұмыс істейді. Осы зор мөлшерде энергияны сақтау мүмкіндігі станция операторын Таум-Саукты "біздегі ең үлкен батарея" деп атауға итермеледі. Ерекшелігі – жоғарғы су қоймасы, ол тегіс бетке салынған, сондықтан бүкіл периметрі бойынша бөгет салу қажет болды. 2005 жылдың 14 желтоқсанында жоғарғы бөгеттегі катастрофалық ақау станцияны 2010 жылдың 21 сәуірінде қайта жаңартылып, сертификатталғанға дейін тоқтатты. Жаңа жоғарғы су қоймасы бөгеті, негізінен қайта салынған, Солтүстік Америкадағы ең үлкен роликпен тығыздалған бетон бөгеті болып табылады.

Өлшемі мен орналасуы

Жоғарғы бөгет шамамен суды 30 метрлік қабырғаның артында сақтай алады. Ол 450 МВт электр стансасынан 760 фут (232 м) биіктікте орналасқан, бұл оған Гувер бөгетінен артық су басының күшін береді. Екеуі таудың ішінде қазылған 7000 фут (2134 м) ұзындықтағы туннельмен байланысқан. Таум Саук жоғарғы су қоймасы Таум Саук тауынан шамамен 8 км қашықтықтағы Проффит тауының етегінде орналасқан. Оны Centerville қаласының солтүстігіндегі 21-ші тас жолдан және Джонсонның Шут-инс мемлекеттік паркіне оңтүстіктен жақындаған N-ші тас жолдан көруге болады. Жоғарғы су қоймасының зақымдануына дейін келушілер Проффит тауының шыңына дейін көлікпен барып, су қоймасының үстіндегі бақылау алаңына дейін жаяу жүре алатын. Ameren компаниясы Миссури штатының геологиялық және табиғи тарихын көрсететін мұражай ашты. Электр стансасына геология студенттері жиі келіп, станса құрылысы кезінде ашылған тау жыныстары қабаттарында кембрийге дейінгі/кембрийлік қабаттардың сәйкес келмейтін керемет мысалын зерттейтін.

Орналасу орны

1953 жылы «Юнион Электрик Компани» жаңа сорғылық-қойма электр станциясын салу үшін жарамды жер іздеуді бастады. 1958 жылға қарай компания басшылары кем дегенде 300 фут (91 метр) тік биіктігі бар жерлерге назар аударуға шешім қабылдады, бұл оларға кішкентайрақ сақтау резервуарларын пайдалануға мүмкіндік беретін еді. «Юнион Электрик» компаниясы Сент-Франсуа тауларындағы әлеуетті жерлерді бағалау үшін «Sverdrup Parcel & Associates» компаниясын шарттастырды. Бұл таулар Сент-Луиске («Юнион Электрик» компаниясының орналасқан жері) салыстырмалы түрде жақындығымен және үлкен биіктік айырмашылықтарымен (кейбіреулері 1000 футқа (305 метр) жуық) ерекшеленді. «Sverdrup Parcel & Associates» Таум Соук тауын осы мақсатқа лайықты деп ұсынбақ болды, өйткені ол Миссури штатындағы ең биік нүкте (1752 фут (534 метр) биіктікте) еді. Алайда, осы көрнекті тауды дамытуға қарсы күшті саяси оппозиция осы жобадан бас тартуға мәжбүр етті. Жақын орналасқан Проффит тауы (1720 фут (524 метр) биіктікте, Миссуридегі 6-шы ең биік нүкте) өзінің салыстырмалы биіктігі, Қара өзеннің Шығыс саласына жақын орналасқандығы және қолданыстағы электр беру желісіне дейінгі шамалы қашықтығы (27 миль (43 км)) арқасында тамаша балама болып табылды. Салынысы аяқталған кезде Таум Соук электр станциясы Солтүстік Америкадағы сорғылық-қойма электр станцияларының арасындағы ең ірі станция болып есептелді және сорғылық-қойма технологиясын дамытудағы маңызды кезең ретінде танылды. Оның сорғы турбиналары құрылыс кезінде жасалған ең үлкен турбиналар еді, ол өте жоғары басқа (сол кезде АҚШ-тағы ең жоғары көрсеткіш, бұрынғы АҚШ-тың барлық сорғылық-қойма жобаларын басып өтті), үлкен сақтау сыйымдылығына (ол «АҚШ-та жұмыс істей бастаған ірі сыйымдылықтағы сорғылық-қойма станцияларының біріншісі» деп сипатталды) және қара бастау мүмкіндігіне ие болды. Сонымен қатар, станцияны 90-120 миль қашықтықтағы (Сент-Луис немесе Осадж электр станциясы/Багнелл бөгеті) қашықтан, адам операторлардың басқаруымен немесе тіпті толығымен автоматты түрде, адамның араласуынсыз жұмыс істете алу мүмкіндігіне ие болды. 1998-1999 жылдары екі агрегаттың турбиналық жүгіргіштері жаңартылды, нәтижесінде ағын жылдамдығы жақсартылып, әрбір агрегаттың қуаты 225 МВт-қа (барлығы 450 МВт) дейін артты. Электр станциясы 2005 жылдың қазан айында IEEE Milestone мәртебесіне ие болды, жоғарғы резервуардың бұзылуына санаулы айлар қалғанда. 2010 жылы жаңа жоғарғы су қоймасының бөгеті аяқталғаннан кейін станция IEEE Milestone мәртебесіне қайта ие болды.

Қайта құру

2010 жылдың 27 ақпанында қайта жаңартылған су қоймасына алғаш рет су құйылды, және инженерлер су деңгейі бірнеше рет көтеріліп, төмендегенде жаңа құрылымның реакциясын бақылады. FERC-тен "жобаны қалыпты режимде жұмыс ілетуге" қажетті соңғы мақұлдау 2010 жылдың 1 сәуірінде алынды. Коммуналдық мекеме 15 сәуірде Миссури мемлекеттік қызмет комиссиясының іске қосылу критерийлерін орындады, ал жаңа құрылымнан электр энергиясы алғаш рет 2010 жылдың 21 сәуірінде өндірілді.