Кіріспе
Маржане Сатрапидің графикалық романдар сериясы «Персеполис» – Ислам революциясы кезінде және одан кейін Иран мен Австриядағы оның балалық шағы мен ерте жастығын көрсететін Маржане Сатрапидің автобиографиялық графикалық романдар сериясы. «Персеполис» атауы ежелгі Парсы империясының астанасына сілтеме жасайды. Алғаш рет француз тілінде жарық көрген «Персеполис» көптеген басқа тілдерге аударылды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, әлем бойынша 2 миллионнан астам данасы сатылды. Француз комикс баспасы L'Association 2000 және 2003 жылдар аралығында түпнұсқаны төрт томдық жинақ ретінде жариялады. Pantheon Books (Солтүстік Америка) және Jonathan Cape (Ұлыбритания) ағылшын тіліндегі аудармаларын екі томдық жинақ ретінде жариялады – бірі 2003 жылы, екіншісі 2004 жылы. 2007 жылы француз және ағылшын тілдеріндегі жинақтар фильмнің кинотеатрларда көрсетілуімен бірге жарық көрді. «Персеполис»-тің графикалық тілі мен бейнелеріне байланысты, АҚШ мектептерінде оны қолдану туралы пікір қақтығыстары туындады. 2014 жылы «Персеполис» Америка кітапханалар қауымдастығының ең көп сынға ұшыраған он кітаптың тізіміне енді.
Graphic Novel series
Persepolis is a series of autobiographical graphic novels by Marjane Satrapi that depict her childhood and early adult years in Iran and Austria during and after the Islamic Revolution. The title Persepolis is a reference to the ancient capital of the Persian Empire. Originally published in French, Persepolis has been translated to many other languages. as of 2018, it has sold more than 2 million copies worldwide. French comics publisher L'Association published the original work in four volumes between 2000 and 2003. Pantheon Books (North America) and Jonathan Cape (United Kingdom) published the English translations in two volumes – one in 2003 and the other in 2004. Omnibus editions in French and English followed in 2007, coinciding with the theatrical release of the film adaptation. Due to its graphic language and images, there is controversy surrounding the use of Persepolis in classrooms in the United States. Persepolis was featured on the American Library Association's list of Top Ten Most Challenged Books in 2014.
Жариялану тарихы
Француз тіліндегі түпнұсқа серияны L'Association 2000 жылдан 2003 жылға дейін жылына бір томнан тұратын төрт томдық жинақ ретінде жариялады. Коннектикут колледжінің профессоры Мари Остби, L'Association-ның негізін қалаушылардың бірі Дэвид Бошардың, әсіресе әйел жазушылардан тұратын, мәдени жағынан хабардар және өзін-өзі талдайтын туындылар үшін форум құруға ұмтылғанын айтты. Metacritic сайтында кітаптың екінші бөлімі 11 сыншының пікіріне сүйене отырып, 100-ден 84 балл алды. Француздық Zoo Le Mag сайты комикстерге арналған сыншылардың пікірлерін жинақтап, комикске жеке томдар бойынша сыншылардың пікірі негізінде 5 балдық шкала бойынша 4,0 балл берді. Complete Review-дегі шолуларға негізделген жалпы бағалау бойынша, туындыға томдар бойынша «А» және «B+» сияқты бағалар қойылды. TIME журналынан Эндрю Арнольд «Персеполис» кітабын «кейде күлкілі, кейде қайғылы, бірақ әрқашан шынайы және жаңғыртушы» деп сипаттады. Оксфорд университетінің Балиол колледжінің «Оксондық кітаптар шолуы» журналының авторы Кристин Андерсон: «Персеполистің жігері мен шығармашылығы Сатрапинің өзіне де, қазіргі Иранға да құрмет көрсетсе, егер оның мақсаты туған жерін жанындағыларға жақындату болса, бұл мейірімді, сарказмға толы және өте ашық естеліктер одан да жақсы орындай алмас еді» деді.
Сыйлықтар, тізімдер және әсер
Кітап көптеген сыншылардың тізімдерінде жоғары бағасын алуын жалғастырды. Кітаптар тізімдерін жинақтайтын The Greatest Books сайтының мәліметінше, ол "барлық уақыттағы ең ұлы кітаптардың 592-сі" атанды. "Персеполис" көптеген сыйлықтарға ие болды, оның ішінде бірі – Францияның Ангулем қаласындағы Халықаралық комикстер фестивалінің "Сценарий" жүлдесі, ал екіншісі – Испанияның Витория қаласындағы авторитарлық режимді сынағандығы үшін берілді. Мари Остби "Сатрапитің туындысы графикалық романның әлемдік тарихындағы маңызды кезеңді белгілейді" деп көрсетті, бұл 21 ғасырдағы Таяу Шығысты бейнелеу үшін графикалық романның жиі қолданылуымен мысалданады. Романға қатысты дау-дамайларға қарамастан, "Персеполис" Батыс және Иран әлемін байланыстыратын маңызды әдеби туындыға айналды. Графикалық роман Newsweek журналының "Ең үздік он көркем әдебиет" тізіміне енді және 2007 жылы фильмге түсірілді. "Персеполис" кітабын оқу "әдеби стратегиялар туралы пікірталасқа, көркем әдебиетті оқып-үйренуге, сондай-ақ өнер мен БАҚ-та құрылған және өмірде сезілген мәдени ерекшеліктер туралы кеңінен талқылауға мүмкіндік береді".
АҚШ-тағы цензура
Оң пікірлерге қарамастан, «Персеполис» АҚШ-тың мектеп округтерінде цензураға ұшырау әрекеттеріне тап болды. 2013 жылдың наурызында Чикаго мемлекеттік мектептері Чикаго мемлекеттік мектептерінің бас директоры Барбара Берд Беннетт кітапта «жалпы қолдануға жарамсыз графиктік тіл мен суреттер бар» деп шешім қабылдағаннан кейін жетінші сыныптардағы «Персеполис» кітабының даналарын алып тастауға бұйрық берді. Кітапқа тыйым салу туралы хабарды естігеннен кейін, Чикагодағы Лейн Тех жоғары мектебінің үлкен сынып оқушылары «Персеполис» кітабын алу үшін кітапханаға ағылып, наразылық акцияларын ұйымдастырды. CPS кітапты мектеп кітапханалары мен сыныптарға қайта енгізді. 2014 жылы кітап АҚШ-та үш рет сынға ұшырады, нәтижесінде Американдық кітапханалық қауымдастығының (ALA) «2014 жылғы ең көп сынға ұшыраған он кітаптың» тізімінде 2-орынға ие болды. Осы даулардың біріншісі Орегон штатының Үш өзендер мектеп округінде болды, онда ата-ана «қабақты тіл мен азаптау көріністері» болғандықтан кітапты жоғары мектеп кітапханаларынан алып тастауды талап етті. Мектеп кеңесінің бұл мәселені талқылауға арналған отырысынан кейін кітап кітапханаларда кез келген шектеусіз қалды. Тағы бір цензуралық жағдай Иллинойс штатының орталық бөлігіндегі Балл-Чатем мектеп округінде туды, онда оқушының ата-анасы кітаптың тағайындалған жас тобы үшін қолайсыз екенін мәлімдеді. Сондай-ақ ата-ана 11 қыркүйекте оқушыларға «Персеполис» кітабын оқуға неліктен берілгенін сұрады.
Фильм
Персеполис Sony Pictures Classics компаниясымен анимациялық фильмге бейімделді. Фильмді Маржан Сатрапи мен Винсент Парно екеуі бірлесіп режиссерлік етті. Фильмдегі дауыстар Кэтрин Денев, Кьяра Мастроянни, Даниэль Даррио және Саймон Абкарианға тиесілі. 2007 жылғы Канн кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілген "Персеполис" жюри жүлдесін жеңіп алды, бірақ фестивальде көрсетілмес бұрын Иран үкіметі наразылық білдірді. 2007 жылы фильм "Үздік анимациялық фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды. Сондай-ақ фильм жоғары наградаларға ие болды, атап айтқанда, 2007 жылы ол "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясы бойынша Францияның ресми өкілі атанды.
Персеполис 2.0
Персеполис 2.0 – Сатрапидің әңгімесінің жаңартылған нұсқасы, оны 2009 жылғы Иран президенттік сайлауы туралы жаңа мәтінмен біріктірген басқа авторлар жасаған. Он беттен тұратын «Персеполис 2.0» 2009 жылдың 12 маусымында президент Махмуд Ахмадинежадтың қайта сайлануын баяндайды. Сатрапидің рұқсатымен жасалған комикстің авторлары – Шанхайда тұратын екі ирандық суретші, олар тек Пэйман және Сина деп танысады. Авторлар Сатрапидің түпнұсқа суреттерін пайдаланып, қажет жерлерінде мәтінді өзгертіп, бір жаңа сурет қосты. Сол суретте Маржан ата-анасына газет оқуды тоқтатып, наразылық кезінде назарын Twitter-ге аударуды айтады. «Персеполис 2.0» онлайн жарияланды, алғашқыда «Spread Persepolis» деп аталған веб-сайтта, сондай-ақ мұрағатталған нұсқасы да онлайн қолжетімді.