Кіріспе
Volksgemeinschaft – халықтың, ұлттың немесе нәсілдің бірлігін білдіретін неміс тіліндегі сөз. Бұл сөз "халық қауымдастығы", "ұлттық қауымдастық" немесе "расалық қауымдастық" деп аударылады, бұл аударма Volk терминінің мағынасына байланысты. Бұл түсінік бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер соғысты қолдағанда кеңінен танымал болды, көптеген адамдар "барлық әлеуметтік және саяси дауларды бірден ұлттық теңдеу арқылы шешуге болатынына" үміттенді. Сондай-ақ, ұлттық бірлік "жұмыс берушілер мен жұмыскерлер, қала мен село, өндірушілер мен тұтынушылар, өнеркәсіп пен қолөнер арасындағы барлық келіспеушіліктерді жояды" деген сенім болды. Неміс консервативтік партиясы Неміс ұлттық халық партиясы болып өзгерді, ал Ұлттық либералдық партия Неміс халық партиясы болып қайта ұйымдастырылды, жаңа атаулар Volksgemeinschaft-қа сілтеме жасау мақсатында берілді. Нацистік Volksgemeinschaft-тың маңызды бір бөлігі – нәсілдік құрамы болды: тек "арий тегінен шыққандар" ғана мүше бола алатын.
Volksgemeinschaft is a German expression meaning "people's community", "folk community", "national community", or "racial community", depending on the translation of its component term Volk (cognate with the English word "folk"). This expression originally became popular during World War I as Germans rallied in support of the war, and many experienced "relief that at one fell swoop all social and political divisions could be solved in the great national equation". and the hope that national unity would "obliterate all conflicts between employers and employees, town and countryside, producers and consumers, industry and craft". The German Conservative Party became the German National People's Party and the National Liberal Party reorganized itself into the German People's Party, with the new names intended partly as references to Volksgemeinschaft. There was also an important racial aspect to the Nazi Volksgemeinschaft: only "people of Aryan blood" could be members.
Даму
"Volksgemeinschaft" сөзі, бәлкім, алғаш рет 1791 жылы Готтлоб Август Титтельдің Джон Локк жазған мәтіннің аудармасында қолданылған, бұл сөз тіркесін "әрбір [ерекше] жерде, жалпы". "Volksgemeinschaft" сөзін қолданған 19-ғасыр ғалымдарының арасында Фридрих Шлейермахер, Фридрих Карл фон Савиньи, Карл Теодор Велкер, Иоганн Каспар Блантшли, Герман Шульце, Вильгельм Дилтей және Вильгельм Вундт болды. Ең ықпалдысы Фердинанд Тоннистің 1887 жылғы "Қоғамдастық және қоғам" атты еңбегіндегі теориясы болды. Онжылдар өткен соң, 1932 жылы Тонис нацизмнің өрлеуіне қарсылық білдіру және оның тұжырымдамасын қолдануына наразылық білдіру үшін Германияның Социал-демократиялық партиясына қосылды. Адольф Гитлер билікке келген кезде оның құрметті профессорлық лауазымы алынып тасталды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде император Вильгельм II Рейхстаг алдында Бургфриденді ("қамалдағы бейбітшілік" немесе "қамалдағы бітім", қақтығыс кезінде "қамауға алынған қамалдың ішіндегі бірлік") жариялады. Бұдан былай Рейхтің әртүрлі мемлекеттері арасындағы барлық аймақтық айырмашылықтар; байлар, орта тап пен кедейлер арасында; Рим католиктері мен протестанттар арасында; және ауылдық және қалалық арасында енді жоқ, ал неміс халқы соғыс кезінде біртұтас болды. Соғыс кезінде көптеген немістер Бургфриденнің шабыттандырған бірлік сезімін соғыстан кейін де жалғастыруды аңсады, және осы кезеңде соғыс уақытындағы Бургфриденді бейбіт уақыттағы Volksgemeinschaft-қа қалай айналдыру туралы көптеген идеялар тарала бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Volksgemeinschaft идеясы Веймар Республикасы дәуірінде немістердің экономикалық апаттары мен қиындықтарын неміс ұлтының ортақ тәжірибесі ретінде түсіндіру үшін және дағдарысты аяқтау үшін жаңаруды әкелетін неміс бірлігі үшін пайдаланылды. Билікке келген соң Гитлер халыққа деген сенімді қалпына келтіруге және тұтастықты орнатуға уәде берді, сонымен бірге басқа саясаткерлерді неміс бірлігін бұзады деп айыптады. 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін, қоғамның әртүрлі бөлігін қолдауды іздеді. Олардың халықтық қауымдастық туралы түсінігі нәсілдік жағынан біріктірілген және иерархиялық түрде ұйымдастырылған. Бұл мистикалық бірлік, барлық немістерді, соның ішінде шетелде тұратындарды біріктіретін нәсілдік жанның бір түрі. Алайда бұл жан "қан мен топырақ" ілімі бойынша жермен байланысты деп саналды. Неміс еместермен жыныстық қатынаста болған арийлер халық қауымынан шеттетілді. Нацистер Германияда Бірінші дүниежүзілік соғыстың жауынгерлік батыры деп саналатын президент Пол фон Гинденбургпен одақтас ретінде таныстыра отырып, ұлтшылдар мен консерваторлар арасында қолдау тапты. 1933 жылы 21 наурызда рейхстагтың өрті болғаннан кейін рейхстагтың қайта ашылуымен байланысты арнайы мерекелер өткізілді. Потсдам күні әскери дәстүрді, Пруссияның Гогенцоллерн әулетін, Бірінші дүниежүзілік соғыстың құрбандықтарын және "Танненбергтің батыры" президент Гинденбургті атап өту үшін пайдаланылды. Гитлер мен Гинденбургтің қол алысуы мыңдаған открыткаларда бейнеленген, бұл нацистердің өздерін өткендегі аристократиялық дәстүрлерге байланысты етіп бейнелеудің жолы - "жаңа және ескі Германияның одағы". Потсдам күнін консервативті қолдауды алу үшін ұйымдастырған нацистер жұмысшылардың қолдауына ие болуға тырысты. Олар 1 мамыр күні ұйымдасқан еңбекпен атап өтілетін күнді "Ұлттық еңбек күні" деп аталатын ақылы мереке деп жариялады және 1933 жылы 1 мамырда неміс жұмысшыларын құрметтеу үшін мерекелер өткізді. Режим 1918 жылғы апаттың қайталануын болдырмаудың жалғыз жолы - жұмысшылардың Германия үкіметін қолдауы деп сенді. 1933 жылдың 1 мамырында мемлекеттік радиода еңбек пен жұмысшыларды мадақтайтын әндер, сондай-ақ Берлиндегі әуе шоуы мен отшашу ойналды. Гитлер еңбектің ізгілігін мақтаған, ал "Völkischer Beobachter" газетінде "Мен тек бір ғана асыллықты мойындаймын - еңбекті" деп жариялаған. Бұл оқиға сенімді болып шықты, өйткені келесі күні бұрын саяси солшылдықпен байланысты болған "Berliner Morgenpost" газеті режимнің 1 мамыр мерекесін мадақтады. Бұл ұйым қайырымдылық іс-шараларын бақылады және нацистік Германиядағы ең ірі азаматтық ұйымға айналды. Қысқы көмек акциялары халықтың көңіл-күйін көтеру үшін рәсім ретінде жасалды. Бұл күш-жігер нацистердің нәсілдік идеологиясын және Volksgemeinschaft нәсілдік қауымдастық деген идеяны нығайтуға көмектесті, өйткені еврейлер мен басқа да арийлер әлеуметтік қамсыздандырудан шеттетілді, нацизмге қарсы шыққандар немесе басқа да себептермен "жарамсыз" деп танылғандар да шеттетілді. Volksgemeinschaft мүшелері арасында біртектілік сезімін қалыптастыруға бағытталған; қаржы министрлігінің мемлекеттік хатшысы Фриц Райнхардт төменгі және орта таптың неміс азаматтары үшін көптеген салық жеңілдіктерін енгізді, көк және ақ жағалы жұмыскерлер арасындағы зейнетақы алшақтығын тарылтты және мемлекеттік қызмет емтихандарына кіру талаптарын төмендетті. Нацистік ұйымдардағы кең таралған формалар киімдегі сыныптық айырмашылықтарды жоюға және бірлік имиджін жасауға бағытталған. 1933 жыл мен 1939 жыл арасында әлеуметтік мобильділік 1927 жыл мен 1933 жыл арасындағыдан екі есе жоғары болды. Екінші дүниежүзілік соғыс мұны жеңілдетті, өйткені әлеуметтік мәртебе мен сынып Рейх қызметтерін алуға әсер етпеді. Соғыс уақытындағы рационирование теңдікпен жүзеге асырылды, бұл жұмысшы табын қатты қуантты - Социал-демократтардың құпия соғыс уақытындағы баяндамасында "жұмысшы табысы 'жақсы жағдайға ие' адамдардың іс жүзінде одан айырылғанын толыққанды құптады" делінген. Дегенмен, көп жағдайда нацистік Volksgemeinschaft тек символдық бірлік ретінде қызмет етті, ал мәртебе мен байлықтың нақты айырмашылықтары күнделікті өмірге үстемдік етті. Нацистер "gnädige Frau" ("икемді ханым") сияқты күрделі тілдерді және ханымның қолынан сүйіскенге байланысты практиканы жамандады, бірақ Гитлер баспасөз суреттерінде осы практикамен айналысқан күйде жиі көрсетілді. Ескі аристократиялық титулдар жеңілсізді, бірақ нацистік партия иерархиясы көптеген жаңа титулдар жасады. Әдемі кешкі киімдер және басқа да байлықты көрсету кейде қысымға ұшырады, кейде ынталандырылды. Нацистік партия барлық этникалық немістерге олардың әлеуметтік тегіне қарамастан әділдікпен әрекет ететінін мәлімдеді және нацистік үгіт соттарда жоғары сыныптық тұлғалардың кінәлі табылған жағдайларын осының дәлелі ретінде көрсетті, бірақ сонымен бірге нацистік партия өз мүшелері арасында сыбайлас жемқорлық пен мүдделерге көптеген мүмкіндіктер берді. Бір жағдайда Рейхсбанк директорының тұтқындалуы нацистік баспасөз тарапынан кеңінен жарияланды, ал оның кейінгі босатылуы ешқашан айтылмады.
Насихаттау
Нацистер өздерінің үгіт-насихаттарында 1933 жылғы оқиғаларды Volkwerdung, яғни халықтың өзін-өзі қалыптастыруы деп бейнелей отырып, осы жаңа "халық қауымына" зор мән берді. Volk – тек халық емес еді; оларды мистикалық рух біріктірді, ал үгіт әрқашан жеке адамдарды үлкен бірлік бөлігі ретінде көрсетті, олар үшін өлуге болатын. Мұндай көзқарасты дәлелдеу үшін, Гитлер жастары мен Бунд Дойчер Мэдль (Bund Deutscher Mädel) Winterhilfswerk (Қысқы көмек) үшін қайырымдылық жинағанда, жеке тұлғалардың жинаған сомасы есептелмеді, тек филиалдың жинаған сомасы ғана хабарланды. Гитлер буржуазия мен пролетариат туралы ештеңе білмейтінін, тек неміс екенін мәлімдеді. Халық қауымдастығы партиялық және әлеуметтік жіктерді жеңіп шыққандай бейнеленді. Бұл жіктерді басып озған ортақтық нацизмнің ең үлкен тартымдылығының бірі болды. "Бірхана төңкерісі" сәтсіз аяқталғаннан кейін Гитлер сотта өзінің әдеттегі төңкеріске дейінгі антисемитизмін тастап, халықтың игілігіне деген адалдығы мен оларды құтқару үшін батыл әрекет ету қажеттілігіне негізделген қорғанысын ұсынды. Версаль келісімі Германияны сатқандық жасады. Содан кейін оның сөздері антисемитизмді толығымен жоймай, бірақ Volk-ке деген шексіз берілгендігіне баса назар аударды. Билікке келгеннен кейін де оның алғашқы сөздері Германияға қызмет ету туралы болды. Рейхстаг өртін коммунистерге және антисемиттерге қарсы зорлық-зомбылықты ақтау үшін пайдаланса, Гитлер Германияда жаңа өмір, құрмет және бірлік туралы айтты. Сол сияқты, "Ұзын пышақ түні" халыққа төнген қауіптің соншалықты үлкендігінен туындады, сондықтан оларды құтқару үшін шешуші шаралар қабылдануы керек деп ақталынды. Гёббельс Гитлерді осы оқиғадан кейін "трагикалық жалғыздыққа" ұшыраған, Германияны сақтап қалу үшін қан төгуге мәжбүр болған Зигфрид ретінде сипаттады. Volk-ке деген құлшыныс нацистік үгіт-насихатта кеңінен таралды. Мысалы, SA төбелес туралы бір хабарламада оның басшысы қарапайым, мықты және адал халық адамы ретінде бейнеленді. Штурмбаттюльдің (Sturmabteilung) спикерлері олардың халықтық мінез-құлқының тартымдылығы үшін пайдаланылды. Хорст Весселдің өмірінен Ханс Вестмар фильміне енбеген бір тұс – коммунистермен қасақана қақтығыстарды тудыруы; Вестмар таптық келісімді уағыздады, ал оның өлімі студенттер мен жұмысшыларды біріктірді. Бұл идеялар Штурмбаттюльге де насихатталды, оның зорлық-зомбылыққа толы, бүлікшіл және қарсыласушы өткені нацистер билікке келген Германияда пайдалы болуы үшін қоғамдық ұйымға айналуы керек еді. Осы бірлік нацистік үгіт-насихатты ақтады; оның теріс мағынасы тек оның өзімшіл қолданылуынан туындады, ал нацистердің құрметті мақсаты – неміс халқының бірлігі оны олар үшін құрметті етті. Бұл бір партиялық мемлекетті де ақтады, өйткені біріккен ерік-жігері бар қоғамда тек соған ғана қажеттілік болды, онда Гитлер демократияға қарағанда Volk еркіне тікелей қол жеткізді. Ұлыбританияны плутократия ретінде сынау немістің өзінің Volk-қа қатыса алатынын, британдықтан гөрі еркін екенін де көрсетті. Карл Шмитт өзінің "Мемлекет, халық және қозғалыс" атты памфлетінде еврейлерді саяси өмірден шығаруды мақтап, "еврей" терминін ешқашан қолданбай, "арий емес" деген сөзді сирек қолданды, халықтың біртектілігі мен одан туындаған Volksgemeinschaft-ты мақтап. Тек Gleichschaltung жеткіліксіз болды, бірақ нацистік принциптер неміс халқын таза етуді жалғастыруы керек еді. Тіпті Карл Юнгтың "ұжымдық бейсанасы" да оның қоғамдық элементі болғандықтан Фрейдтің тұжырымдамаларынан артықшылықты ие болды. Volksgemeinschaft сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қоғамның барлық деңгейлерін біріктірген соғыста, нацистік дәуірдің ең танымал екі фильмі Die grosse Liebe және Wunschkonzert сияқты, ішкі майданға арналған фильмдерде бейнеленді. Соңғы фильм негізделген "Request Concert" радиошоуы, қарулы күштердегілер сұраған музыканы тарату арқылы үлкен танымалдылыққа ие болды. "Жоғары санаттағы" әйелдерді зауыттық жұмысқа тартуға жасалған әрекеттер таптық кедергілерді бұзу және осылайша нағыз халықтық қауымдастықты құруға көмектесу ретінде ұсынылды. Соғысты қолдамау – антиәлеуметтік әрекет еді; бұл үгіт 1944 жылы қару-жарақ өндірісін рекордтық деңгейге жеткізуге мүмкіндік берді.
Балалар мен жастар
Тотальдық мемлекет құруға ұмтылған нацистер өз идеологияларын жастарға «сатудың» маңыздылығын түсінді. Осы мақсатта Гитлер нацистік жастар ұйымдарын құрды. 6-10 жастағы ұлдар Пимпфенге, скауттар сияқты, қатысты. 10-14 жастағы ұлдар Deutsches Jungvolk-ке, ал 14-18 жастағы ұлдар Гитлер Югендке (Гитлер жастары) қатысты. Ересек екі топ әскери құндылықтар мен қасиеттерді, яғни міндеттеме, бағыну, ар-намыс, батылдық, күш және қатыгездік сияқтыларды сіңірді. Әскери форма мен әскери жаттығулар соғыста қаза тапқандарды еске алу рәсімдерімен толықтырылды. Ең бастысы, Гитлер жастары Германия жастарын нацизмнің идеологиялық құндылықтарымен сіңіруге бар күштерін жұмсады. Жастар лидерлері жастарға ыстық патриотизм сезімін және Гитлерге толық адалдықты ұялатты, сонымен қатар Вермахтқа қосылуға дайын болу үшін әскери оқытуды да жүргізді. 1939 жылға қарай, Гитлер жастарына мүшелік міндетті болған кезде, Юнгвольктің әрбір жаңа мүшесі Фюрерге толық адалдыққа ант беруге міндетті болды. Нацистік Германияда жас қыздар да Гитлер жастарының құрамына кірді. 10-14 жастағы қыздар Jungmädelbund мүшелері, ал 14-18 жастағы қыздар Bund Deutscher Mädel мүшелері болды. Гитлер жастары қыздарына қызмет ету, әскерилендіру, бағыну және тәртіп принциптері үйретілді. Қыздар адал әйелдер мен аналар болуға тәрбиеленді. Bund Deutscher Mädel мүшелері үй шаруасына, медбикелікке және гигиенаға қажетті дағдылармен тәрбиеленді. Нацистік режимнің алғашқы жылдарында сыныптық айырмашылықтарды жою символы ретінде мектеп оқушыларының әртүрлі түсті бас киімдері өртеліп, жойылды. Бірақ 1930 жылдардың соңына қарай Гитлер жастарының көптеген шенеуніктері бай отбасылардан таңдалды және мектептерде әртүрлі түсті ленталар қайта қолданысқа енгізілді. Нацистік Германиядағы күнделікті өмір нацистік билік орнағаннан бастап бақыланды. Пропаганда халық мәдениеті мен ойын-сауық саласын басып алды. Соңында Гитлер мен партия Германия жастарын бақылаудың Германияны жалғастыру құралы екенін түсінді, себебі олар неміс ұрпағының неміс халқының күшін нығайту мен сақтауға арналуын қалады.