Кіріспе
Норвегия темір жолы. Раума желісі (Raumabanen) – Андальснес қаласы (Мёре-ог-Ромсдал округінің Раума муниципалитетінде) мен Домбас ауылы (Иннландет округінің Довре муниципалитетінде) арасындағы ұзын темір жол. Ромсдален аңғары арқылы өтетін бұл желі 1921 және 1924 жылдар аралығында Довре желісінің тармағы ретінде ашылды, ол Осло және Тронхейм қалаларымен байланысады. Алғашқыда Олесун, сондай-ақ Мольде және Кристьянсун қалаларын қосудың бірінші кезеңі ретінде жоспарланған, бірақ ешқандай кеңейту жүзеге аспады. Электрленбеген желі күніне төрт рет SJ Norge компаниясының 93 класты локомотивтерімен қызмет көрсетеді, бірақ жазда қызмет тек Андальснес пен Бьорли арасында туристік бағыт ретінде жұмыс істейді. CargoLink компаниясы күнделікті жүк пойызын пайдаланады. Желіде екі аттың ілмегі тәрізді қисықтар бар және биіктігі төмендейді. Желінің ерекшеліктеріне Киллинг көпірі және таулы аңғардың әсем көріністері жатады. Домбас, Леся, Лесяверк, Бьорли және Андальснес бес стансасы қолданыста. Желіні жоғары жылдамдықты темір жолмен алмастыру жоспарлары қарастырылуда. Жүк пойыздары қайтадан (2021 жылдан бастап) жұмыс іле бастады; бұрын жүк пойыздары 2018 жылы қызметін тоқтатқан.
The Rauma Line (Raumabanen) is a long railway between the town of Åndalsnes (in Rauma Municipality in Møre og Romsdal county), and the village of Dombås (in Dovre Municipality in Innlandet county), in Norway. Running down the Romsdalen valley, the line opened between 1921 and 1924 as a branch of the Dovre Line, which connects to the cities of Oslo and Trondheim. Originally intended as the first stage to connect Ålesund, and possibly also Molde and Kristiansund, no extensions have ever been realized. The unelectrified line is served four times daily with SJ Norge's Class 93, although in the summer the service only operates from Åndalsnes to Bjorli as a tourist service. CargoLink operates a daily freight train. The line features two horseshoe curves and has a elevation drop. Among the line's features is the Kylling Bridge and views of the mountainous valley. Five stations remain in use: Dombås, Lesja, Lesjaverk, Bjorli and Åndalsnes. There have been launched plans to replace the line with a high speed railway. Freight train service have started up again (as of 2021); previously the freight trains discontinued service in 2018.
Бағыт
Ұзын Раума желісі Довре желісінің Домбас станциясынан Андальснес станциясына дейін созылады. Домбас теңіз деңгейінен (AMSL) жоғары орналасқан, ал темір жол Андальснесте AMSL деңгейіне дейін төмендейді. Желі стандартты кеңдікте салынған, 103 көпір және 5 туннельді қамтиды, бірақ Довре желісінен айырмашылығы электрлендірілмеген. Сонымен қатар, орталықтандырылған қозғалыс басқару (CTC) жүйесі де жоқ. Инфрақұрылымның иесі және операторы – Норвегияның Ұлттық темір жол әкімшілігі. Қазір жабылып, бұзылған Боттхайм станциясынан өткеннен кейін, желі Домбастан Лесья станциясына жетеді. Әдетте адам құрамы болмаса да, пойыздардың өтуі үшін қажет болған жағдайда станция қызметкерлермен қамтамасыз етілуі мүмкін. Бұл Лесяверк станциясына дейін созылады, ол Домбастан жақын жерде орналасқан. Ал келесі станция – Бьорли, ол адам құрамымен жабдықталған және Домбастан белгілі бір қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен (AMSL) белгілі бір биіктікте орналасқан бұл станция қыс мезгілінде тау шаңғысы орталығына қызмет көрсетеді. Верма станциясынан Киллинг көпіріне дейінгі бөлік жаңа спираль тәрізді қисыққа ұқсайды. Желінің соңғы бөлігі ең әдемі көріністерге толы, Ромсдален аңғарының тамаша панорамасын, соның ішінде Ромсдалпа және Троллвегген мен Ромсдальшорн сияқты ерекшеліктерді ұсынады. Марштейн станциясы, Ромсдалшрон станциясы Андальснес станциясына жетуден бұрын ұзын Ак туннелінен өтеді. Станция Ослодан жақын жерде орналасқан және фьорд жағасында орналасқан 3000 тұрғыны бар қалаға қызмет көрсетеді. Жолды жүргізу үшін үш ұсыныс жасалған: Сурнадал арқылы Кристиансундқа, Сунндал арқылы Молдеге және Ромсдален арқылы Алесундқа. Ромсдален арқылы темір жол салудың алғашқы ресми жоспарлары 1872 жылы Ромсдаль округі кеңесінің отырысында жасалды, онда Мёсадан Гудбрандсдален және Ромсдален арқылы Ромсдальға дейінгі темір жол құрылысын зерттеу үшін комиссия құрылды. Екі жылдан кейін кеңес 100 000 норвегиялық специедалерге акция сатып алды, ал муниципалитеттер мен жеке инвесторлар 396 532 специедалерге акция сатып алды. Үш аймақ арасындағы қатыгез бәсекелестікке байланысты округ әкімі Александр Киелланд референдум өткізуге мәжбүр болды, нәтижесінде Ромсдален бағыты көпшілік дауысқа ие болды. 1909 жылдың 18 шілдесінде Еңбек министрлігі 8 тамызда басталған геодезиялық жұмыстарға рұқсат берді. Темір жол басқармасы 1910 жылдың 23 мамырында министрлікке Раума желісінің жоспарын ұсынды, ол парламентте 20 шілдеде мақұлданды. Алайда, дауыс беруда қаржы бөлу қарастырылмады. Қосымша геодезиялық жұмыстар 1911 жылдың 18 тамызында басталды және оны В. Сандберг басқарды. Бұл жолы екі баламалы нұсқа зерттелуі керек болды, біреуі 2,6 пайыздық еңіспен, ал екіншісі 2,0 пайыздық еңіспен. 29 маусымда үкімет жеке темір жол ретінде салынатын желіге концессия беруге келісім берді.
Құрылыс
Құрылыс 1912 жылғы 12 қаңтарда Домбас қаласында басталды. Жұмыс аптасы алты күннен тұрды, жазда жұмыс күні он сағат, қыста сегіз сағат, көктем мен күзде тоғыз сағат болды. 1921 жылдан бастап жаңа заң жұмыс аптасын 48 сағатқа дейін қысқартты. Құрылысқа барлығы 14 462 247 адам-сағат жұмсалды. Жұмыс істегендердің саны 615-550 аралығында болды. Локомотивтерге жеткілікті су беру үшін муниципалитет үлкен сумен жабдықтау жүйесін салды, оның ішінде Бьёрмосендегі жаңа бөгет, ол темір жолға жыл сайын қажетті су көлемін қамтамасыз етті. Станциялар Довре желісіндегідей қарапайым, үйлесімді стильде ағаштан салынды. Ғимараттарды NSB Arkitektkontor жобалады, бас сәулетші – Гудмунд Хоел, ал негізгі салымшылар – Бьярте Баастад және Герхард Фишер. Эрик Глосимодттің Довре желісінен кейбір шағын ғимараттардың дизайны қайта пайдаланылды. Темір жол үш кезеңде ашылды: 1921 жылғы 19 қарашада Домбастан Бьорлиге дейін, 1923 жылғы 25 қарашада Бьорлиден Вермаға дейін. Жол 1924 жылғы 29 қарашада ресми түрде ашылды және келесі күні тұрақты қызмет бастауға тиіс болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия желіні бомбалады, нәтижесінде Бьорлидегі мейрамхана өртенді. 1923 жылы парламент Алесундқа желіні салуға қаражат бөлуге келісім білдірді, бірақ гранттар берілген жоқ. 1935 жылы бұл шешім күшін жойды, бірақ жергілікті мүдделер кеңейтуді жалғастырды. Алайда, бір жолға қолдау білдірген консенсус болған жоқ: Суннмор, Ромсдал және Нордмор аймақтарының әрқайсысы өз қаласына басқа тармақ салынсын деді, сондай-ақ темір жол мен жол салу мәселесі де дау тудырды. 1953 жылы аймақтық саясаткерлер бұл ұсыныстарды қабылдамады. Бірақ содан бері ұсыныстар жиі жасалып келеді. Di 3 локомотивтері пайдалануға берілген кезде. 1965 жылғы 1 маусымнан бастап жүк пойыздары бу локомотивтерімен тасымалданбады. 1960 жылы Алесунд әуежайы, Вигра ашылды, ал келесі онжылдықта Молде әуежайы, Аро және Кристиансунд әуежайы, Квернбергет та ашылды. Бұл теміржолдағы жолаушылар санының азаюына әкелді, бірақ теміржол бағасы әуе бағасынан әлдеқайда төмен болды. Инфрақұрылым 1973-1983 жылдары 70 миллион NOK көлемінде жаңартылды, оның ішінде барлық ағаш тіреулер бетон тіреулерге, ал құм балластқа алмастырылды. 1996 жылы NSB ұсынысы бойынша үкімет түнгі пойыз қызметін жабуды ұсынды. Теміржол компаниясы түнгі рейстерді жүргізуден шығынға ұшырады және қызметті сақтап қалу үшін жолаушыға 400 NOK немесе жалпы сомада субсидия қажет екенін мәлімдеді. Сол жылы желіде 108 800 жолаушы тасымалданды, бұл 1966 жылғы 116 500-ден азырақ. Қызметті сақтап қалу үшін NSB компаниясын өзгерту туралы парламенттік келісімге қол жеткізілді. 2000 жылы NSB Раума желісінде жаңа екі вагонды Class 93 дизельді пойыздарын енгізді. Қазан айында түнгі пойыз қызметі тоқтатылып, оның орнына түнгі экспресс автобусы қосылды. 93 сыныптағы пойыздардың бастапқы конфигурациясы 88 орындықтан тұрды, бірақ клиенттердің орындық арасының жеткіліксіздігі туралы шағымдарынан кейін NSB 2006 жылы пойыздарды 76 орындыққа қайта жабдықтады. 2003 жылдан бастап NSB және Раумадағы туристік кеңес жазғы маусымда туристік пойыздарды іске қосу бойынша ынтымақтастыққа кірісті. Әсіресе Андальснеске круиздік кемемен келген туристерге арналған пойыздар Домбасқа дейін ұзақ сапар жасап, жолаушыларға жол бойы тоқтаулар жасап, түрлі көрікті жерлерді тамашалауға мүмкіндік береді. Арнайы жағдайларда туристік бағыттарда бу локомотивтері пайдаланылады.
Қызмет
SJ Norge желіде жолаушылар пойыздарын пайдаланады. 93 сыныптағы пойыздарды қолдана отырып, Андальснес станциясында Алесунд және Молде сияқты жағалаудағы елді мекендерге қатынайтын автобустар да бар. CargoLink желіде жүк пойыздарын іске қосады, түнгі уақытта әр бағытта күніне бір рет қызмет көрсетеді.