Норвегия теміржол жүйесінің шолуы

Кіріспе

Норвегиядағы темір жол көлігінің шолуы

Норвегияның темір жол жүйесі 4109 км стандартты кеңдіктегі (sg) рельстен тұрады, оның 2644 км электрлендірілген және 274 км екі жолды. 697 туннель және 2760 көпір бар. Норвегия темір жол басқармасы Көлік министрлігінің тапсырмасымен Норвегиядағы темір жол желісін басқарады. Bane NOR – барлық темір жолдарды салумен және күтіп ұстаумен айналысатын мемлекеттік кәсіпорын, ал басқа компаниялар оларды пайдаланады. Бұл компаниялар Vy және оның еншілес компаниялары Vy Gjøvikbanen және CargoNet, Flytoget, Go Ahead, SJ Norge, Green Cargo, Grenland Rail және Hector Rail компанияларын қамтиды. Норвегия Халықаралық теміржол одағының (UIC) мүшесі болып табылады. Норвегияның UIC ел коды – 76.

Тарих

Норвегиядағы алғашқы темір жол 1854 жылы ашылған Осло мен Эйдсволл арасындағы Hoved Line болды. Темір жолдың басты мақсаты – Мьёсадан ағаштарды астанаға тасымалдау, бірақ жолаушылар тасымалы да жүзеге асырылды. 1860-шы жылдар мен 1880-шы жылдар аралығында Норвегияда көптеген шағын темір жолдар салынды, оның ішінде Орталық және Батыс Норвегиядағы жекеленген темір жолдар да болды. Ол кездегі басым кеңдік 1067 мм (тар жол) болды, бірақ кейбір желілер 1435 мм (стандартты жол) бойынша салынды. Эпоханың шыңы 1877 жылы болды, ол кезде Рёрос желісі Орталық Норвегияны астанамен байланыстырды. 1883 жылы Норвегия мемлекеттік темір жолдары (NSB) бүкіл негізгі темір жол желісін қабылдады, бірақ бірқатар өнеркәсіптік темір жолдар мен тармақ желілерін жеке компаниялар пайдаланды. Үш қалалық темір жол – Осло, Берген және Тронхейм 1875 (Осло), 1897 (Берген) және 1901 (Тронхейм) жылдары іске қосылды. Ослодағы жүйе, жалғыз болғандықтан, атпен жүретін вагондармен басталды, ал қалғандары бастапқыда электрлендірілді. Ослода электрлік көліктер 1894 жылы пайда болды, ал соңғы атпен жүретін вагон 1900 жылы жұмыс істеді. Берген 1944-1965 жылдар аралығында бірінші буын жүйесін жапты, бірақ 2006 жылы жеңіл рельсті көлік (LRT) қайтадан енгізілді. Негізгі темір жолдың екінші құрылыс бумы 1910-шы жылдарда басталды, оның ішінде Шығыс және Батыс Норвегияны байланыстыратын Финседен Бергенге дейінгі Берген желісі де болды. 1920-шы жылдары тағы бірнеше ірі жобалар салынды, соның ішінде екінші желі – Довре желісі Тронхеймге дейін салынды. Осы кезеңде алғашқы электрлендірілген темір жолдар пайда болды және тар жолдан стандартты жолға көшу қарқынды жүрді. Норвегия желісін электрлендіруді жөн көрді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскерлері Festung Norwegen құру аясында үлкен құрылыс жұмыстарын жүргізді, оның ішінде Нордланд желісінің үлкен бөліктері мен Сёрланд желісін аяқтады. Соғыстан кейін негізгі күш-жігер Нордланд желісін аяқтауға (ол 1962 жылы Бодёға жетті) және желінің 50% электрлендіру туралы шешім қабылдауға бағытталды, бұл міндет 1970 жылға дейін аяқталмады. Бұл бу локомотивтерін зейнеткерлікке шығаруға мүмкіндік берді, олар El 11 және El 13 сияқты электр локомотивтерімен немесе Di 3 дизель локомотивтерімен ауыстырылды. 1966 жылы Норвегияның жалғыз жылдам транзиттік жүйесі – Осло метрополитені ашылды, бірақ сол онжылдықта Берген трамвайы жабылды. 1970-ші және 80-ші жылдары көптеген тармақ желілері де тоқтатылды. 1980 жылы Ослоның шығыс және батыс темір жол желілерін байланыстыру жөніндегі ауқымды жоба Осло туннелі мен Осло орталық вокзалының ашылуымен аяқталды. 1996 жылы NSB Норвегия теміржол инспекциясы, Jernbaneverket және NSB BA операциялық компаниясына бөлінді. Содан бері компаниялар 10 жеке корпорацияға бөлінді. 1998 жылы 36 жылдан кейін алғашқы жаңа желі ашылды, ол жоғары жылдамдықты Гардермоен желісі болды, ол Осло, Осло әуежайы мен Эйдсволл арасында сағатына 210 км жылдамдықпен қозғалуға мүмкіндік берді. 1990-шы жылдары жолаушылар пойыздарында көп бірліктердің кеңінен қолданылуы байқалды. 2000-шы жылдары жүк тасымалы сегменті либералданып, бірқатар жүк тасымалдау компаниялары NSB еншілес компаниясы CargoNet-пен бәсекелесе бастады. Норвегиядағы ұлттық негізгі бағыттар Еуропадағы ең баяу жолдардың бірі болып саналады және Шығыс Африканың кейбір аймақтарынан да баяу, орташа жылдамдығы сағатына 80 км-ден төмен.

The first railway in Norway was the Hoved Line between Oslo and Eidsvoll and opened in 1854. The main purpose of the railway was to move lumber from Mjøsa to the capital, but passenger service was also offered. In the period between the 1860s and the 1880s Norway saw a boom of smaller railways being built, including isolated railways in Central and Western Norway. The predominant gauge at the time was 1067 (narrow gauge), but some lines were built in 1435 (standard gauge). The height of the era came in 1877 when the Røros Line connected Central Norway to the capital. In 1883 the entire main railway network was taken over by Norwegian State Railways (NSB), though a number of industrial railways and branch lines continued to be operated by private companies. Three urban railways, in Oslo, Bergen and Trondheim, were started as in 1875 (Oslo), 1897 (Bergen) and Trondheim (1901). Oslo's system, as the only one, started with horse cars, the others were electrified from the beginning. Electric cars were introduced in Oslo in 1894 and the last horse car operated in 1900. Bergen closed down its first generation system between 1944 and 1965, but (re )introduced light rail transit (LRT) in 2006. The second construction boom of the main railway arose in the 1910s and included the Bergen Line across Finse to Bergen, connecting Eastern and Western Norway. A number of other larger projects were also built in the 1920s, including a second line, the Dovre Line, to Trondheim. This period also saw the first electrified railways and a steady conversion from narrow gauge to standard gauge. Norway chose to electrify its network at
During World War II there was a massive construction by the German Forces as part of creating Festung Norwegen, including large sections of the Nordland Line and the completion of the Sørland Line. After the war the main effort was to complete the Nordland Line (which reached Bodø in 1962) and the decision to electrify 50% of the network, a task not completed until 1970. This allowed the retirement of steam locomotives, which were replaced with electric engines like the El 11 and El 13 or the diesel powered Di 3. In 1966 Norway's only rapid transit, Oslo T bane was opened, but in the same decade the Bergen tramway was closed. In the 1970s and 80s many branch lines were also abandoned. In 1980 the massive project of connecting the eastern and western railway networks around Oslo was completed with the opening of the Oslo Tunnel and Oslo Central Station. In 1996 NSB was split into the Norwegian Railway Inspectorate, Jernbaneverket and an operating company NSB BA. Since then, the companies have been split into 10 separate corporations. In 1998 the first new line in 36 years was opened when the high speed Gardermoen Line was opened to allow travel at 210 km/h between Oslo, Oslo Airport and Eidsvoll. The 1990s also saw the massive introduction of multiple units on passenger trains. In the 2000s the freight segment was deregulated and a number of freight companies have started competing with the NSB subsidiary CargoNet. The national main routes in Norway are considered to be among the slowest in Europe, and slower than parts of East Africa, with average speeds below 80 km/h.

Жолдар

Негізгі темір жол желісі 4087 км желіден тұрады, оның 262 км – қос жол, ал 60 км – жоғары жылдамдықты темір жол (210 км/сағ). Бұған қоса, 225 км қалалық темір жол бар, оның 218 км – қос рельсті. Сонымен қатар, бірнеше өнеркәсіптік жолдар, шағын тармақтар, сондай-ақ қолданыстан шығарылған және мұралық темір жолдар да бар. Бүкіл негізгі желі 1435 мм (стандартты кеңдік) өлшемді, сондай-ақ Осло мен Бергендегі қалалық темір жолдар да осы өлшемде. Норвегиядағы қолданыстағы темір жолдардың ішінде тек Тронхейм трамвайы басқа өлшемде, метрлік өлшемде (1000 мм) жұмыс істейді. Дегенмен, кейбір мұралық темір жолдар түрлі тар өлшемдерді пайдаланады. Киркенес–Бьерневатн желісі бұрын әлемдегі ең солтүстік темір жол болып есептелген, бірақ 2010 жылы Ресейдегі Обская–Бованенково желісі одан озып кетті. Дегенмен, Нарвик – әлемдегі темір жол байланысы бар ең солтүстік қалалардың бірі, себебі ол Офотен желісінің соңғы стансасы болып табылады. Ол Швецияның Кируна қаласына жалғасады, бірақ Норвегия темір жол желісінің солтүстік соңғы стансасы Бодёге жалғанбайды. Алайда, Кируна швед темір жол желісіне қосылған, ал ол швед станциялары Шарлоттенберг, Сторлиен және Корнсё арқылы Норвегия желісімен байланысады.

Тракция

Темір жол желісінің 2622 км (64%) электрлендірілген, барлығы жоғары сымдар арқылы электр қуатымен жабдықталған. Электрлендірілмеген жалғыз учаскелер – Мёсадан солтүстікке қарайғы желілер, бірақ Довре және Офотен желілері бұл ережеден тыс. Электрлендірілмеген учаскелерде дизель локомотивтері пайдаланылады. Барлық қалалық теміржолдар трамвай желілерінде жоғары сымдар арқылы, ал Осло метросында үшінші рельс арқылы 600 немесе 750 В тұрақты токпен жұмыс істейді.

Мұралық

Норвегияда бірнеше жұмыс істейтін музейлік теміржолдар бар, олардың ішінде Кроддер желісі, Сетесдал желісі, Урског–Хёланд желісі, Тхамсхавен желісі, Рюкан желісі, Валдерс желісі, Несттун–Ос теміржолы және Ескі Восс желісі кіреді. Норвегия теміржол мұражайы Хамар қаласында орналасқан және пойыздардың жабдықтары, олармен байланысты заттар, сондай-ақ құжаттар мен фотосуреттер архивін қамтиды.

Толық жұмыс істейтін желілер

Желі атауыТерминалдарыҰзындығыҚуатыАшылған күніБасқа ақпаратBergen LineHønefossBergen371 кмЭлектрлік1909 12 01Осло С–Драммен–Берген (495 км) маршрутында жұмыс істейдіFlåm LineMyrdalFlåm20 кмЭлектрлік1941 10 15Берген желісіне қосымша тармақRandsfjord LineHokksundHønefoss54 кмЭлектрлік1868 10 13Берген желісінің бөлігі ретінде жұмыс істейдіBratsberg LineEidangerNordagutu47 кмЭлектрлік1917 12 17Порсгрунн–Ноттодден (Тиннос желісін қоса) маршрутында жұмыс істейдіЭйджангер–Скиен Вестфолд желісінің бөлігі ретіндеTinnos LineHjuksebøNotodden10 кмЭлектрлік1909 08 09Порсгрунн–Ноттодден маршрутында Братсберг желісінің бөлігі ретіндеDovre LineEidsvollTrondheim492 кмЭлектрлік1921 09 20Осло С–Домбас–Трондхейм (553 км) маршрутында жұмыс істейдіRauma LineDombåsÅndalsnes115 кмДизельдік1924 11 30Довре желісіне қосымша тармақDrammen LineOslo SDrammen42 кмЭлектрлік1872 10 07Asker LineSandvikaAsker15 кмЭлектрлік2005 08 01Драммен желісіне параллель желіSpikkestad LineAskerSpikkestad12 кмЭлектрлік(1872 10 07)1973 06 03Драммен желісіне қосымша тармақ және бастапқы бөлігіSpikkestad–Осло С–Лиллестрём маршрутында жұмыс істейдіGardermoen LineEtterstadEidsvoll64 кмЭлектрлік1999 08 22Осло С–Лиллестрём–Гардермуен/–Эйдсволл маршрутында жұмыс істейдіGjøvik LineOslo SGjøvik123 кмЭлектрлік1902 11 28Hoved LineOslo SEidsvoll84 кмЭлектрлік1854 09 01Kongsvinger LineLillestrømCharlottenberg116 кмЭлектрлік1865 11 04Осло С–Лиллестрём–Конгсвингер/–Швеция маршрутында жұмыс істейдіВермландсбананмен жалғасадыMeråker LineHellStorlien70 кмДизельдік1881 10 17Трондхейм–Хелль–Меракер–Швеция маршрутында жұмыс істейдіМиттбананмен жалғасадыNordland LineTrondheimBodø734 кмДизельдік1962 02 01Ofoten LineNarvikBjørnfjell43 кмЭлектрлік1902 11 15Мальмбананмен жалғасадыRøros LineHamarStøren382 кмДизельдік1877 10 17Осло С–Хамар–Рёрус–Трондхейм маршрутында жұмыс істейдіSørland LineDrammenStavanger549 кмЭлектрлік1944 03 01Осло С–Кристиансанн–Ставангер (588 км) маршрутында жұмыс істейдіArendal LineArendalNelaug36 кмЭлектрлік(1910 12 18)1938 06 22Сёрланд желісіне қосымша тармақТреунген желісінің бастапқы бөлігіVestfold LineDrammenEidanger138 кмЭлектрлік1882 11 24(Лиллехаммер–)Осло С–Скиен маршрутында жұмыс істейдіØstfold LineOslo SKornsjø171 кмЭлектрлік1879 07 25Осло С–Халден/–Швеция маршрутында жұмыс істейдіНорвегия/Венерн желісімен жалғасадыFollo LineOslo SSki22 кмЭлектрлік2022 12 11Øстфолд желісіне параллель желіEastern Østfold LineSki, NorwayRakkestad54 кмЭлектрлік1882 11 24Осло С–Раккестад маршрутында жұмыс істейді

Line nameTerminiLengthPowerOpenedOther infoBergen LineHønefossBergen371 kmElectric1909 12 01Operated route Oslo S–Drammen–Bergen (495 km)Flåm LineMyrdalFlåm20 kmElectric1941 10 15Branch to the Bergen LineRandsfjord LineHokksundHønefoss54 kmElectric1868 10 13Operated as part of the Bergen LineBratsberg LineEidangerNordagutu47 kmElectric1917 12 17Operated route Porsgrunn–Notodden (incl. the Tinnos Line)Eidanger–Skien operated as part of the Vestfold LineTinnos LineHjuksebøNotodden10 kmElectric1909 08 09Operated route Porsgrunn–Notodden as part of the Bratsberg LineDovre LineEidsvollTrondheim492 kmElectric1921 09 20Operated route Oslo S–Dombås–Trondheim (553 km)Rauma LineDombåsÅndalsnes115 kmDiesel1924 11 30Operated as branch to the Dovre LineDrammen LineOslo SDrammen42 kmElectric1872 10 07Asker LineSandvikaAsker15 kmElectric2005 08 01Parallel line to the Drammen LineSpikkestad LineAskerSpikkestad12 kmElectric(1872 10 07)1973 06 03Branch to and originally part of the Drammen LineOperated route Spikkestad–Oslo S–LillestrømGardermoen LineEtterstadEidsvoll64 kmElectric1999 08 22Operated route Oslo S–Lillestrøm–Gardermoen/–EidsvollGjøvik LineOslo SGjøvik123 kmElectric1902 11 28Hoved LineOslo SEidsvoll84 kmElectric1854 09 01Kongsvinger LineLillestrømCharlottenberg116 kmElectric1865 11 04Operated route Oslo S–Lillestrøm–Kongsvinger/–SwedenContinues as VärmlandsbananMeråker LineHellStorlien70 kmDiesel1881 10 17Operated route Trondheim–Hell–Meråker–SwedenContinues as MittbananNordland LineTrondheimBodø734 kmDiesel1962 02 01Ofoten LineNarvikBjørnfjell43 kmElectric1902 11 15Continues as MalmbananRøros LineHamarStøren382 kmDiesel1877 10 17Operated route Oslo S–Hamar–Røros–TrondheimSørland LineDrammenStavanger549 kmElectric1944 03 01Operated route Oslo S–Kristiansand–Stavanger (588 km)Arendal LineArendalNelaug36 kmElectric(1910 12 18)1938 06 22Branch to the Sørland LineOriginally part of the Treungen LineVestfold LineDrammenEidanger138 kmElectric1882 11 24Operated route (Lillehammer–)Oslo S–SkienØstfold LineOslo SKornsjø171 kmElectric1879 07 25Operated route Oslo S–Halden/–SwedenContinues as Norway/Vänern LineFollo LineOslo SSki22 kmElectric2022 12 11Parallel line to the Østfold LineEastern Østfold LineSki, NorwayRakkestad54 kmElectric1882 11 24Operated route Oslo S–Rakkestad

Көршілес елдермен темір жол байланыстары

Швеция – Норвегиямен теміржол шекарасын бөлісетін жалғыз ел. Швеция мен Норвегияда ортақ еңіс, жүк көтеру еңісі, сигналдау жүйесі, электр жүйесі, GSM-R және пойызды автоматты түрде тоқтату жүйелері бар. Көбінесе, жылжымалы құрам шекарадан өте алады. Төрт шекаралық өткізу пункті бар: Østfold Line – Норвегия/Vänern Line, Kongsvinger Line – Värmland Line, Meråker Line – Орталық желі және Ofoten Line – Темір кен желісі. Барлық өткізу пункттерінде швед жағында электрлік тартылыс бар, бірақ Норвегия жағында Meråker Line-да ол жоқ. Бұрын Данияға пойыз паромдары қатынайтын. Солтүстік Норвегияны Финляндиямен (жоспарланған Арктикалық теміржолы) және Ресеймен байланыстыру ұсыныстары бар. Киркенесте Киркенес – Бьерневатн желісін Ресейдің Мурманск – Никель теміржолымен қосу ұсынылып отыр, сондай-ақ бұл желі Рованиемидегі фин желісімен де байланыстырылуы мүмкін (Рованиеми мен Мурманск теміржолы арасында бұрын желі болған). Ресей бұл ұсынысты көбінесе қабылдамады, Киркенеске емес, ресейлік порттарды пайдалануды жөн көрді. Тағы бір ұсыныс – Колариден Скиботтен және Тромсёға дейін желі салу, бірақ басты ұсыныс – Нарвикке дейінгі қолданыстағы желіге қосылу.

Темір жол компаниялары

Дәстүрлі түрде барлық пойызды Vy (бұрынғы NSB) басқарды, бірақ 2000 жылдардағы дерегуляция көптеген жаңа жүк тасымалдаушы операторлардың, соның ішінде CargoNet, Hector Rail, Tågåkeriet және Ofoten Line компанияларының пайда болуына әкелді. Консервативті либералды үкімет 2005 жылы субсидияланатын жолаушылар бағыттары бойынша мемлекеттік қызмет міндеттемелері бойынша тендерлерді енгізуге тырысты, бірақ келісімшартты NSB еншілес компаниясы NSB Anbud жеңіп алды, ал келесі прогрессивтік үкімет PSO келісімшарттарын тоқтатты. Сондай-ақ, әуежай экспресс пойызы жеке компания ретінде құрылды. 2017 жылы Норвегияның көлік және байланыс министрлігі жолаушылар теміржол қызметтерін пайдалану үшін тендерлерді әзірлеу туралы шешім қабылдады. 2018 жылдың 4 ақпанында ол 2019 жылдың 15 желтоқсанында басталатын, Ослодан Ставангерге дейінгі Sørlandet желісіндегі алыс қашықтыққа қызметтерді қамтитын Traffic Package 1 жеткізуге арналған тендерді жариялады. 2018 жылдың қазан айында бұл пакет Go Ahead Norge компаниясына берілді. 2018 жылдың наурыз айында Норвегия теміржол дирекциясы Røros Line, Meråker Line, Rauma Line және Nordland Line жолаушылар қызметтері, сондай-ақ Trøndelag облысындағы аймақтық қызметтер үшін Traffic Package 2 тендерлерін жариялады. SJ 2020 жылдың 7 маусымында бұл пакетпен жұмыс істей бастайды. 2018 жылдың 21 желтоқсанында Норвегия теміржол дирекциясы 2020 жылдың 13 желтоқсанынан бастап Осло-Берген бағытындағы жолаушылар қызметтерін қамтамасыз ету үшін Traffic Package 3 тендерлерін жариялады.

Жолаушылар тасымалданатын жылжымалы құрам

1990 жылға дейін тек қала маңындағы және аймақтық пойыздар бірнеше бірліктермен (multiple units) жұмыс істеді, бірақ содан бері Vy өзінің аймақтық және экспресс бағыттары үшін көптеген бірнеше бірліктерді тапсырыс берді. Экспресс пойыздар 16 BM 73 бірлігімен (көлбеу технологиясы бар), аймақтық пойыздар 16 BM 70, 6 BM 73b (электрлі) және 15 BM 93 (дизельді) бірліктерімен, ал жергілікті пойыздар 71 BM 69 және 36 BM 72 (электрлі) бірліктерімен қамтамасыз етілген. Тронхейм маңындағы және Тронделаг аймақтық теміржолының жергілікті пойыздары 14 BM 92 дизельді бірнеше бірлігін пайдаланады. Әуежай экспресс пойызы 16 BM 71 және Vy Gjøvikbanen 9 BM 69g бірліктерін пайдаланады. Офотен желісі үш BM 68 электрлі бірнеше бірлігін пайдаланады. Vy әлі де бірнеше қашықтық бағыттарында локомотивпен тартылатын жолаушылар пойыздарын пайдаланады. Бұл үшін олар 22 El 18 және 5 Di 4 локомотивтерін, сондай-ақ Flåm желісінде алты El 17 локомотивін пайдаланады. Қашықтық бағыттарындағы вагондардың көпшілігі B7, ал аймақтық бағыттарда B5 болып табылады. Локомотивтердің көп бөлігі жүк тасымалдау бөлімшесі CargoNet-ке берілді.

Жүк тасымалы бойынша жылжымалы құрам

CargoNet 30 El 14, 15 El 16, 19 Di 8 және 6 CD66 локомотивтерінің үйлесімін пайдаланады. Басқа компаниялар NSB-ден шығарылған локомотивтерді қолданады, соның ішінде Ofoten Line-ның 7 El 13, 5 Di 3 және 2 T43, HectorRail-дің 6 El 15 (қазір 161 деп белгіленген) және Tåkåkeriet-тің Rc2 локомотивтерін.