Кіріспе

Кооперативтік Комонвелл Федерациясы (Онтарио секциясы) – Онтарионың шаруалар-жұмысшы партиясы, көбінесе Онтарио CCF деп аталатын, 1932 жылдан 1961 жылға дейін болған Онтариодағы демократиялық социалистік провинциялық саяси партия. Ол федералды Кооперативтік Комонвелл Федерациясының (CCF) провинциялық бөлімшесі болды. Партияның бастапқыда жетекшісі болмады, оны провинциялық кеңес және атқару комитеті басқарды. Партияның алғашқы Заң шығарушы жиналыстың депутаты (MLA) 1934 жылғы Онтариодағы жалпы сайлауда сайлаушылармен сайланды. 1937 жылғы жалпы сайлауда CCF-тің ешбір өкілі Онтарио заң шығарушы жиналысына сайланбады. 1942 жылы партия Торонтолық адвокат Тед Жоллиффті өзінің алғашқы жетекшісі етіп сайлады. Ол партияны 1943 жылғы жалпы сайлауда үкімет құруға жақын жеткізді, бірақ оның орнына ресми оппозиция құрылды. Сол сайлауда Онтарио заң шығарушы жиналысына алғаш рет екі әйел CCF өкілі ретінде сайланды: Агнес Макфейл және Рей Люккок. 1945 жылғы сайлау партия үшін кері кету болды, себебі партия заң шығарушы жиналыстағы көптеген орындарынан айырылды, соның ішінде Жоллиффтің де орынынан. Партия 1948 жылғы жалпы сайлаудан кейін қайтадан ресми оппозиция болды және Билл Темплдің күтпеген жеңісімен, консервативті премьер-министр Джордж Дрюді оның өзінің сайлау округінде жеңді. 1940-жылдардың ортасы мен соңы Онтарио CCF үшін өркендеу кезеңі болды. Осыдан кейін партияның сайлаудағы көрсеткіштері нашарлап, 1951 жылғы сайлауда екі орынға, 1955 жылғы сайлауда үш орынға, ал 1959 жылғы сайлауда бес орынға дейін азайды. Жоллифф 1953 жылы жетекші лауазымынан кетіп, оның орнына Дональд К. Макдональд келді. 1951 жылғы жеңіліс пен Онтарионың Жаңа демократиялық партиясының құрылуы арасындағы кезең партия ішіндегі күрес кезеңі болды, бірақ Макдональд партияны тұрақты сайлаудағы жеңілістерге қарамастан, біріктіре алды. 1961 жылдың қазанында партия өзін таратып, Жаңа демократиялық партияның құрамына кірді.

Шығу тегі

Онтарио CCF 1919–1923 жылдардағы Онтарионың Біріккен фермерлер-Еңбекші коалициясының жанама мұрагері болды, ол Эрнест С. Друри басшылығымен Онтарио үкіметін құрған. 1934 жылы бірнеше бұрынғы Біріккен фермерлердің Заңнамалық Ассамблея депутаттары (депутаттар) Онтарио Либералдық партиясымен байланысқан Либералды прогрессивтерге айналды, ал Онтарионың Біріккен фермерлері (UFO) ұйым ретінде Онтарио CCF құрылысына қатысты және партиямен қысқа мерзімге байланыста болды. Макфейл, Онтарио провинциялық кеңесінің президенті ретінде, 1932 жылдың желтоқсанындағы UFO съезіндегі әріптестерін CCF провинциялық кеңесіне қосылуға көндірді. Макфейл 1932 жылдан 1934 жылға дейін Онтарио CCF-нің бірінші төрағасы болды. Канада Парламентінің депутаты (депутат) ретінде, UFO партиядан шыққаннан кейін, коммунистік ықпалға ұшырады деп мәлімдегеннен кейін CCF-тен кетуге мәжбүр болды. Нәтижесінде, 1934 жылғы провинциялық сайлауда UFO-ның екі үміткері, ұзақ жылдар бойы қызмет еткен депутат Фаркухар Оливер (Grey South) және бұрынғы депутат Лесли Уорнер Оке (Lambton East) CCF емес, UFO туымен сайлауға түсті (дегенмен Оке де CCF қолдауына ие болды). Оливер сайланды және кейінірек бірнеше жылдан соң партияға қосылғанша либералдармен бірге жұмыс істеді. Кейіннен Макфейл 1943 жылдан 1945 жылға дейін және 1948 жылдан 1951 жылға дейін Йорк Шығысы округінен Онтарио Заңнамалық Ассамблеясының CCF депутаты (депутат) болды. Сэмюэль Лоуренс, Гамильтон қалалық кеңесінің тәуелсіз Еңбек партиясының мүшесі, 1934 жылғы провинциялық сайлауда Онтарио заңнамалық жиналысына CCF депутаты ретінде сайланды, бұл CCF үшін күрескен алғашқы Онтарио сайлауы болды және 1944 жылдан 1949 жылға дейін Гамильтон қаласының мэрі болды, сол қалада CCF тізімімен жетекшілік етті. Гамильтонның кеңесшісі Джон Митчелл 1934 жылы партияның қайта ұйымдастырылуының бөлігі ретінде партияның алғашқы Онтарио CCF президенті болып сайланды. Оның провинциялық кеңесі федералды лидер Дж. С. Вудсворт коммунистік инфильтрация күдігіне байланысты тоқтатылды. Қайта ұйымдастыру жаңа провинциялық кеңес пен орталық партиялық атқарушыны құрды және бұрынғы бос құрылымды үлестес ұйымдар мен округтік клубтарды орталықтандырды. Бұл партиялық клубтар мен коммунистердің ықпалы бар деп күдіктелген топтарды тазалаумен және партияның жоғары лауазымдарынан күдікті коммунистерді шеттетумен бірге жүрді. Қайта ұйымдастыруға партияның бұрынғы бос құрылымына байланысты коммунистік инфильтрация туралы шағымдар себеп болды. Коммунистік араласу туралы күдікке жауап ретінде Онтарионың Біріккен фермерлері CCF-тен бөлінді. Митчелл 1934 жылғы Онтарионың жалпы сайлауы кезінде Онтарио CCF-ге ресми емес басшылық етті және 1937 жылғы сайлау науқаны кезінде провинция бойынша тур жасады, бірақ заң шығарушы органда орын ала алмады. 1941 жылға дейін партия төрағасы болып қалды. Грэхам Спри, LSR мүшесі, баспагер және хабар таратушы, 1934 жылдан 1936 жылға дейін Онтарио CCF провинциялық кеңесінің вице-президенті болды. Ол Онтариодағы алғашқы федералды CCF үміткері болды, 1934 жылдың 24 қыркүйегінде Торонто Шығысындағы сайлауға қатысты. Келіспеушілік жаңадан құрылған CCF-тің қаншалықты қолдауы керек екеніне қатысты, түрмедегі Канада Коммунистік партиясының жетекшісі Тим Бакты өлтіруге тырысқаны үшін бүлік шығаруда айыпталған Канада Еңбек қорғау лигасының жетекшісі Смит. CLDC коммунистік маңдай тобы болды. Коммунистік партиямен CCF-тің қарым-қатынасы мәселесі 1936 жылы партия коммунистермен кез келген біріккен майданға тыйым салды, Шығыс Йорк ревизі Артур Генри Уильямс сияқты көрнекті CCF мүшелерінің қарсылығына қарамастан. Екі үміткер алға шықты: Торонто заңгері және Онтарио CCF вице-президенті Тед Жолифф, және кәсіподақ белсендісі және бұрынғы Онтарио CCF жастар қозғалысының ұйымдастырушысы Мюррей Коттерилл. Оның кеңсесі соғыс уақытындағы 5-ші колонна саботажшыларын тергеуге тиіс болды. Оның орнына, 1943 жылдың қарашасынан бастап, ол тек Онтарионың оппозициялық депутаттарын, негізінен CCF фракциясын зерттеді. Жолиффтің осы "құпия" тергеулер туралы 1944 жылдың ақпанында білгені 20 ғасырдағы Канада саясатындағы ең танымал оқиғалардың біріне әкелді.

1945 жылдың 24 мамыры радио арқылы сөйлеген сөзі

1945 жылғы науқан әдептілік пен сыпайылықтан мүлдем алыс болды. Жолифф Листер Синклердің көмегімен жазылған радио сөйлеуі арқылы Дрюді Онтариода саяси гестапо басқарды деп айыптады. Төмендегі сөйлеу үзіндісінде Жолифф Онтарио провинциялық полициясының құпия бөлімінің оппозиция мен БАҚ-ты бақылап, саяси полиция қызметін атқарып жатқанын мәлімдеді. Жолифтің отты сөзі науқанның басты мәселесіне айналып, сайлау аяқталғанға дейін БАҚ-та басым тақырып болды. Дрю және оның бас прокуроры Лесли Блэкуэлл Жолифтің айыптауларын жоққа шығарды, бірақ халықтың наразылығы олардың бұл мәселені басып тастауына мүмкіндік бермеді. 1945 жылдың 26 мамырындағы радио сөйлеуінде Дрю осы айыптауларды тергеу үшін Корольдік комиссия тағайындайтынын жариялады. Жолифтің CCF және Митчелл Хепберннің Онтарио либералдық партиясы комиссия есебін ұсынғанша сайлауды тоқтатуды талап етті. Хепберн Дрюге телеграмма жіберіп, комиссия дереу өткізілсе, ол науқанды тоқтататынын мәлімдеді. Дрю бұл өтініштерді қабылдамады және комиссияның қорытындылары көп айлар бойы күткеніне қарамастан, сайлауды белгіленген күні өткізуді жалғастырды.

Сайлау күні, 1945 жылдың 4 маусымы

Жолифтің CCF партиясы 34 орыннан 8 орынға дейін төмендеді, бірақ шамамен сол көлемдегі дауыс жинады, алайда халықтың дауыс беруінің пайыздық үлесі 32-ден 22 пайызға дейін азайды. Бір ай бұрын жасалған Gallup сауалнамасы CCF партиясының көрсеткіші шамамен сол деңгейде екенін көрсетті, сондықтан "Гестапо" туралы сөзі сайлау науқанына қандай әсер еткені күмәнді болып қалады. Дрю шабуылға бағытталған науқаны арқылы сайлауға қатысушылардың санын арттырып, осылайша CCF партиясының пайыздық көрсеткіштерін және орын санын төмендетті. Каплан мен Дэвид Льюис пікірінше, 1945 жыл Онтарионың 20 ғасырындағы ең маңызды сайлауларының бірі болды. Ол провинцияның келесі 40 жылға арналған бағытын анықтады, себебі консерваторлар заң шығарушы жиналыста үлкен көпшілікке ие болды және келесі 40 жыл бойы үкіметте қалды – көпшілік үкімет түрінде 1970 жылдардың ортасына дейін. Жолифф үшін сайлаудың тағы бір салдары – Оңтүстік Йорк округінен сайланған депутатының өкілеттігі аяқталды, әзірге. Ол сайлауда жеңіліске ұшырады, бірақ Торонтодағы және Йорк аймағындағы басқа CCF кандидаттарынан жақсы нәтиже көрсетті.

Лебел патшалық комиссиясы

28 мамырда Дрю А. М. Лебелді Корольдік комиссар етіп тағайындады, осылайша бұл комиссия Лебель Корольдік комиссиясы ретінде танылды. Оның өкілеттігі «жасырын тыңшылық арқылы оны билікте ұстау мақсатында материалдар жинау үшін құпия саяси полиция ұйымын» құруға Дрюдің жеке жауаптылығы туралы мәселеге ғана шектелді. ОПП-ның, Онтарио мемлекеттік қызметкерлерінің, МПП-лер туралы іс қағаздарын сақтауының себебі сияқты кең ауқымды сұрақтарға рұқсат берілмеді. Жолифф комиссия барысында өзінің адвокаты болды, бірақ оған CCF адвокаты Эндрю Брюин көмектесті. Олар бірнеше куәгерлердің көрсетуімен агент Д-208, Демпстердің ККК-ға тыңдап жүргенін анықтады. Бірақ 1945 жылы олар ақпаратқа қол жеткізе алмағандықтан, Дрюдің қолдаушысы М. А. (Бэгси) Сандерсонға Демпстер берген ақпараттан туындаған кез келген сот процесіне немесе айыптауға қаржыландыруды ұсынғанын дәлелдеуге мүмкіндік болмады. Сандерсон 1943 жылдың соңынан 1945 жылға дейін Гладстон Мюрреймен бірге Демпстердің берген мәліметтеріне сүйене отырып, газеттер мен құралымдарда ККК-ға қарсы жала жабу науқанын жүргізді. Жолифф осы құжаттарды көрген бірнеше куәгерлерді ұсынды. Бірақ Жолифф хатты ұсына алмады, ал Дрю оны жазғанын жоққа шығарды. 1945 жылдың 11 қазанында судья Лебель Дрю мен Блэкуэллді негізінен ақтаған есебін жариялады. Жолифф Дрюді Демпстермен, Мюрреймен және Сандерсонмен байланыстыратын тек жанама дәлелдерді ұсынғандықтан, комиссар бұл ақпаратты сенімсіз деп тапты, тіпті Лебель Демпстердің Сандерсонмен және Мюрреймен араласуының дұрыс болмағанын мойындады. Жолиффтің айыптауларына қатысты ниеттері мен сөздері таңдауы көп жылдар бойы күмәндік тудырды. 1970 жылдардың соңында Дэвид Льюис өзінің "Естеліктерінде" зерттеу жұмыстарын жүргізу кезінде бұл айыптаманы растайтын мұрағаттық құжаттарға тап болды. Льюистің жариялағаннан кейін Дрюдің ұлы Эдвард, әкесінің Канада Ұлттық мұрағатында сақталған қағаздарына қатаң шектеулер қойды. Льюис өзінің естеліктерінде атап көрсеткендей, «Біз премьер-министр Дрю мен Гладстон Мюррейдің Лебель комиссиясына барлық ақпаратты жарияламағанын анықтадық; шын мәнінде, олар әдейі шындықты жасырды. Онтарио үкіметінің басшысы куәлік беру кезінде жалған куәлік берді. Онтарионың Уотергейт ісінің кінәлісі жазасыз қалды».

1945 жылғы сайлаудың салдары

Лебел баяндамасы жарияланғаннан кейін Онтарионың ККК партияны басқару ісіне және жылдық съезін өткізуге мәжбүр болды. Алдыңғы облыстық конгрестің өткізілгеніне 18 айдан астам уақыт өтті. Конгресс 22 қараша, бейсенбіден 24 қараша, сенбіге дейін Торонтоның Спадина даңғылында орналасқан Еңбек лицейінде өтті. Одан кейін партияның белгілі кандидаттары өздерінің лауазымдарын сақтап қалды: Торонто университетінің профессоры Джордж Грубе президент болып қалды, ал Жолифф көшбасшы болып қалды. 1946 жылы Онтариода үлкен еңбек дауы болды, және ККК профсоюзшылдардың жағында екенін анық көрсетті. Партияның жылдық съезі алғаш рет Торонтодан тыс жерде өтті. Съезд 1946 жылдың 9-11 желтоқсанында Онтарионың Гамильтон қаласындағы Корольдік Коннаут қонақүйінде өтті, осы қалада Американың Біріккен болат жұмысшылары (USWA) жұмыс аптасын 40 сағатқа дейін қысқарту туралы ұзаққа созылған ереуіл өтті. Осы съезде Жолиффке бұрынғы Торонто қадағалаушысы Льюис Дункан көшбасшылыққа талас жасады. 1945 жылы Дунканның Жолиффтен билікті алуы мүмкін деген әңгімелер тарады, бірақ ол Дрюді Хай Парк сайлау округінде жеңсе ғана мүмкін болады делінді, бірақ ол мұны істей алмады. Партия төрағасы Джон Митчелл сол кезде айтқандай, тіпті жақын болмады, өйткені Жолифф төртінші рет ККК көшбасшысы болып қайта сайланды. ККК 1945 жылғы сайлаудағы нашар нәтижесінен қалпына келді және бұл жолы 21 депутатты, оның ішінде Жолиффті Йорк Оңтүстіктен сайлап, тағы да ресми оппозиция құрды. Шын таңқалысы – премьер-министр Дрю өз мандатын жоғалтты, тіпті оның Прогрессивті консерваторлар көпшілік дауысқа ие болса да. Дрюдің High Park сайлау округіндегі жергілікті қарсыласы Уильям (Билл) Темпл болды. Темпл тыйымшылдыққа қарсы күресті және Дрюдің коктейль барларына қатысты заң жобасын сайлау науқанының басты мәселесі етіп көрсетті. Темпл Дрюді Онтарионың алкоголь заңдарын жұмсартқаны үшін сынап, премьер-министрдің "арақ өндірушілердің" құлы екенін мәлімдеді, себебі үкімет коктейль барларында алкоголь сатуға рұқсат берген.