Жоан Боска: Испан ақыны және поэзиядағы жаңашылдық
Juan Boscán Almogáver
Жоан Боска і Алмогавер (1490-1542) – испандық ақын, испан поэзиясына 11 буынды өлеңдерді енгізген. Барселонада туған, өмірі мен шығармашылығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан ақыны Жоан Боска и Альмогавер (испан тілінде: Joan Boscà i Almogàver; 1490 – 21 қыркүйек 1542), испан тіліне он бір буынды өлеңдерді енгізген испан ақыны болды.
Spanish poet
Joan Boscà i Almogàver (, lang es; 1490 – 21 September 1542), was a Spanish poet who incorporated hendecasyllable verses into Spanish.
Өмірбаян
Босканың туған күні нақты белгісіз, бірақ ол 1487 және 1492 жылдар аралығында дүниеге келген деген консенсус бар. Боска Барселонада туған және үш баланың бірі болған. Оның әкесі Жоан Валенти Боска мемлекеттік қызметкер, ал анасы Виолант Алмогавер аталған. Босканың әкесі 1492 жылы қайтыс болды. Шамамен 1507 жылы Боска Фернандо мен Изабелла сарайына барып, Италияның Визини қаласынан келген Лусио Маринео Сикулодан дәріс алды. Маринео оған итальяндық махаббат өлеңдерін, латын және грек лирикасын испан тіліне аудару өнерін үйретті. Маринеоның оқытуы Испания мен Италия арасындағы тығыз мәдени байланысты көрсетеді және Босканның талантын дамытуға көмектесті. 1522 жылға қарай Жоан Боска Альба герцогы Фернандо Альварес де Толедоның тәрбиешісі болып жұмыс істеді. Осы жылы ол Гарсиласо де ла Вегамен бірге түрік шапқыншылығы кезінде Родос аралына теңізден көмек көрсетуге қатысты. Боска 1532 жылы Альварес де Толедо мен Карл I-мен бірге Венада түріктерге қарсы қайта шайқасты. Осы кезеңде Боскан итальян стиліндегі өлең өнерінде үлкен жетістіктерге жетті. Боска испан тіліне он бір буынды өлеңдерді (hendecasyllable) енгізгенімен әйгілі. Оған бұрын итальян стилінде 42 сонет жазған Сантильянаның 1-ші маркизі Иниго Лопес де Мендоза болғанымен, Боска кастиль тілінде сонеттің қазіргі заманғы құрылымын қолданған алғашқылардың бірі болды. Оның өзгешелігі мен ашық көзқарасы оны жаңашыл етті, ал он бір буынды өлеңдерді қолдану поэзиясына ерекше шығармашылық лебіз берді, бұл оған әр өлеңнің сезімдерін және маңыздылығын күшейтуге мүмкіндік берді. 1520 жылдары ол Испаниядағы Венеция елшісі Андреа Наваджиероның ықпалына іледі. Наваджиероның ықпалымен Боска испан поэзиясының дәстүрлі сегіз буынды өлеңдерін тастады. Босканға тағы бір итальян елшісі (Наваджиероның досы) граф Балдассаре Кастильоне де әсер етті. Кастильоне мен Гарсиласо Босканды елшінің "Кортегиано" атты еңбегін испан тіліне аударуға ынталандырды, ол 1534 жылдың 2 сәуірінде жарияланып, үлкен жетістікке ие болды. Босканның даңқымен бірге үлкен даулар туды, өйткені ол поэзияның ескі стилін жаңасына артық көретіндермен үнемі күресуге мәжбүр болды. 1539 жылы Валенсиялық Ана Жирон де Ребольедоға үйленіп, үш қыздың әкесі болды. Боскан 1542 жылдың 21 қыркүйегінде Перпиньян қаласында ауырып, өлеңдерінің бір бөлігін баспаға дайындап жатқанда қайтыс болды.
The exact date of birth for Boscà is unclear, but there is a consensus that he was born anywhere between 1487 and 1492. Boscà was born in Barcelona and was one of three children. His father, Joan Valentí Boscà, was a public official, and his mother was named Violant Almogàver. Boscà's father died in 1492. Around 1507, Boscà left to live in the court of Fernando and Isabel, where he was a student of Lucio Marineo Siculo from Vizzini, Italy, who taught him the skill of translating Italian love poetry, Latin, and Greek lyrics into Spanish. Marineo's teachings evidence the close cultural interactions that existed between Spain and Italy and helped to develop the talent of Boscán. By 1522, Joan Boscà was working as a tutor to Fernando Álvarez de Toledo, Duke of Alba. In this same year, he participated with Garcilaso de la Vega in giving naval assistance to the Isle of Rhodes during a Turkish invasion. Boscà fought against the Turks again in 1532 with Álvarez de Toledo and Charles I in Vienna. During this period, Boscán had made serious progress in his mastery of verse in the Italian style. Boscà is most famous for the incorporation of hendecasyllable verses into Spanish. Although he was preceded by Íñigo López de Mendoza, 1st Marquess of Santillana, who wrote 42 sonnets in the Italian style, Boscà was one of the first people to use the present day structures of the sonnet in Castilian. His originality and open minded nature made him an innovator, and his use of hendecasyllabic verse gave his poetry a distinctly creative flare that allowed him to emphasize the emotions and significance of each poem. In the 1520s he came under the influence of Andrea Navagiero, the Venetian ambassador to Spain. It is because of Navagiero's persuasion that Boscà abandoned the traditional eight syllable verses of Spanish poetry. Boscán was also influenced by another Italian ambassador (a friend of Navagiero) named Count Baldassare Castiglione. Boscán was urged by Castiglione and Garcilaso to translate the ambassador's "Il Cortegiano" into Spanish, which was published on 2 April 1534 to great success. With Boscán's fame came great controversy, because he constantly had to combat with those who preferred the old style of poetry over the new. In 1539, he married Ana Girón de Rebolledo of Valencia and fathered three daughters. Boscán died on 21 September 1542 after becoming ill in Perpignan, while he was preparing some of his poetry for publication.
Шығармалары
Жоан Босканың ең танымал туындылары "Las obras de Boscán y algunas de Garcilaso de la Vega repartidas en cuatro libros" (Босканың шығармалары және Гарсиласо де ла Веганың кейбір шығармалары төрт томдық жинақта) кітабында кездеседі. Үшінші томға ежелгі грек нанылына негізделген "Леандр мен Геро" және "Оттава Рима" (Сарай Октавасы) енген. "Оттава Рима" өлеңінің бір шумағы былай делінеді:
Joan Boscà's most famous works appear in Las obras de Boscán y algunas de Garcilaso de la Vega repartidas en quatro libros (The Works of Boscà and Some of Garcilaso de la Vega Divided in Four Volumes). In volume three, this includes Leandro y Hero (Leander and Hero), based on an ancient Greek fable and Ottava Rima (Royal Octave). A stanza of "Ottava Rima" reads:
Босканның шығармаларын редакциялаған Карлос Клаврия үшінші кітапты оқыған оқырманға Мұсейдің туындыларына негізделген, Вергилий мен Гесиодтың ықпалымен жазылған, жоғарыда аталған мифологиялық өлеңді қоса алғанда, құнды қазыналар табатынын айтады. Оқырман сондай-ақ Петраркалық өлеңде күтпеген бұрылыс бар екенін анықтайды. "Capítulo" өлеңі бастапқыда дәстүрлі үлгіде жазылған, бірақ соңындағы отыз екі тармақта антикалық картинаны суреттейді: Тимантестің "Ифигенияның құрбандығы". Бұл картинаның ең танымал бөлігі – Ифигенияның әкесі Агамемнон киген жамылғы, себебі ақын өзінің терең қайғысын көрсете алмады. Бұл Иберия Ренессансы поэзиясындағы ең ерте экфразис мысалдарының бірі. Ақындық дауыстың басынан кешкен шексіз қызғаныш өлеңде бейнеленбеген және сипатталмаған.
Carlos Clavería, who has edited Boscán´s work, affirms that the reader who reaches the third book will find veritable treasures, including the above cited mythological poem based on Musaeus and with touches of Virgil and Hesiod. The reader will also find a Petrarchan poem that has includes a very surprising turn. Capítulo, which begins in a rather conventional manner, but then turns to describe in the last thirty two tercets a painting from antiquity: Timanthes's The Sacrifice of Iphigenia best known for the veil worn by Agamemnon, her father, since the poet was unable to show his immense suffering. This is one of the earliest ekphrasis found in Iberian Renaissance poetry. What cannot be shown or described in the poem is the extreme jealousy felt by the poetic voice.
Кейінгі беделі
Боскан мен оның жақын досы Гарсиласо де ла Вега (олар испан сарайында танысқан) испан Ренессансы поэзиясына зор әсер еткен. Боскан Испанияға итальяндық өлең өлшемдерін енгізген алғашқы ақын болды. Босканның өлеңдері оның жесірі 1543 жылы оның қайтысынан кейін жарияланды (Гарсиласо 1536 жылы қайтыс болды, ал Боскан 21 қыркүйекте 1542 жылы өмірден өткенге дейін оның кейбір туындыларын редакциялауға міндеттелді). Жинақ үлкен сұранысқа ие болды: 1543 және 1597 жылдар аралығында Еуропа бойынша жиырма бір басылым жарық көрді. Жинақ басты назарды оның поэзиясына аударғанмен, Боскан көп ұзамай досы Гарсиласоның артынан қалды. Гарсиласо жаңа итальян стилінде әртүрлі жанрлар мен тақырыптарды зерттегенімен, Боскан көбінесе махаббат туралы жазды. Ол 16 ғасырдағы ақын және профессор Фрай Луис де Леонмен салыстырылады, ол да аудару және өлең жазу үдерісін ұнататын. Оның «О, Сомбра!» атты туындысының бірі 2004 жылы британдық Electrelane рок-тобының әніне негіз болды.
Boscán's and his close friend Garcilaso de la Vega (who he met at the Spanish court) are seen as very influential in the poetry of the Spanish Renaissance. Boscán was the first poet to introduce the Italian metres to Spain. Boscán’s poems were published after his death by his widow around 1543 (Garcilaso died in 1536 and Boscà was given the task of editing some of his works before his own death on September 21, 1542). The collection proved popular: between 1543 and 1597, twenty one editions were printed throughout Europe. While the collection was supposed to focus mainly on his poetry, Boscán was soon overshadowed by his friend Garcilaso. In contrast to Garcilaso, who explored several genres and themes in the new Italian style, Boscán wrote mostly about love. He has been compared to Fray Luis de León, a poet and professor of the 16th century, who also enjoyed the process of translating and writing poetry. One of his works, Oh Sombra!, was adapted into a song by the British rock band Electrelane in 2004.