Кіріспе

Британдық жазушы және классикалық ғалым (1894–1967)

Франк Лоуренс Лукас (28 желтоқсан 1894 – 1 маусым 1967) – ағылшын классикалық ғалымы, әдеби сыншы, ақын, романист, драматург, саяси polemist, Кембридж Король колледжінің мүшесі және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Блетчли Парктегі барлау офицері. Ол ең алдымен 1923 жылы Т. С. Элиоттың «Шөл дала» туындысына жасаған өткір сын-пікірі және жақсы прозаны тану мен жазуға арналған танымал оқулық – «Стиль» (1955; 1962 жылы қайта жаңартылған) кітабы үшін белгілі. Оның «Аристотельдің «Поэтикасына» қатысты трагедия» (1927, маңызды өзгерістермен 1957 жылы қайта басылды) елу жылдан астам уақыт бойы стандартты кіріспе болып табылды. Оның ғылымға ең маңызды үлесі – Джон Вебстердің төрт томдық ескі әліпбимен жазылған толық шығармаларының жинағы (1927), Якоб дәуірінің драматургінің еңбектерінің Хазлитт (1857) және Дайс (1830) басылымдарынан кейінгі алғашқы толық жинағы. Элиот Лукасты «үлкен түсіндіруші» деп атады, ал кейінгі Вебстер зерттеушілері, әсіресе жаңа Кембридж Вебстерінің редакторлары (1995–2007), оған алғыс айтады. Лукас 1930 жылдардағы фашизмге қарсы күресімен және Блетчли Парктегі соғыс жылдарындағы қызметімен де есте қалады, осы қызметі үшін ол Британ империясы орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды.

Жастық шағы мен соғыс

Ф. Л. ("Питер") Лукас Блэкхитте өсті және Колфтеде (1902–1909) білім алды, онда оның әкесі Ф. В. Лукас (1860–1931) мектеп директоры болды, ал 1910 жылдан бастап Рагбиде оқыды, онда ол зейнеткерлікке шығар алдында Софокл зерттеушісі Роберт Уайтлоудан (1843–1917) сабақ алды. 1913 жылы ол Кембридждегі Тринити колледжіне классикалық білім беруге стипендия жеңіп алды, 1914 жылы Питт стипендиясы мен Порсон жүлдесін қоса алды. 1914 жылдың қаңтарында ол Апостол сайланды – соғысқа дейін сайланған соңғы Апостол – және Г. Э. Мурдың ықпалына ілесуде болды. Кембриджге Лувеннің тағдыры қауіп төндіреді деп сенген ол 1914 жылдың қазан айында 19 жасында ерікті болып тіркелді, 1915 жылдан бастап Франциядағы Корольдік Батыс Кент полкінің 7-ші батальонында екінші лейтенант болып қызмет етті. 1915 жылдың тамызынан бастап ол Фрикурт пен Маметке қарсы Сомма окоптарында болды; 1916 жылдың мамырында оқтан жарақаттанды. "Адам жай ғана нәрселердің алып қалаушылығына таңғалады", - деді ол сол жылдың қазан айында Джон Мейнард Кейнске, "өзіміздің Циклоптың аузына түсу кезегімізді күтеміз". Ол 1917 жылдың қаңтарында лейтенант ретінде майданға оралды, 17 ақпанда Анкр шабуылында Грандкортқа жақын шайқасқа қатысты, 22 ақпанда есімдер тізімінде аталды және 4 наурызда уланды. Барлығы ол 17 ай әскери госпитальде өткізді. 1917 жылдың қыркүйегінде ол ар-намыс пен әділдік жеңіске құмарлықпен жоғалғанын сезінді ("Біз келісімдер ұсынбастан күресуге тым дайын едік"). Шахматтан кейін ол 3-ші батальон Корольдік Батыс Кент штабында гарнизондық қызметке жарамды деп танылды, ол Францияға оралу үшін Апостол Кейнстен көмек сұрады. Ол 1919 жылдың қаңтарында Кембриджге оралды. Көмбөлдік аймақта серуендеп жүргенде "1919 жылғы Пасха күні таңында Кидсти Пайкқа, Хауес Уотер мен Хейс Уотер арасында, қарлы қыраттан қыратқа, Фэрфилдтен Блукатраға дейін көктемгі күннің шағылысуы, осындай шаттыққа толы мас күйге жеткізді, егер мен мистик болсам, оны мистикалық тәжірибе деп атаған болар едім".

Мансап

Бакалавриат оқуын жалғастырып, Лукас классика және Браун медалі үшін канцлер медалімен (1920) марапатталды және 1914 жылдан бері тоқтатылған елшілердің кездесулерін қайта жандандырды, қоғам хатшысы болды және он тоғыз мақалаға үлес қосты. 1920 жылы King's College-те стипендияға сайланды, дәрежесін аяқтамай тұрып. 1920 жылдың қазан айында классика оқытушысы ретінде мансабын бастады. 1921 жылдың көктемінде Афиныдағы Британ мектебінің студенті ретінде Грецияда үш ай өткізді, Фессалиядағы Фарсалус шайқасының орнын анықтады (төмендегі Фарсалус). Кеймбриджге оралғаннан кейін сол жылы ағылшын тіліндегі трипостарда (1919 жылы құрылған) сабақ берді. 1921 жылдан 1939 жылға дейін және 1945 жылдан 1962 жылға дейін Кембридж университетінің ағылшын факультетінің мүшесі, ал 1947 жылдан 1962 жылға дейін ағылшын тілінде университет оқушысы болды. Нью-Стейтсмен журналының әдеби редакторы Десмонд МакКартидің шақыруымен Лукас 1922-1926 жылдары осы журналдың поэзиясы мен сын-пікіріне шолу жасады. Алғашқы сын-пікірлері мен очерктері "Авторлар: өлі және тірі" (1926) жинағында жинақталған. Олардың арасында Хаусманның соңғы өлеңдерінің (1922) шолуы болды, бұл әдеттегідей емес, ақынның өзінен мақұлдау алды. Классикадан ағылшын тіліне көшуі және Вебстердің (1927) басылымы негізінен Дж.Т. Шепардтың 1920 жылғы наурыз айында Марлоу қоғамы шығарған "Ақ шайтан" қойылымынан әсер алды, ол оған қатты әсер етті: "Кембриджтегі "Ақ шайтан" қойылымы 1920 жылы кем дегенде екі адамға, оны алдын ала түсініксіз көргендерге, олар бұрын-соңды білген ең таңғажайып қойылым сияқты көрінуі мүмкін еді?" – деп сұрады ол "New Statesman" газетінде. (Қойылым Елизавета дәуірінің стилінде, аздаған декорациялармен және "жақсы айтылған әдемі поэзияға" баса назар аударған.) "Лукасқа [Вебстердің] көзқарасын қабылдайтын, өмірді оның пікірімен түйіндейтін жазушы табуға бақыт бұйырған", - деп атап өтті Т.Е. Лоуренс. Лукастың басымдығы салыстырмалы әдебиетке қатысты болды, ал Вебстерден кейін ол француз және ағылшын тілдерін зерттеуге (1934; 1950 жылы қайта қаралды) (ол L'Institut Littéraire et Artistique de France Құрметті корреспонденті болды), кейіннен скандинав әдебиетін зерттеуге кірісті. Ол Кембридж грек драма театрының (1921-1933) комитеті мүшесі болып қызмет етті және грек және латын әдебиеті туралы жазуды жалғастырды. Корольдің кітапханашысы (1922-1936) ретінде ол Руперт Бруктың қайырымдылық қағаздарын қабылдады. Оның Кингс университеті студенттері арасында Джордж Райлендс, Джон Хейвард, Ф. Э. Холлидей, Х. "Том" Гант, Алан Клаттон Брок, Джулиан Белл, Винтон Дин және Десмонд Фловер болды. Кембридж ағылшын студенттері оны "F. L." деп атады. Вебстердің басылымынан кейін ғалымдар оған редакциялық кеңестер сұрап жүгінді: ол Хейвардтың "Nonesuch Donne" (1929), Хаусманның "More Poems" (1936), Теодор Редпаттың "Songs and Sonets of John Donne" (1956), Инграм мен Редпаттың "Shakespeare's Sonnets" (1964) шығармаларын дайындауға көмектесті. Ол сонымен қатар Кристофер Сэндфордтың редакциялық және кеңесші рөлін орындады, Алтын Кокерл Баспасөзінде, онда ол Виктор Шолдерердің Жаңа грек қаріпін (1937) таныстырды. Оның грек және латын тілдерінен аударған төрт өлеңін Джон Бакланд Райт гравюраларымен бірге "Golden Cockerel Press and Folio Society" баспасы коллекционерлік басылымда жариялады. Карьерасының орта жылдары ол шақыру лекторы ретінде сұранысқа ие болды, 1930 жылы BBC-де жеті сымсыз баяндама берді, Дороти Осборн және Викториялық ақындар туралы, Британ академиясына ағылшын поэзиясы туралы 1933 жылғы Уортон дәрісін оқыды, Корольдік институтта классицизм мен романтизм туралы (1935) және Корольдік әдебиет қоғамында саяхат жазу туралы (1937) дәріс берді. Кейінгі жылдары Лукас классикалық аудармалары (төмендегі аят аудармасын қараңыз) және "Стиль" (1955) кітабы үшін танымал болды. Сондай-ақ, ол энциклопедистке айналды, басқалармен қатар 1950 жылы 15 томдық Чемберс энциклопедиясына 'Поэзия', 'Эпикалық', 'Лирикалық', 'Ода', 'Элегия' және 'Пасторальді' мақалалар жазды және Британ энциклопедиясының Батыстық әлемнің ұлы кітаптары сериясының редакциялық кеңесінде қызмет етті (1952). Соғыстан кейін Кембриджде жолыққан Никос Казанцакиске айтқандай, Je ne lis plus; je relis [: Мен енді оқымаймын, қайта оқыдым]. Лукастың 30-шы жылдардағы фашизмге қарсы науқаны және оның әскери қызметтегі қызметі туралы төменде қараңыз.

Жеке өмір

1921 жылдың ақпанынан 1929 жылға дейін Лукас романшы Э. Б. С. Джонсқа (1893–1966) үйленген, достарына «Топси» деген атпен танымал болған. Ол оның бұрынғы бастығы Дональд Робертсонның қарындасы болды; ол оның алғашқы романы «Тыныш интерьер» (1920) оқып, оған таңданып, онымен танысты. Джонс Лукасқа екі романын арнады және оған екі кейіпкерді негіздеді: соғыста уланған Хью Секстон, «Әншілердің тұтқындары» (1922) және «Веджуд медальонындағы» (1923) Оливер, Кембридж классикасының түлегі, қазір Элизабет драмасын зерттейді. Лукас Маргарет Осборнның кейіпкерін «Өзен ағысы» (1926) романында өзінің жартылай өмірбаяндық алғашқы романына негіздеді, ол 1919–1920 жылдардағы кейбір тәжірибелерін 1913–1915 жылдарға ауыстырады. «Ең жақсы миы бар» (бірақ үйлесімділік үшін көп қолданылмаған) Хью Фосетт кейіпкері Кейнске негізделген. Апостолдар арқылы Лукас Блумсбери тобымен байланысты болды, Вирджиния Вульф оны Оттолин Морреллге «таза Кембридж: нан пышағындай таза және өткір» деп сипаттады. 1958 жылы сұхбат алған Лукасқа Блумсбери «жанғол» болып көрінді:

+ Кітап арнаулары: Эврипид және оның ықпалы (1923) Э. Б. С. Джонс, «Өзен ағысы» (1926) Себастьян Спротт, Джон Вебстердің шығармалары (1927) Джон Мейнард Кейнс, Аристотельдің «Поэтикасына» қатысты трагедия (1927) Клайв Белл, «Уақыт және естелік» (1929) Э. М. Форстер, «Сециль» (1930) Т. Е. Лоуренс, «Марионеткалар» (1930) Десмонд Маккарти, «Сегіз Викториялық ақын» (1930) Джон Хейвард, «Өлу өнері» (1930) Вирджиния Вульф (1932) «Жабайы түлпан» Джулиан Белл, Альфред, Лорд Теннисон (1932) Энн Барнс, Томас Ловелл Беддос (1932) Джордж Барнс, Джордж Крабб (1933) Роджер Фрай, «Аю биі» (1933) Леон М. Арыстан және француз және ағылшын зерттеулері (1934) Мари Морон, «Романтикалық идеалдың құлдырауы мен құлдырауы» (1936) Гордон Боттли, «Диктатураның ләззаттары» (1938) Генри Невинсон, «Илиада. Өлең аудармасы таңдаулы шығармалардан» (1950) Д. В. Лукас, «Әдебиет және психология» (1951) Хильда Стекль, «Әркім үшін грек поэзиясы» (1951) Джордж Боас, «Әркім үшін грек драмасы» (1954) Герберт Гриерсон, «Стиль» (1955) Чарльз Теннисон, «Жақсы сананы іздеу» (1958) Гарри Хинсли.

Вирджиния және Леонард Вульф, Дункан Грант, Клайв және Ванесса Белл және Литтон Стречи қоғамы әдеттегі мағынада бақытты отбасы болған жоқ. Олар бір-бірін қатты және өрескел сынға алды. Олар басқаларға жазылған хаттарды оқитын адамдар еді. Олар бір-бірін мәңгілік махаббатпен азаптап жүрді. Нағыз дағдарыс кезінде олар жомарт болуы мүмкін, бірақ өмірдің қарапайым істерінде олар жақсылыққа ұмтылмады. Дикинсон мен Форстер Блумсбери емес еді. Олар жұмсақ жүректі және мейірімді адамдар еді. Блумсбериде ондай жағдай болған жоқ. Джонстың Джордж Райлендке деген құрметі 1927 жылы үйлену тойына әсер етті. Дора Каррингтонпен (1932 жылы қайтыс болды) қарым-қатынасынан кейін 1932 жылдың желтоқсанында Лукас 21 жастағы Гиртон Классикасының түлегі және мүсінші Пруденс Уилкинсонға (1911–1944) үйленді. Оның саяхат жазбалары, әдеби бірлестіктермен пейзаждар арқылы ұзақ серуендеулер туралы есептері, екінші некедегі жылдары (1932–1939): «Олимптен Стикске дейін» (1934), олардың 1933 жылғы Грекияға саяхаттау туралы кітабы (ол елге жасаған бес саяхаттың бірі); «Исландия», сағалық жерлерге 1934 жылғы саяхат туралы саяхатнама, оның «Романтикалық идеалдың құлдырауы мен құлдырауы» (1936) кітабының түпнұсқалық басылымына кірді; және олардың Норвегияға, Ирландияға, Шотландияға және Францияға жасаған сапарлары туралы журнал жазбалары. Осы жылдары олар Люкастың провансалық әңгімелер аударған Мари Моронның Сен-Реми-де-Прованстағы үйіне жиі баратын. «Олимптен Стикске дейін» Эльгин мәрмәрлерін қайтаруды талап етеді:

Болашақты ескере отырып, лорд Эльгиннің Акрополден мүсіндерді «ұрлауы» күмәнсіз бата болды, бірақ ол абайсызда жүзеге асырылды, әсіресе Эрехтеумнен Кариатидті алып тастау; Англия үшін оларды қазір Афинаға қайтару әсем іс-әрекет болар еді. Пруденс Лукас осы қызығушылықтарды бөлісумен қатар, оның Исландиялық «Гудрун ғашықтары» трагедиясының (1935) алғашқы қойылымы үшін костюмдер мен декорацияларды жасады. 1938 жылы оның жүйке бұзылуы Лукастың «Террор астында» журналында (1938–1939) баяндалды; Лукас басқалармен қатар, 1939 жылы Лондонда кездескен Вильгельм Стеккельден көмек сұрады, «Тұрмыс өнері» (1959), «Бақыт» атты эссесі «Ең үлкен проблема» (1960), Ибсен мен Стриндберг драмасы (1962) үшінші әйелімен (1940–1967) бөліскен қызығушылықты көрсетеді, швед психологы Эльна Каленберг (1906–2003), 1940 жылы үйленген – «Мен оған ең көп қажет болған кезде теңізден келген бейтаныс» (Эльна Каленберг, Хильда Стекльдің досы, Швециядан, Ішкі істер министрлігінің арнайы рұқсатымен, 1939 жылдың соңында оған қосылу үшін ұшып келді). Олардың екі баласы болды, Сигне және Сигурд. Лукас өзінің кітаптарында бақыт тақырыбына қайта-қайта оралды, ал 1960 жылы бақыт туралы ойларын былай қорытындылады: Ақыл-ой мен дененің күштілігі; оларды жұмыс істеу және күтіп ұстау үшін белсенділік; оларды жандандыратын құштарлық пен қызығушылық; табиғатта және өнерде, әлем елдерінде және сана елдерінде кеңінен саяхаттау еркіндігі; адамдық сезімдер; және қуаныш сыйы – менің ойымша, осылар бақыттың негізгі себептері. Олардың қанша аз және қарапайым екеніне таң қаламын. Лукас 1921 жылдан 1925 жылға дейін Кембридждегі 7 Camden Place-те; 1925 жылдан 1939 жылға дейін Кембридждегі 20 West Road-та; 1939 жылдан 1945 жылға дейін Great Brickhill-дегі High Mead-те; және 1945 жылдан 1967 жылы қайтыс болғанға дейін Кембридждегі 20 West Road-та тұрды. Чехиялық диссидент ғалымы Отакар Вочладло (1895–1974), Лукастың 1938–39 жылдардағы Прагадағы тілшісі (төмендегі «Жұбату» қараңыз) және концентрациялық лагерьтен аман қалған адам, 1968 жылғы Прага көктемі кезінде Лукастың құрметіне Прагадағы Англия кафедрасына оралғанын, Вебстер туралы лекциялар оқып, 1938–39 жылдардағы чехтерге жасаған қолдауы естен шығарылмағанын атап өтті. және бұрынғы сыншылардың көзқарастарын қарастырды, олардың догматизмін тез жоққа шығарды. Ол өзінің зерттеулерін психологиядағы дамулармен, әсіресе «Әдебиет және психология» (1951) кітабында көбірек байланыстырды. «Шындықтан, жазылмаған заңдар», - деді ол, - «адам психологиясының заңдары сияқты». Негізінен, ол стиль арқылы ашылған жазушының психологиясын талқылады. «Тіпті ғылым да», - деп атап өтті ол, «адамды стильмен бальзамдау үшін ешқандай құрал ойлап тапқан жоқ». Ол өзінің жарияланымдарында ең көп оралған ақындар Теннисон (1930, 1932, 1947, 1957) және Хаусман (1926, 1933, 1936, 1960) болды, бірақ ол классикалық, еуропалық және ағылшын әдебиетін кеңінен қамтыды. Кітаптар жақсылыққа немесе жамандыққа әсер ете алатынын біліп, ол сананы және жақсылықты қорғайтын авторларды – Монтень және Монтескье сияқты адамдарды немесе Гомер, Эврипид, Харди, Ибсен және Чехов сияқты мейірімді реалистерді бағалады. «Өмір «бөлінбейді», - деді ол. «Көшбасшылар өздеріне лайық әдебиетті алады: әдебиет өздеріне лайық көшбасшыларды алады. Олардың екеуі де бір-біріне әсер етеді. Олар өршіл немесе ізгі шеңберде айналады. Гомерді естігеннен кейін оны жақсырақ қылған тек жақсы қоғам ғана еді». Оның сындық пікірлері мораль тарихи тұрғысынан салыстырмалы екенін мойындаса да, құндылықтарға негізделген. «Жазушылар адамдарды көруге ғана емес, сезінуге де мүмкіндік береді». Көптеген қазіргі заманғы жазушылар адамдарды ақылсыздыққа, жеңілтекке және варварлыққа қашуға ынталандырады деп сенген ол, 20 ғасырдың «clercs trahisons» атты жазбаларын айыптады және зиялылық еркіндігін жауапты пайдалану үшін лекциялары мен жазбаларын пайдаланды. «Біз өзіміздің қаламдарымызды түбіне тесік ашу үшін пайдалануға мұңайып отырған кезде, өркениеттің қауіпсіз түрде жүзіп отырғанына күмәнді», - деді ол соңғы жарияланған хатында (1966). «Өзінің санасынан түйсіксіз кошмарларды ұсынып тұрған жазушы немесе суретші», «цивилизациялық еретендікке мүңкілдікпен құштар заманда», өзінің невроздарын ғана емес, басқалардың невроздарын да таратады. Әдеби сыншылар да жауапкершілікке көбірек ие болуы керек...

Дау

Лукастың қазіргі поэзияның көп бөлігіндегі "обскурантизмге" және элитарлыққа наразылығы оны соғыстар аралығында жаңа мектептердің басты қарсыласының біріне айналдырды. "Ал тереңдік туралы айтсақ", - деп жазды ол, "оны құрғақ құдықтарда да кездестіруге болады; олардың ішінде тек қараңғылық пен қоқыс ғана болуы мүмкін". Ол сондай-ақ, "өнердің қатаң еріндегі Кальвиндері" деп аталатын Жаңа сыншылардың тар догматизміне де қарсы болды. Бұл туралы ол "Романтикалық идеалдың құлдырауы мен құлдырауы" (1936) кітабының 4-тарауында, сондай-ақ Элиоттың 1929 жылғы "Заманауи сын" эссесінде жазған, ол "Француз және ағылшын тілдерін зерттеу" (1934) еңбегінде қайта басылған. Алайда, Элиоттың сын-пікіріне New Statesman журналының 1928 жылғы 29 желтоқсандағы анонимді рецензиясына Ф. Р. Ливис, оның Лукас жазғанын ойлап, жауап берген, ал Ливис туралы жазған биограф "әлбетте Лукас жазған" десе де, шындығында Ричард Эллис Робертс жазған. Лукас 1926 жылы New Statesman журналына рецензия жазуды тоқтатқан және ешқашан анонимді рецензия жазған емес. Оның 1933 жылғы University Studies: Cambridge басылымындағы К. Д. Ливисдің "Фикция және оқырман қауымы" (1932) кітабына жасаған сын-пікірін Ф. Р. Ливис туралы жазған биограф "жарамсыз" деп сипаттады: "аға академиктер аспиранттарға шабуыл жасау үшін квази-ресми басылымдарды пайдаланбауы керек". (Бұл том университет баспасында басылғанмен, онда жарияланбаған; оның редакторы үлестер әр Кембридж кафедрасының "күшті ойлау қызметіне" "ресми емес" көзқарас екенін атап өтті; ал жарияланған диссертациялар әдетте сынға алынбайды деп есептеледі.)

Лукас пен Элиот

Лукастың 1923 жылы жазған, одан кейін ондаған жылдар бойы қайта-қайта басылған «Қалдық жер» өлеңіне жасаған шолуы, оның «Өлген және тірі авторлар» (1926) жинағына енбеген. Бұл жинақ «Жаңа мемлекетші» журналындағы мақалаларын қамтиды. Мүмкін, Лукас өлеңнің өзінен-өзі құлайтынын айтқандықтан, оны қоспаған болар. Басқа жазбалары оның пікірін өзгертпегенін көрсетеді. Ф.У. Бейтсон «керемет түрде жаңылысқан» деп сипаттаған бұл шолу, Лукастың өміріндегіден қазір көбірек танымал. Оның осы өлеңге қатысты тағы бір пікірі 1933 жылы «University Studies: Cambridge» жинағындағы «Ағылшын әдебиеті» атты эссесінде кездеседі. Мұнда ол И.А. Ричардстың «Ғылым және поэзия» (1926) еңбегіндегі көзқарасын сынап, былай дейді: «Ричардс «Қалдық жерді» барлық сенімдерден «толық ажыратылған» деп мақтайды, бірақ шындығында ол оларға деген ұмтылыстың айқын көрінісі. Ал өлеңнің соңында қандай да бір сенімнің пайда болуы соншалықты анық естіледі, оны кейбіреулер ұлы діни шығарма деп атады (осылайша түсініксіздік жеңіске жетеді)». Т.С. Элиоттың хаттарында 1920 жылдардың ортасынан бастап Элиот пен Лукас арасындағы хат алмасу бар, бірақ онда шолу туралы ешқандай сілтеме жоқ. «Жаңа мемлекетші» журналының тарихшылары Десмонд Маккартидің Лукасты заманауи поэзияны шолуға шақырғанына өкініш білдіреді, олардың бірі Лукасты «Қалдық жерді» шолу үшін «жарамсыз таңдау» деп атады (яғни, журналдың авангардтық бейнесі үшін). 1923 жылдан кейін, жалпы алғанда, түсініксіздікке қарсы күрессе де, Лукас Элиоттың поэзиясын көп назарсыз қалдырды. Тек 1942 жылы «Құрғақ адамдар» («Құрғақ бұршақ ағаштарының астында зарлап жылаған құрғақ адамдар, құлпыны арасында да мақтанғаны үшін»), «Түн осылай келеді» («Эсхилдің бұлбұлдары қазір таңданған жұртқа өздерінің «қалдықтарын» көрсетеді; өйткені кәрізге барлық нәрсе кәріз») туралы сын айтты. Ол сол журналда күшті жауап берді, бірақ Элиот «Критериондағы» басқа шолуында сын-ескертпелерін одан әрі кеңейтті. Лукас 1929 жылы жариялаған «Заманауи сын» атты эссесінде Элиоттың әдеби сыншылдығындағы ой-пікірлерін және пророқайлық үнін келекеледі. Элиот эсселерінің кейінгі басылымдарында Лукастың келекелеген сөздеріне сілтеме жасайтын сөйлемдерге түзетулер енгізіп, 1927 жылғы Уэбстердің мәтіндік және тарихи зерттеулерін жоғары бағалады. Лукас екі негізгі пьесасының 1958 жылғы қайта жаңартылған басылымдарына кіріспе жазбады, бірақ 1927 жылғы Уэбстердің толыққанды нұсқауына деген сұраныс жалғасты, ол 1966 жылы Атлант мұхитының екі жағында да қайта басылды.

Беделі

Лукастың әдеби сыншы ретіндегі беделі 1930 жылдары ең биік деңгейге жеткен. 1934 жылы «Таймс Литературный Сапплимент» газеті былай деп жазды: «Лукас заманауи сыншылардың қатарынан үш жағынан да ерекшеленеді: стильге, оның мәнерлілігі мен әсемдігіне көрсеткен қамқорлығы; бірнеше тілдің әдебиетіндегі білімі; және оның ой-пікірінің салмақтылығы мен ақылдылығы». Соғыстан кейін сыншылар көбінесе оған жаулы қарайтын. Соғыстан кейінгі көптеген сын-пікірлер левистік топтың кек алуына тең болды: «Бұл кітапта жеңілтек Блумсберилік бетбейлік пен мәдени білімнің кеңдігі сезіледі, бұл қынжылды», – деп жазды біреу. «Оның ақыл-ойы тым жоғары бағаланған, ескірген, мәдениеттің жалпы дамуына, әсіресе әдебиетті бағалауға зор зиян келтірген және келтіріп жатыр». Лукас психоаналитикалық әдеби сынды есепке алмағанда, жаңа бағыттардың көпшілігін мойындамағандықтан – ол 1950 жылдардың сындық теориясын «көптеген псевдоғылыми көпіршіктер» деп сипаттаған – оның сын-пікірлері ұзақ уақыттан бері сәннен шығып, көбісі басылымнан тыс. «Оның сын-пікірі – әлемдік талғампаздық пен мінсіз естелікке ие адамның әңгімесі. Ол әдебиеттен ләззат алуды жасау және жеткізу қабілетіне ерекше ие. Оның кітаптарын қолыңыздан түсірмей, оның сипаттаған және көркемдеген әдеби шедеврлерін қайта оқып шығуға ризашылықпен толысып, тоқтату мүмкін емес». – Ф. В. Бейтсон, «Review of English Studies», 1938 жыл. «Әдеби әлем өтті», – деп жазды Л. П. Уилкинсон, – «бірақ бұл оның жақсырақ болғанын білдірмейді; және оның келісімсіз жарқырауының арқасында уақыттың айналымы оның сын-пікірін қайтадан көзге түсіруі мүмкін. Оның «Стиль» (1955) еңбектері кез келген жағдайда тұрақты құндылыққа ие, ол бағыттарға тәуелді емес». Оның ең алғашқы екі кітабы, «Сенека және Елизавета трагедиясы» (1922) (оның стипендиялық диссертациясы) және «Эврипид және оның ықпалы» (1923) осындай айқын түрінде әлі алмастырылмаған, қайта басылып шығарылуда. Жаңа Кембридж Вебстерінің редакторлары (1995–2007) мерзімдерді анықтау, авторлық және мәтіндік зерттеулер мәселесінде «оның әдеттегі дәлдігі мен өткірлігін» жоғары бағалайды. «Көлемі зор әрі таңғажайып кең ауқымды жазбаларымен», – деп жазады Д. С. Ганби, – «Лукастың төрт томдық, ескі әліпбилік басылымы зерттеуді жақсы көретіндер үшін, сондай-ақ Джон Вебстердің пьесаларын жақсы көретіндер үшін де қажетті оқу материалы болып табылады».

Романдар

Лукастың романдарының ең жақсы қабылданғаны – 1775–1776 жылдардағы Франциядағы махаббат, қоғам және саясат туралы повесть – «Сесиль» (1930). Лукас бұл кітапты досы әрі жанкүйері Т. Э. Лоуренске арнады. Ол тағы екі тарихи роман жазды: «Доктор Дидо» (1938), оқиғасы 1792–1812 жылдардағы Кембриджде өтеді, және «Ағылшын жеделхатшысы: Пиреней соғысының хикаясы» (1969), оқиғасы 1808 жылы Испанияда болған; сондай-ақ, «Күнмен оранған әйел» (1937) деген повесть, 1780–1790 жылдардағы Бухандықтар туралы. Үш романның негізгі тақырыбы – ағылшын мен француз әйелдері арасындағы махаббат (Лукас өзін-өзі галоман деп мойындаған); ал шотландтық повесть – орта жастағы шотланд пасторы Эльспет Бьюкенге деген жастық шағындағы құмарлығы және Бухандықтар арасындағы ерекше саяхаты туралы жазған естелік түрінде. Төрт туындының ортақ тақырыбы – нәзік 18 ғасыр рационализмі мен түрлі формалардағы романтикалық «көтеріліс» және ақылға сыймайтындық арасындағы тартыс. Оның жартылай автобиографиялық тұңғыш романы «Өзен ағып жатыр» (1926) туралы ақпаратты жоғарыдағы «Жеке өмірі» бөлімінен қараңыз.

Пьесалары

Лукастың ең табысты пьесасы – 1930 жылдардың ортасында Корнуоллде өтетін «Лэндс-Энд» (1935) триллері (Вестминстер театры, 1938 жылғы ақпан-наурыз, 29 қойылым, актер құрамында Кэтлин Несбит, Сесил Тронсер және Алан Нейпир бар). Пол Скофилдтің алғашқы рөлдерінің бірі – 1945 жылғы наурыз-сәуір айларында «Бирмингем Реп» театрындағы осы пьесаның қайта қойылған нұсқасында болды. Лукастың «Сирена» радиоспектаклі алғаш рет 1948 жылы BBC үшінші бағдарламасында Кэтрин Лейси, Фрит Банбери және Дерик Гайлердің қатысуымен эфирге шықты; екінші қойылым 1949 жылы «Үй қызметі» арнасында Кэтлин Несбит және Хью Берденмен бірге көрсетілді. Пьеса Джордж Сэндтің Альфред де Мюссе және доктор Пьетро Паджелломен Париж мен Италиядағы махаббат оқиғаларын бейнелейді – бұл оқиға 1999 жылғы «Жас ғасыр балалары» фильмінің негізі болды. Оның саяси драмасы «Аю билейді: үш актідегі пьеса» – Лондонның Вест-Энд сахнасында (Гаррик театры, 1932, Елена Мирамова, Абрахам Софаер және Ольга Линдо қатысқан) кеңестік билік туралы алғашқы драматизациялық туынды болды. Бұл пьеса Лондонда көрсетілім аяқталғанмен, 1930 жылдардың соңында Англияның солтүстігіндегі түрлі репертуарлық театрларда қайта қойылды. Бұл идеологиялық тазарту әрекеті болды, Лукастың сөзімен айтқанда, Кембридж университеті «жасыл жастарға толып, қызыл түске боялған» кезде жазылған. Фарсалус шайқасының орны туралы (б.з.д. 48 ж.) зерттеу, 1921 жылы Фессалияға жасаған жеке сапары мен дереккөздерді қайта қарауы нәтижесінде, бұрынғы ондаған теорияны жоққа шығарды және қазір тарихшылар тарапынан кеңінен қабылданады. Джон Д. Морган өзінің «Palae pharsalus – the Battle and the Town» атты еңбегінде: «Менің реконструкциям Лукастың реконструкциясына ұқсас, тіпті мен оның Помпей әскерінің шегіну жолына қатысты бір ұсынысын қабылдадым. Лукастың теориясы көп сынға ұшырады, бірақ негізінен өзгермеді» деп жазады.

Блетчли саябағы

1914-1918 жылдары жаяу әскер және барлау корпусы тәжірибесін жинаған, фашизмге қарсы тұрған және Кеңес Одағына күмәнмен қараған дарынды лингвист Лукас 1939 жылдың 3 қыркүйегінде Сыртқы істер министрлігінің шақыруымен Блетчли Паркке алғашқы ғалымдардың бірі ретінде келді. Ол Hut 3 ұйымының алғашқы төрт мүшесінің бірі болды, оның құрылысын ұйымдастырды. 1942 жылдың наурыз айынан шілде айына дейін Hut комитет басқарған кезде, ол уақытша басшылық етті. Ол соғыс бойы Энигма шифрларын бұзуда аудармашы, барлау сарапшысы және (1942 жылдың шілдесінен бастап) 3G [: Hut 3 General Intelligence] зерттеу бөлімінің басшысы ретінде жұмыс істеді. Оның 3G-дегі негізгі жұмыстары – шифрларды бұзу кезіндегі Остің жасырын кодтары мен нөмірлерін анықтау, неміс "проформаларын" (жабдықтау және оқ-дәрілер туралы есептерді) талдау және жалпы барлау материалдарын жазу болды. Ол дайындаған барлау есептерінің ішінде 1941 жылдың мамыр айында Гитлердің шығыстағы ниеттерін зерттеген еңбек болды, ол Сыртқы істер министрлігінің немістердің КСРО-ға тек "көбірек шикізат алу үшін қысым көрсетіп жатыр" деген пікіріне қайшы келді. "Германия армиясы мен әуе күштерінің орасан зор қозғалыстарының мақсаты – Ресей екеніне күмән келтіру бұрынғыдан да қиын. Оңтүстікте Молдавияға қарайғы теміржол қозғалысынан бастап, солтүстікте Варангер фьордына қарайғы кемелер қозғалысына дейін, барлық жерде бірдей шығысқа қарай бет алу байқалады. Мақсат шантаж немесе соғыс болуы мүмкін. Гитлер қан төгілмейтін капитуляцияны қалағаны сөзсіз. Бірақ, мысалы, әскери тұтқын лагерін Тарновқа тыныш түрде көшіру, алдаудан гөрі нақты іс-әрекет сияқты көрінеді". Hut 3 өз кезегінде "неміс хабарламаларын түзету және түсіндіруден басқа жұмыстарға кірісуге ұялды", олар "кең қорытындылар жасау – бұл ШАЭФ-тің барлау қызметкерлерінің жұмысы, олардың барлық ақпарат көздерінен мәліметтері бар" деп сенді. Hut 3-тегі әуе кеңесшісі Э.Дж.Н. Роуз осы еңбекті сол кезде оқып, 1998 жылы оны "ШАЭФ пен Әуе министрлігіндегі барлаудың сәтсіздігін көрсеткен өте жақсы есеп" деп сипаттады. Бұл еңбек сақталмаған болуы мүмкін. Бұл, 1968 жылы генерал Стронг айтқан, "екі данасы жойылған" "Жоғары құпия [барлау] шолуы" болған жосықсыз. ("C" атты, Secret Intelligence Service бастығының, 1944 жылғы желтоқсандағы Арденндердегі неміс контршабуылы туралы, ULTRA материалдарынан алынған мәліметтерге негізделген баяндамасы, DMI-ге ұсынған, 1944 жылғы 28 желтоқсанда жарық көрген, Ұлыбританияның Ұлттық мұрағатында HW 13/45 файлы ретінде сақталады; алайда, 1979 жылғы Беннеттің кітабымен және генерал Стронгтың мәлімдемесімен таныс Калвокоресси 2001 жылы Лукас-Калвокоресси есебінің жоқ екенін мәлімдеді). Оның айтуынша, Hut 3-тегі жоғары дәлдік пен айқындық стандарттары "көбінесе [Лукастың] осы талаптарға қатаң ұстануының арқасында" болды. Блетчли Паркке қарасты үй күзетінің командирі болып тағайындалған Лукас, бос уақытында "жұмыртқа басы" аталған, стереотипке қайшы, жергілікті әскерден озып кеткен тиімді жасақты құрды. 1945 жылдың маусымынан соғыс аяқталғанға дейін ол Hut 3 тарихы бөлімінің басшысы болды және қазір Ұлттық мұрағаттағы HW3/119 және HW3/120 құжаттарында сақталатын "Hut 3 тарихы" жинағын жасады.