Кіріспе

Британ аралдарына тән пони тұқымы

Жаңа Орман понисі – Британ аралдарындағы таулы және жазықтықтардағы немесе жергілікті пони тұқымдарының бірі. Биіктігі әртүрлі болады; барлық биіктіктегі понилер күшті, еңбекқор және жақсы мінуге жарамды болуы керек. Олардың қаталдығымен, күшімен және сенімді басуымен бағаланады. Бұл тұқым Оңтүстік Англиядағы Гэмпшир графтығындағы Жаңа Орман аймағында пайда болған. ДНК зерттеулері ежелгі ортақ тегі кельт типіндегі Астуркон және Потток понилерімен байланысты екенін көрсетті. Жаңа Орман понисінің негізін қалуға көптеген тұқымдар үлес қосты, бірақ бүгінде тек ата-анасы мал өсіру кітабының бекітілген бөлімінде таза тұқымды деп тіркелген понилер ғана таза тұқымды ретінде тіркелуі мүмкін. Жаңа Орман понисіне балалар да, ересектер де міне алады, оны жеке арқанмен жүргізеді және аттардың жарысында сәтті өнер көреді. Жаңа Орманды жайлаған барлық понилер Жаңа Орманның қарапайым халқына тиесілі – Орман жерлерінде "жайлымға ортақ құқығы" бар адамдар. Әрбір малға жыл сайын белгілі бір жарна төленеді. Орманды жайлаған понилердің саны жас малға деген сұранысқа байланысты өзгереді. 1945 жылы олардың саны алты жүзден азырақ болды, бірақ содан бері үнемі өсіп, қазір мыңдаған понилер жартылай жабайы жағдайда еркін жүреді. Орманды жайлаған понилердің денсаулығын Жаңа Орманның Verderers қызметкерлері бес Agister бақылайды. Әрбір Agister Орманның әртүрлі аймағына жауапкершілік алады. Понилер жыл сайын бірнеше рет жиналады, олардың денсаулығы тексеріледі, құрттарға қарсы емделеді және құйрықтары белгіленеді; әрбір понидің құйрығы сол пониге жауапты Agister үлгісіне сәйкес кесіледі. Жаңа Орманның таза тұқымды биелері, тұқымдық қоғам және Жаңа Орманның Verderers бекіткен, жыл сайын қысқа мерзімге биелермен бірге Орманға жіберіледі. Орманды жайлаған көптеген тоқтылар жылына бірнеше рет өткізілетін Болиу жолындағы пони сату арқылы сатылады.

Сипаттамалары

Нью-Форест пони тұқымына арналған стандарттарды Нью-Форест пони селекциялық және мал шаруашылығы қоғамы белгілейді. Рұқсат етілген ең жоғары биіктік – . Ең төменгі биіктік стандарты болмаса да, практикада Нью-Форест понилері одан кем емес. Шоуларда олар әдетте екі бөлімге бөлінеді: А бәсекелік биіктігі және одан төмен; және В бәсекелік биіктігі, одан жоғары. Нью-Форест понилері мінуге арналған типте, еңбекқор және конформациясы мықты болуы керек, иығы еңкейген және күшті артқы жағы бар; денесі терең, ал аяқтары тік, мықты, жалпақ сүйектері және қатты, дөңгелек тырнақтары болуы тиіс. Ірі понилер, олардың денесі кішкентай балаларға ыңғайлы түрде мінуге жеткілікті тар болса да, ересектерді де алып жүруге қабілетті. Кіші понилер ауыр салмақты мінгізуге қолайлы болмауы мүмкін, бірақ көбінесе олар көркемдік сапасы жоғары болады. Нью-Форест понисінің еркін, біркелкі, белсенді және тура қозғалысы болуы керек, бірақ асыра емес, және сенімді аяқтылық, шапшаңдық және жылдамдықпен ерекшеленеді. Понилердің ең көп кездесетін түстері – құрғақ, қоңыр және сұр. Кейбір түстерге рұқсат берілмейді: пиебальд, скеубальд және көк көзді кремді түс; паломино және өте ашық қоңыр тек асыл тұқымды және жездік мал ретінде қабылданады. Көк көздерге рұқсат жоқ. Басы мен төменгі аяқтарында ақ дақтар болуы мүмкін, егер олар бас артында, артқы аяқтың тоқпан нүктесінен жоғары немесе алдыңғы аяқтың тізе бүгілген жеріндегі метакарпаль сүйектің үстінде болмаса. Нью-Форест понилері жұмсақ мінезге ие және ақыл-парасаты, күші мен әмбебаптығымен танымал. Жалпы алғанда, олар мықты және төзімді тұқым. Бұл тұқымдағы белгілі бір тұқым қуалайтын генетикалық ауру – туа біткен миотония, бұлшықет ауруы, ол адамдарда, иттерде, мысықтарда және ешкілерде де кездеседі. Ол 2009 жылы Нидерландыда анықталды, Утрехт университетінің жылқы клиникасына клиникалық белгілері бар төл келгеннен кейін. ДНҚ талдауы нәтижесінде төлдің скелет бұлшықетінің қозғайтындығын реттейтін CLCN1 генінің гомозиготты мутациясы бар екендігі анықталды. Мутацияланған аллель төлдің ата-анасында, оның бауырларында және басқа екі туысқан жануарда табылды, олардың ешқайсысында клиникалық белгілер байқалмады. Зерттеушілер бұл жағдайдың аутосомалық рецессивті тұқым қуалау жолымен берілетінін қорытындылады, яғни физикалық зардап шеккен төлдің осы фенотиппен пайда болуы үшін екі ата-ана да мутацияланған аллельді беруі керек. Зерттеулер мутацияның салыстырмалы түрде жақында пайда болғанын көрсетті: мутацияланған геннің негізін қалаушы – барлық мутацияға оң нәтиже берген понилердің тікелей ұрпағы. Болжам бойынша, бұл атақты асыл тұқымды атақты Кантье Роналду деп анықталды. Барлық тасымалдаушылар Нью-Форест пони селекциялық және мал шаруашылығы қоғамының асыл тұқымдылар тізімінен алынып тасталады, сондай-ақ Ұлыбританияда лицензияланған барлық Нью-Форест айғырлары, Кантье Роналдудан шыққан немесе шықпаған жағдайда, мутацияланған геннің тұқымдықта ертерек пайда болу мүмкіндігін жою үшін тексеріледі, дегенмен мутацияланған ген қазір британдық асыл тұқымды малдан жойылған деп есептеледі. Сондай-ақ, Ұлыбританияға әкелінетін барлық асыл тұқымды мал да тексеріледі.

Тарих

Понилер Жаңа Орман аймағында мыңдаған жылдар бойы жайылып келеді, тіпті соңғы мұз дәуірінен де бұрын пайда болған. Боксгроувтағы Ертем Питтен (қазіргі Жаңа Орманның ортасынан шамамен 80 км қашықтықта) табылған, б.з.д. 500 000 жылға жататын жылқының иық сүйегіндегі сүргі зақымдары, сол кездегі ерте адамдар осы аймақта жылқы аулағанын көрсетеді. Рингвуд маңында (қазіргі Жаңа Орманның батыс шекарасында) үлкен мұз дәуіріне тән аңшылық лагерінің қалдықтары табылды. Қола дәуіріндегі понилердің сүйектерінен алынған мәліметтер олардың қазіргі Эксмур понилеріне ұқсас болғанын көрсетеді. Темір дәуіріндегі Данеберидегі (қазіргі Жаңа Орманның ортасынан 40 км қашықтықта) қазба жұмыстарынан табылған жылқы сүйектері, бұл жануарлардың биіктігі бүгінгі кішкентай Жаңа Орман понилерінің биіктігімен шамалас болғанын көрсетеді. 1066 жылы Англияны басып алғанда, Жаңа Орманды патшалық аңшылық алқабы ретінде иеленген Жеңімпаз Вильям Англия арнасы арқылы екі мыңнан астам жылқыны тасып әкелді. Жаңа Орманға қатысты ең алғашқы жазбалар сол кезге дейін сақталып қалған, онда аймақ тұрғындарына жайылымдық құқықтар берілген. Жаңа Орман Ұлттық паркі басқармасының мәліметінше, испандық кемелердің құлауынан құтылып, жағаға жүзіп келген испан жылқыларына байланысты тараған әңгіме "ұзақ жылдар бойы миф ретінде қабылданған", алайда 1507 жылы Линдхерсттегі Корольдік тұқымдық шаруашылығында өсірілген Орман еліктерінің ұрпақтары Ренессанс соғыстарында пайдалану үшін экспортталды. Тұқымның ерте тарихындағы ең танымал айғыр – Марске есімді таза қанды жылқы, ол Eclipse-тің әкесі және Дарли Арабияның шөбересі болған. Марске Камберленд герцогы принц Вильямның қайтысынан кейін Рингвуд фермеріне 20 гинеяға сатылды және 1760 жылдары "жергілікті еліктермен" шағылыстыру үшін пайдаланылды. 1850 және 1860 жылдары понилердің сапасы нашарлап бара жатқаны байқалды, бұл асыл тұқымды айғырларды дұрыс таңдамаудың салдары болды, сондықтан тұқымды жақсарту үшін араб жылқысын енгізу ұсынылды. 1875 жылғы мал санағында Орманды жайлаған үш мыңға жуық пони тіркелді, ал 1884 жылға қарай олардың саны 2250-ге дейін азайды. Жас понилерді сатудан түскен пайда, кейінгі жылдары қарапайым халықтың асылдандыруға тырысқан еліктерінің санына әсер етті. Орманның санының азаюы 1870 жылдары тұқымға араб қандарын қосудың салдары болуы мүмкін, нәтижесінде құдық понилері ретінде пайдалануға жарамсыз жануарлардың саны азайды, немесе понилердің орнына сүт малын өсіруден түскен пайданың артуына байланысты болды. Араб қандары понилердің табиғи торыстылығын, қыс айларында ашық Орманды жайлауға бейімділігін төмендеткен болуы мүмкін. Мотоциклдердің пайда болуына дейін атқа міну және жүргізу жұмыстарына арналған көрікті понилерге сұраныс артуы салдарынан Орманды жайлаған понилердің саны да азайды. Кейін Екінші дүниежүзілік соғыс жылқы етін өсіру үшін жас малға деген сұранысты арттырды, соның салдарынан олардың нарықтық құны да өсті. 1891 жылы құрылған Жаңа Орман понилерін жақсарту қоғамы айғырлар көрмесін ұйымдастырды және жақсы айғырлардың иелерін оларды Орманға шығаруға ынталандыру үшін қаржылық жеңілдіктер ұсынды. 1905 жылы Бёрли және округтік NF пони өсіру және ірі қара мал шаруашылығы қоғамы тұқымдық кітапты бастау және тұқымдық көрме ұйымдастыру үшін құрылды. 2014 жылы Rare Breeds Survival Trust (RBST) қайырымдылық ұйымы Жаңа Орман понисін "аз қалған тұқым" санатына енгізді, себебі Орманды 3000-нан аз аналық тұқым көбейтуге қатысты. Бес жыл ішінде жыл сайын туылған тоқтылардың саны үштен екіге азайды (2013 жылы 1563-тен 423-ке дейін төмендеді) – бұл өзгерісті Жаңа Орман пони өсіру және ірі қара шаруашылығы қоғамы төмендеп бара жатқан нарыққа, ал Жаңа Орман ведерлері тоқтылардың санын емес, сапасын жақсарту үшін қабылданған шараларға байланысты деп түсіндірді. Әртүрлі себептермен, соның ішінде аймақтағы кәдімгі сауда және тұқымды жақсартуға жасалған тырысулар нәтижесінде араб, таза қанды, уэльстік пони және хакни қандары Жаңа Орман понилеріне қосылды. Бұл практика 1930 жылы тоқтатылды, содан бері тек таза нәсілді Жаңа Орман айғырларын ғана Орманға жіберуге болады.

Қолданылуы

Бұрын кішкентай понилер шахтада жұмыс істеу үшін пайдаланылатын. Бүгінде Жаңа Орман понилері мен оларға жақын тұқымдар жергілікті шаруалар мен қарапайым халық үшін әлі де "жұмыс істеуге арналған ең қолайлы понилер" болып табылады, өйткені олардың сенімді басқан қадамдары, ептілігі және салауатты сезімі оларды (және олардың мінгенін) ашық Орманның әртүрлі және кейде қауіпті жерлерінен қауіпсіз түрде өткізеді, кейде күзгі жиын кезінде жоғары жылдамдықпен. Жаңа Орман понилері бүгінде гимнастика, конкур, кросс-кантри, дрессаж, керу және жарыс сияқты жарыстарда да қолданылады. Понилер ересектерді көтере алады және көп жағдайда үлкен жылқылармен тең дәрежеде бәсекелеседі. Мысалы, 2010 жылы Нью-Форест Пони Энтузиастар Клубы (NFPEC), мүшелері тек таза тұқымды тіркелген Жаңа Орман понилерінде ғана жарысатын тіркелген ат спорты клубы, Олимпиададағы Лондон халықаралық жылқы шоуында Квадрил жарысын жеңіп алды. Бұл маңызды жеңіс болды, өйткені Британдық ат спорты клубтарының квадрилі ұлттық жарыс болып табылады және бүкіл Ұлыбританиядан тек төрт команда Ұлттық финалға қатысуға іріктелді.

Жаңа ормандағы понилер

Жаңа Орманды жайылымдап жүрген понилер – ерекше көзге түсетін жануарлар. Олар, қарапайым халыққа тиесілі ірі қара мал, есек, шошқа және қойлармен бірге, «Орманның сәулетшілері» деп аталады: мың жылдан астам уақыт бойы қарапайым халықтың мал жаюы мен жайылымдары Жаңа Орманның қазіргі экожүйесін қалыптастырды. Жаңа Орманды мекендейтін ірі қара мал мен понилер толығымен жабайы емес, олар қарапайым халыққа тиесілі және әрбір жануар үшін жыл сайын төлем төлейді. Жануарларға олардың иелері мен Жаңа Орманның Ведерлері жалдаған Агистерлер күтім жасайды. Ведерлер – ежелгі тамырлары бар заңды орган, олар орманды Орман шаруашылығы комиссиясымен және Ұлттық саябақ басқармасымен бірлесіп басқарады. Жаңа Орманды жайылымдап жүрген малдың шамамен 80 пайызы қарапайым отбасылардың 10 пайызына тиесілі. Жаңа Орманды толық уақыт мекендейтін понилердің көбі – бикештер, бірақ бірнеше сапалған аттар да бар. Жылдың көп бөлігінде понилер кішкентай топтарда тіршілік етеді, әдетте ересек бикеш, оның қыздары мен төлдерінен тұрады, барлығы Орманның «жайлау» деп аталатын бөлек аймағында болады. Жаңа Орман ережелеріне сәйкес, бикештер мен сапалған аттар кез келген тұқымға жатуы мүмкін. Понилердің көпшілігі Жаңа Ормандық болғанымен, кейбір аймақтарда Шетланд тұқымы және олардың будандасқан ұрпақтарын да кездестіруге болады. Екі жастағы аттарды New Forest Pony Breeding and Cattle Society қоғамы жеребе ретінде сақтауға жарамдылығы бойынша бағалайды; бағадан өтпеген атты сапалату керек. Мақұлданғаннан кейін, әр көктемде (әдетте наурыз айында) жылқыларды тоғайға жібермес бұрын Ведерлер бағалауын өтуі керек. Жылқыларды таңдау жүйесі Жаңа Орманды жайылымдап жүрген понилердің генетикалық әртүрлілігін азайтуға әкелді, осыған қарсы тұру және Орманды жайылымдап жүрген понилердің төзімділігін сақтау үшін Ведерлер Bloodline Diversity Project жобасын енгізді, ол он бір жастан асқан, Орманға жайылымға жіберілмеген немесе олармен туысқан аттарға шағылыстырылған, Орманды жайылымдап жүрген бикештерді пайдаланады. Малдарды жинау үшін күзде аң ауы жасалады. Көптеген аттар мен кейбір бикештер алып тасталады, сондай-ақ қыс бойы Орманды жайылымдап жүруге тым «әлсіз» саналған жануарлар да алып тасталады. Қалған бикештер иесінің белгісімен таңбаланады, ал көптеген жануарлар құрттан тазартады. Көптеген иелер қысқа малдың бір бөлігін алып кетеді, келесі көктемде қайта жібереді. Иесіне қажеті жоқ малдар көбінесе New Forest Livestock Society қоғамы ұйымдастыратын Болиу-роуд пони сатылымында сатылады. Понилердің құйрық шашы қырқылып, жыл бойы жайылымға ақы төленгенін көрсету үшін белгілі бір үлгімен кесіледі. Әр Агистердің өз «құйрық белгісі» бар, ол иесі Орманның қай аймағында тұратынын көрсетеді. Агистерлер Орманды жайылымдап жүрген малдың жағдайына үнемі қадағалайды және жануар кез келген уақытта Орманнан шығарылуы мүмкін. Жылдың қалған уақытында, егер оларға ветеринариялық көмек немесе қосымша тамақтандыру қажет болмаса, понилердің өмірі салыстырмалы түрде тыныш өтеді, олар әдетте Орманнан шығарылады. Жаңа Орманның ашық табиғаты понилердің жолға шығуына мүмкіндік береді. Понилер көлік құралдарынан басымдыққа ие және жол апаттарын азайту үшін көбінесе жарық шағылыстыратын жағалар киеді, бірақ осыған қарамастан, көптеген понилер, сондай-ақ қарапайым халыққа тиесілі ірі қара мал, шошқалар мен есектер жыл сайын жол апаттарында қаза табады немесе жарақаттанады. Жаңа Орман понилері әдетте Бокс күні Орман ішінде өтетін жыл сайынғы жарысқа қатысады, әр жыл сайын әртүрлі жерде аяқталады. Жарыстардың белгілі бір маршруты жоқ, олар ашық Орман арқылы өткізіледі, сондықтан бәсекелестер тосқауылдарды (орман алқаптары), қоршалған жайылымдар мен батпақтар сияқты кедергілерді айналып өту үшін өз маршруттарын таңдайды. Осылайша Орманды жақсы білетін жолақтар артықшылыққа ие болады. Кездесу орны туралы мәлімет жарысқа қатысушыларға өткен күні кешке беріледі, ал жарыстың басталу нүктесі жарысшылар кездесу орнына жеткеннен кейін белгілі болады.