Кіріспе

Гард Агди (Ежелгі норвегиялық Garðr agði) «Норвегия қалай құрылды» аңыздарында Норвегияның алғашқы королі Нордың үш ұлының бірі ретінде, сондай-ақ оңтүстік-батыс Норвегияны билеушісі және билеушілердің атасы ретінде кездеседі. Агди деген лақап аты Норвегияның ең оңтүстік аймағында қоныстанған Эгдир тайпасының мүшесіне сілтеме жасауы мүмкін, бұл аймақ Агдер деп белгілі, қазіргі кезде Ауст-Агдер және Вест-Агдер округтерімен танымал.

Хёрд пен Ругальфтің ұрпақтары

Хаккаға сәйкес, Гардтың ұлы Хёрд, Хёрдаландтың (бұрынғы Хордаланд графтығы) атаушысы, Джёфурдың (Jöfurr) немесе Йёсурдың (Jösurr) әкесі болды. Хакки Рогаландтың атаушысы Гардтың ұлы Ругальф Рёгнвальдтың (Rögnvaldr) әкесі болғанын айтады, бірақ одан әрі ұрпақтары туралы мәлімет жоқ. Бірақ «Жартысы мен оның батырларының сағасы» (Hálfs saga ok Hálfsrekka) өзінің басында Рогаландтың патшасы Огвальдты (Ǫgvaldr) әкеледі (бірақ Огвальдтың тегі туралы ештеңе айтпайды) және осы еңбекте Йёсурдың әкесі – Огвальд. «Хеги мен Хальфтың сағалары» Йёсурдың ұрпақтары туралы айтқанда келіседі. Йёсур – Хёррдің (Hjǫrr) патшалығын билеген әкесі, ол саға бойынша Хёрдаланд пен Рогаландтың екеуіне де патша болған. Хёрр үш әйелі болған Хьорлейфтің (Hjǫrleifr inn kvensamr) әкесі болды. Вальдерс жарылысының (Valdres) ярлы Эйстейннің (Eystein) қызы Эса Гүлліден (Æsa the Fair) Хьорлейф Отригтің (Ótryggr), Облаудтың (Óblauðr) әкесі, Ақ Хогнидің (Hǫgni inn hvítr) әкесі, Сқвинтер Ульфтің (Úlfr inn skjálgr) әкесі болды. Содан кейін Хьорлейф Ньярдейдің (Njarðey 'Njörd's Isle', қазіргі Ньерй) Хёгнидің (Högni) қызы Хильда Слендермен (Hildr in mjóva) үйленді. Хильдадан Хьорлейф Хьоролфты (Hjǫrólfr) және Хальфты (Hálf) дүниеге келтірді, соңғысы осы сағаның батыры болды. Саға мен «Ланднамабок» (Landnámabók) (2.19 және одан кейінгілер) бойынша, Хальф Хакидің (Haki) қызы Хагныға (Hagný) үйленген Хёрдің әкесі болды. Олардың балалары – егіздер Хамунд Хеллскин (Hámundr heljarskinn) және Гейрмунд Хеллскин (Geirmundr heljarskinn). Гейрмунд Хеллскин өзінің туысы Сқвинтер Ульфпен (Úlf the Squinter) бірге Исландияға қоныстанды. «Ланднамабок» Гейрмундты Рогаландта билік еткен соғыс патшасы ретінде сипаттайды, бірақ басқа да мәліметтерде Рогаландтың нағыз патшасы – Сулки (Sulki) деп айтылады. Алайда «Греттир сағасы» (Grettis saga) Хёрдаландтың Гейрмундқа тиесілі болғанын және Сулки тек Оңтүстік Рогаландты басқарғанын мәлімдейді. Гейрмундтың ағасы Хамундтың ұлы – Эспихолдағы (Þórir á Espihóli) Торир, ол да исландтық деректерде Исландияға қоныстанғандардың бірі ретінде кездеседі.

Гардтың басқа ұлдарының ұрпақтары

Трим Агдирді биледі. Ол Агди (Агди) мен Агнарды (Агнар) өрбіткен. Агнар Агдирдегі Трумда жері бар Кетил Тримнің (Ketill Þrymr) әкесі болды. Végard Signafylki-ді биледі, яғни қазіргі Sogn og Fjordane графлығының шығыс бөлігін. Вегард – Ведроммның (Vedrormr) әкесі, Сигнатраусти деп аталатын Вемундтың (Vémundr inn gamli) әкесі. Gríms saga lodinkinna («Жұмсақ жақ сәуегейінің сағасы») соңында Ведрормның, Ескі Вемундтың ұлы, Сері жақ сәуегейінің қызы Бринхильдтің қолын сұраған қуатты билеуші болғандығы айтылады. Ол онымен бірге кетті. Олардың ұлы Вемунд, ол Ведрорм мен Бринхильдтің әкесі болды. Ведрорм король Харальд Фейрхейрден Jamtaland (қазіргі Швециядағы Jämtland County) қаласына қашып, сол жерде өмір сүру үшін орманды тазартты және Холмфаст (Holmfast) деген ұлы болды. Холмфаст пен оның туысы Грим, Бринхильдтің ұлы, Landnámabók (4.2) еңбегінде де еске алынады. Фрейгард Фьорд (Fjǫrðr) және Фялирді биледі, яғни қазіргі Sogn og Fjordane графлығының батыс бөлігін. Фрейгард – Гауларда жер иесі болған Фрейштейн Ескінің (Freysteinn gamli) және Фрейбьёрннің (Freybjǫrn), Аудбьёрннің (Auðbjǫrn) әкесі, сондай-ақ Аринбьёрннің (Arinbjǫrn) әкесі. Торгард Оңтүстік Мёрді (Sunnmœrr) биледі, қазіргі Суннмёр ауданы Мёрр мен Ромсдал графтығында орналасқан. Торгард Торвидтің (Thorviðr) әкесі, Арнвидтің (Arnviðr) әкесі, Тресеркьябана, Слевидтің (Slæviðr) және Брэвидтің (Bráviðr) әкесі. Гретгард Солтүстік Мёрді (Norðmœrr) биледі, қазіргі Нордмёр ауданы Мёрр мен Ромсдал графтығында. Гретгард – Салгардтың (Salgarðr) әкесі, Гретгардтың әкесі, Сölвидің (Sǫlvi) әкесі, Нярдейдің Хогниінің әкесі, Селви Викинг (Sölvi Víking) атты ұлының және Слиндер Хилд (Hild the Slender) атты қызының әкесі. (Хёгни, Сölви және Хилд Hálfs saga ok Hálfsrekka сағасында маңызды рөл атқарады.) Нярдейдің Хогниі Йнглинг сагасында Швецияны біраз уақыт билеген Сölвидің әкесі ретінде еске алынады. Сölви Хальфс сагасында Швецияның патшасы ретінде көрінеді, сондықтан екеуінің бір адам екені айқын. Бірақ хронологиялық тұрғыдан бұл мүмкін емес, егер Йнглинг сагасындағы немесе Хальфтің әулетінің шежірелері дұрыс емес немесе кемшікті болмаса (немесе екеуі де дұрыс емес). Hversu еңбегінде Гретгардтың тағы бір ұлы Сигар (Sigarr) екені айтылады, ол Науму Дейлдің герл Харольдқа үйленген қызы Сигнярдың әкесі, ол Герлагтың әкесі, Гретгардтың әкесі, герл Хаконның әкесі, герл Сигурдтың әкесі, герл Хаконның әкесі болды. (Соңғы үшеуі король Харальд Фейрхейрдің замандастары және жақтастары болды. Шындығында, Харольдтың әйелдерінің бірі Гретгардтың ұлы Хаконның қызы Аса болды. Алайда, Heimskringla-дағы Харольд Фейрхейр сағасындағы мәліметке сәйкес, Науму Долының патшасы болған Герлауг, әрине, Ярл Хаконның атасы бола алмайды.)

Комментарийлер

Гардр сөзі "қоршалған жер" дегенді білдіреді және ағылшын тіліндегі yard және garth сөздерімен туыс. Гардр бұл элементі Асгард, Мидгард, Миклегард (Константинопольдің скандинавтық атауы), Холмгард (Новгородтың скандинавтық атауы) сияқты жер-атауларда жиі кездеседі. Демек, Гард ер адамның аты болғанымен, Гард Агди бастапқыда Агдир жерінің бейнесі болуы мүмкін, ал оның аты гардр (гардр) деп аяқталатын ұлдары Норвегияның басқа аймақтарының ұқсас бейнелері, кейіннен сол аймақтардың алғашқы патшалары ретінде бейнеленген болуы мүмкін. Трим басқаша тек алыптың аты ретінде ғана белгілі. Трим туралы көріңіз.

Басқа жазулар

Балама ағылшынша жазылулары: Æsa: Aesa; Agdir: Agthir; Árinbjörn: Arinbjorn; Ása: Asa; Brávid: Bravid; Espihól: Espihol; Fjörd: Fjord; Freybjörn: Freybjorn; Grjótgard: Grjotgard, Grjótgarth, Grjotgarth; Hagný: Hagny; Hákon: Hakon; Hálf: Half; Hámund: Hamund; Hjör: Hjor; Hjörleif: Hjorleif; Hjörólf: Hjorolf; Högni: Hogni; Hörd: Hord; Hördaland: Horthaland; Jöfur: Jofur; Jösur: Josur; Njardey: Njarthey, Naeroy; Óblaud: Oblaud; Ögvald: Ogvald; Ótrygg: Otrygg; Rögnvald: Roganvald; Rúgálf: Rugalf; Sigurd: Sigurth; Signýjar: Signyjar; Slævid: Slaevid; Sölvi: Solvi; Thórgard: Thorgard; Úlf: Ulf; Végard: Vegard.