Кіріспе

Канадалық социалистік топ

Әлеуметтік қайта құру лигасы (LSR) – 1932 жылы ресми түрде құрылған канадалық социалистердің үйірмесі. Бұл топ әлеуметтік және экономикалық реформаларға, сондай-ақ саяси білім беруге ұмтылды. LSR-дің құрылуына Ұлы депрессия, Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы, өнеркәсіптің дамуы және қалалардың өсуі себеп болды. Лига "рационалдық морализмді" Канададағы қайғы-қасіреттерді болдырмау үшін пайдалануға болатын идеология деп есептеді. Лига осы күрделі кезеңде Канаданың мемлекеттік саясатын реформалауға ықпал ететін тәуелсіз, қосымша күш ретінде жұмыс істеуді мақсат тұтты. Интеллектуалдар мен саясаткерлермен бірлесе жұмыс істеп, лига орталықтандырылған әлеуметтік қамсыздандыру және ұлттық көмек жүйелерін құруға көмектесті. LSR 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ресми түрде таратылды.

Шығуы мен идеологиясы

1920 жылдардың соңында Канада экономикасы гүлденіп, әлсіздік белгілері көрінбеді, бірақ 1930 жылдары Ұлы депрессия Канаданы қамтыды, жаппай жұмыссыздық тудырды, және бұл LSR-ді әрекет етуге итермеледі. LSR Депрессияның түбінде еркін капитализм мен басқарудың тәртіпсіздігі жатқанына және «еркін» нарық мүлдем еркін емес екеніне сенді. Саясаткерлер бизнеспен тығыз байланыста жұмыс істеді, процентсіз несиелер алды, тарифтерді әзірледі және еңбек дауларын реттеді; бір сөзбен айтқанда, нарықты манипуляциялады. Саяси бизнесмендердің шағын тобы мемлекеттік саясатты және экономикалық дамуды бақылап, қаржы мен билікті жеке қолдарға шоғырландырды. Жаппай жұмыссыздық Депрессияның ерекше белгісі болды және қаржылық теңсіздікті айқын көрсетті. LSR-дың пікірінше, Канаданың алдындағы мәселе экономикалық депрессия емес, сыбайласқан саяси экономика еді. Олардың пайдакүнем саясаткерлер деп санаған адамдармен бетпе-бет келгенде, ерлер мен әйелдердің бір тобы бұған төзбеуге бірлігін білдірді. Бұл топтың мүшелері арасында үш маңызды фактор анық көрінді: діни наным, соғыс және қалалану ортасында қалыптасу, және университет ортасындағы интеллектуалды даму. Осы қасиеттер топтың идеалдарын анықтады. Қазіргі жүйеге сенімсіздік білдірген лига жаңа жүйені насияттауға кірісті. Осы және барлық депрессияларды жеңудің жолы – жоспарлы экономика және Канаданың корольдік достастығынан социалистік достастыққа айналуы еді. Осы трансформацияға жету үшін лига зерттеулер жүргізуді және нәтижелерін халыққа білім беру және мемлекеттік саясатқа қолдануды жоспарлады. Алайда, LSR жүйенің ғана емес, бұрылып кеткенін де сенгендіктен, лига өзінің негізін саясаттан тыс жерде құруды жоспарлады. Халыққа білім беру кітаптар мен лекциялар арқылы жүзеге асырылатын болса, саясатқа ықпал ету сарапшы зиялылардың институционалдығы арқылы қол жеткізілетін еді. Саясаткерлер лиганың саяси емес ұйымына зерттеу жүргізуге және саясат ұсынуға жүгінетін еді. Осылайша, лига партиялықтарды азайтып, үкімет саясатына кең ауқымда ықпал етуді үміттенеді. Дегенмен, LSR идеалдары оларды бір саяси партиямен, атап айтқанда, ашық түрде социалистік Кооперативтік Ұлттар Достастығымен (CCF) тығыз жұмыс істеуге итерді.

Саяси экономика және Ұлы депрессия

Ұлы депрессия ұзаққа созылған жаппай жұмыссыздыққа алып келді, ал осы жұмыссыздықтың канадалықтарға тигізген әсері LSR-ді әрекет етуге итермеледі. Ұлттық жұмыссыздық 1933 жылдың бірінші жартысында 32 пайызға жетті; бірақ 32 пайыз – орташа көрсеткіш қана еді, кейбір қалаларда жұмыссыздық деңгейі 50 пайызға жуықтап кетті. LSR мүшелері жұмыссыздықтың салдарымен сыныптарда, шіркеулерде және кеңселерде бетпе-бет кездесті; «Қайда болса да үмітсіздік. Мақсаты жоқ ел. Еңбек етуге дайын, білімді халық бекерге, күңкеңдеп жатыр». LSR үшін депрессия – бұл еркін нарық философиясының қатал салдары болды. Бұл философия 1840 жылғы Одақ Актісінен бері тарады, ол аристократияға басымдық берген билік құрылымдарынан бизнеске басымдық берген құрылымдарға өтуді бастады. Одақ құрылғаннан кейін көп ұзамай жауапты үкімет құрылды және ықпал губернатордан министрлерге ауыстырылды. Бұрын губернаторға тиесілі болған билік министрлер арасында бөлістірілді. Министрлердің халыққа жауап беруін қамтамасыз ететін тиімді әкімшілік құрылымдар құрылмады, ал министрлер капиталистермен жақын қарым-қатынас орнатты. Еркін нарық басқаруы еркін нарықты капиталдандырудың серігіне айналды. Мүдделердің қақтығысын реттейтін заңнама болған жоқ, саясаткерлер бизнеспен ашық түрде жұмыс істеді. Бір бұрынғы премьер-министр «Менің саясатым – теміржол» деп мәлімдегенде, бизнес пен саясаттың одағын айқын көрсетті. Канаданың саяси экономикасының даму тарихы LSR талдауының орталық бөлігі болды, және олар кейіннен «Монополиялар – біздің экономикалық жүйеміздегі бақытсыз жағдай емес, олар – біздің экономикалық жүйеміз» деп атап өтті. Бұрынғы экономикалық құбылулар федералды жұмыссыздық бағдарламаларының қажеттілігін тудырмады, саясат пен дәстүр көмектің жергілікті мәселе екенін көрсететін, өйткені дәстүрлі түрде ол жергілікті деңгейде шешілетін. 1867 жылғы Британ Солтүстік Америка Актісіне (BNA) сәйкес, үкіметке көптеген кірістерді жинау құқығы берілді, ал провинциялар әлеуметтік көмек, білім беру және денсаулық сақтау үшін жауапты болды. Алайда, BNA қабылданғалы бері 60 жыл өтті, және бұл басқа экономика болды. Ұлттық саясат далалық аймақтардың халқын күрт арттырды, ал депрессия басталғанда, әсіресе далалық аймақтар әлеуметтік көмек көрсетуге шамасы келмеді, және басқа провинциялармен бірге федералды көмек сұрады. Федералды саясаткерлер еркін нарықтың өзін-өзі теңгерте алады деп сенді және көмек көрсетуден бас тартты. Либералдық премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг ұлттық бюджетті қауіпке ұшыратады деп, көмек көрсетуге тырыспауды жөн көрді. Консервативтік премьер-министр Ричард Бедфорд Беннетт провинциялар ысырапшылдыққа жол бермей, шығындарды қысқаруы керек деп мәлімдеді. Лаиссе-феер идеологиясы либералдар мен консерваторлардың саясатының негізін құрады. Провинциялар наразылық білдірді, Оттавамен қарым-қатынас шиеленісті болды, және осылайша капитализмнің дағдарысы федерализмнің дағдарысын тудырды. «Осымен [саяси экономика] кәсіпкер мен ескі партия саясаткері салған ақаулы екендігінің дәлелі болды. Қазіргі заманғы күрделі өркениетті қалай дұрыс басқару керектігін білмейтін адамдар оны осылай жүргізіп келген көрінеді».

Морализм, интеллектуализм және элиталық: ЛСР негіздері

1930 жылдың қараша айында Торонто университетінің тарихшысы Фрэнк Андерхилл ұйымдастырған "радикалды көзқарастағы [профессорлар]" тобы саяси экономика мәселелерін талқылады. Сол кезде Монреальде заң ғалымы Ф.Р. Скотт осы мәселелерді зерттейтін кітап дайындап жатқан еді. 1931 жылдың тамызында екеуі кездесіп, ұқсас талдау жасағанын анықтады: тұрақсыздық пен дағдарыс капиталистік саяси экономиканың нәтижесі болды, ал кез келген тұрақты шешім демократиялық социализмде жатыр. Андерхилл британдық Фабиандық қоғам үлгісінде, Канаданың ерекшеліктеріне бейімделген зерттеу ұйымын құруды ұсынды. Ұйымның идеялары екі жолмен таратылатын болады: жергілікті қауымдастықтар мен әдебиеттер арқылы тікелей халық санасына, сондай-ақ саясаткерлер зерттеу жүргізу және саясат ұсыну үшін жүгіне алатын интеллектуалды элиталар институты арқылы тікелей үкіметке. Скотт келісті. Андерхилл сондай-ақ, жақын арада социалистік саяси партия құрылатынына сенді және "жаңа партияға тұжырымды платформа ұсына алатын зиялылар тобы болуы керек" деді. Олар реформашылардың ішінде түзету шараларын әзірлеуге қажетті білімге ие болды. Нәтижесінде, қағидалы және элиталық саяси реформашылдық туды, бірақ бұл реформашылдық тек рационалистік негізде туындаған жоқ. Бұл ғалымдарды интеллектуалдық және рухани бірлікке ұмтылыс жетеледі. Олар жоғары біліммен ғана емес, сонымен қатар жоғары мақсатқа сеніммен қаруланған еді. Моральдық құндылықтар топ үшін маңызды болды және олар өмір бойы діни байланыстар арқылы қалыптасты. Мүшелердің барлығы ересек болғаннан кейін дінге адал болмаса да, көпшілігі жас кезінен діннің ықпалында өсті. Лиганың жетекші мүшелері туралы ішінара зерттеу келесілерді көрсетті: Фрэнк Андерхилл: Флавелл ғалымы, пресвитериан дінінде тәрбиеленген; Ф.Р. Скотт: Родс ғалымы, архидиаконның ұлы; Юджин Форси: Родс ғалымы, методист пасторының ұлы; Эрик А. Хавелок: беделді экономист, христиан социалисі; Дэвид Льюис: Родс ғалымы, секулярлық яһуди, бірақ Әлеуметтік Евангелия мен яһуди Еңбек қозғалысының күшті ықпалында болды. Оның алғашқы мүшелерінің қатарында Жан Паларди мен Жори Смит, екеуі де Монреальден шыққандар бар. LSR-дің негізін қалаушы мүшелері арасында үш маңызды ортақтық анықталды. Дін өшпес моральдық принциптерді сіңірді; соғыс және қалалану азап пен реформа туралы ойларға жетеледі, ал әлеуметтік ғылымдардағы заманауи білім рационалды талдауға және детерминистік көзқарасқа бейімділік тудырды. Скотт пен Андерхиллдің топтары манифест жобаларын алмасып, прагматизм мен радикализм арасындағы тепе-теңдікті табуға тырысты. Олардың мақсаты – барлық канадалықтарды Канаданың саяси экономикасын сыни тұрғыдан қарауға шақыру еді. Топ радикализмнен қорқуы мүмкін мүшелерді алаңдатпау үшін, өз саясатын ең жақсы түсіндіретін "социализм" деген сөзді қосудан бас тартты. Жобалар көп айлар бойы алмасылды, содан кейін 1932 жылдың 23 ақпанына Торонтода кездесу ұйымдастырылды. Жиынға 75 ер және әйел қатысты, манифест бекітілді және атау таңдау мәселесі талқыланды. Монреаль тобы "Экономикалық демократия лигасы" деген атауды ұсынды, бірақ жеңімпаз атау Торонтолықтардан келді, ал рәсімдер аяқталғанда Әлеуметтік қайта құру лигасы құрылды.

Әлеуметтік жоспарлау: КҚК және Корольдік комиссия

Кейін 1932 жылы социалистік партия Андерхиллдің болжамы CCF ретінде іске асты. CCF социал-демократтар болды және мемлекеттік теория бойынша LSR-мен ұқсас идеяларды ұстанды, сондықтан CCF парламентке өту үшін LSR-дің ең қолайлы мүмкіндігі болды. CCF тағы бір себеппен ең қолайлы нұсқа болды: LSR-дің құрметті президенті Дж. С. Вудсворт CCF-тің де басшысы еді. LSR саяси жүйеден тыс құрылғандықтан, лига мен CCF арасындағы қарым-қатынасты білім берудің мақсаттарына сәйкес қалай құру мәселесі туды, және LSR саяси партияның органы болған жағдайда олар қалатыны белгісіз болды. Вудсворт LSR мүшелері үшін серіктестікке қатысуға ниет білдіргендерге шешім ұсынды: CCF клубтары. Клуб мүшелігі серіктестік әкелді, сондықтан LSR мүшелері LSR-ге мүшеліктен тәуелсіз CCF-ке мүше бола алды. Осылайша LSR тәуелсіз зерттеу ұйымы ретінде дамуға мүмкіндік алды. Олардың идеяларын насихаттау және жетілдіру үшін лига бүкіл елдегі зиялылар мен саясаткерлермен саяси экономика мәселелерін талқылады. LSR Депрессия ұлттық сипатта болғандықтан, оның шешімі де ұлттық болуы керек деп сенді және зиялы қауымдастықта қолдау тапты. Әлеуметтік реформаға қызығушылық танытқан зиялылар ұлттық реформаны қарастыра бастады. LSR мен зиялы элита арасындағы ортақ түсініктер іс-қимыл бағдарламасын ұсынды. Зиялылар канадалықтарды үкіметтің араласушы рөл атқаруы керек деп сендіру қажеттігін сезінді; қаржылық және әлеуметтік саясат ұлттық деңгейде жүзеге асырылуы керек, ал тұрақтылық жоғарыдан төменге қарай қамтамасыз етілуі керек. Алайда, мұндай келісімге қол жеткізу BNA шеңберінде мүмкін емес еді, сондықтан конституцияға өзгеріс енгізу қажет болды. 1930 жылдардың ортасына қарай көптеген заманауи зиялылар үкіметте жұмыс істеді, ал саяси органдар парламенттен тыс зиялылардан кеңес алуды бастады. 1935 жылы Доминион мен провинциялық қатынастар жөніндегі ұлттық конференцияға қосымша саяси зиялылар шақырылды, бірақ конференцияның басты мақсаты провинцияларға федералдық қаражат ағынын тоқтату болды, бұл зиялылардың күткені емес еді. Конференциядан кейін қабылданған бастамалар тиімсіз болды және қозғалыс Доминион мен провинциялық қатынастар жөніндегі Корольдік комиссияға айналды. Комиссия қазіргі заманғы әлеуметтік ғалымдардың бақылауына алынды, оның ішінде LSR мүшесі Фрэнк Скотт та болды, және оған экономиканы және федерацияны нығайту бойынша ұсынымдар беру тапсырылды. 1940 жылы Комиссия Депрессияның себебі Канада Доминионының анықтамасындағы мәселелерде екенін хабарлады; BNA бидай, ағаш және балық экономикасы аясында дамыды және Канаданың аралас индустриялық экономикасын қолдауға қабілетсіз болды. Өнеркәсіптік өсім экономикалық қызметтің күрделілігін арттырды, бірақ саяси жүйе оған сәйкес дамуға қол жеткізе алмады. Депрессияны шешу үшін федералды және провинциялық үкіметтердің салық салу өкілеттіктері мен қаржылық жауапкершіліктері қайта қаралуы керек еді. Үкімет барлық жұмыссыздыққа байланысты төлемдерді бақылауға, барлық провинциялық қарыздарды қабылдауға, барлық табыс салығын жинауға және мұқтаж провинцияларға теңестіру төлемдерін жасауға тиіс болды. 1941 жылы премьер-министрлер премьер-министрмен кездесіп, ұсынымдарды талқылады. Соғыс Еуропада қайнап тұрғандықтан, премьер-министрлер Комиссияның ұсыныстарын қабылдады. Соғыстан кейін премьер-министр Кинг үкіметтің жаңа өкілеттіктерін сақтауға ниеттенді және провинциялармен жеке келісімге келіп, Комиссияның ұсыныстарын тұрақты саясатқа айналдырды. Барлық саясаткерлер Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін туындаған экономикалық және әлеуметтік проблемаларды жеңілдетуге ұмтылып, орталық жоспарлау шараларын қабылдауға келісті. Комиссия туралы ой жүгіртіп, тарихшы Даг Оурам баяндаманың "көпшілік тыңдаулардың нәтижесі емес, 1930 жылдардағы зиялылар желісінің нәтижесі екенін" атап өтті. Есептің өзі деректерді ортақтастыру құралына айналды, ол оны жазған зиялылардың тұжырымдарын қолдады және оқырмандарды орталықтандырудың жақтаушыларына айналдыруға бағытталды. LSR идеялары үкіметте табысты әлеуметтік жоспарлау шараларын енгізуде маңызды рөл атқарды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс жақындаған сайын социализмге деген қызығушылық азайды және LSR таралуға жақын қалды. CCF-мен байланысты қызметтер кеңейген кезде, лига 1942 жылы таратылды. 1940 жылдардың ортасында LSR-дің екі мүшесі CCF-де маңызды лауазымдарға ие болды: Фрэнк Скотт Ұлттық төраға болды, ал профессор Джордж М. А. Груб Онтарио CCF президенті болды.

Жарияланымдар

LSR өз көзқарастарын New Commonwealth журналы арқылы білдірді (бұрын Farmer's Sun, Грехам Спри сатып алғанға дейін Онтарио Біріккен фермерлерінің басылымы болған). Топ екі кітабы арқылы – «Канада үшін әлеуметтік жоспарлау» (1935) және «Демократияға социализм қажет» (1938) – Канаданың саяси және интеллектуалдық саласына үлес қосты. LSR 1936 жылы Canadian Forum журналын банкроттықтан құтқарып, оны сатып алып, жариялауын жалғастырды. Осы басылымдар арқылы әлеуметтік және экономикалық өзгерістер саясаты насихатталды.