Кіріспе

1924 және 1929–1935 жылдары Ұлыбританияның премьер-министрі болған Джеймс Рамзи Макдональд (12 қазан 1866 – 9 қараша 1937) – Ұлыбританияның премьер-министрі, еңбекші партиясынан шыққан алғашқы адам. Ол 1924 жылы тоғыз айға және 1929–1931 жылдары жұмысшы партиясының азшылық үкіметтерін басқарды. 1931–1935 жылдары консервативтік партия басымдығын күйіндегі Ұлттық үкіметті басқарды, оған тек бірнеше еңбекші партиясының мүшелері қолдау көрсетті. Осының салдарынан Макдональд еңбекші партиясынан қуылды. Макдональд, Кир Харди және Артур Хендерсон 1900 жылы еңбекші партиясын құруға атсалысқан үш негізгі негіз салушының бірі болды. 1914 жылға дейін еңбекші партиясы депутаттарының төрағасы болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарсылығынан кейін мансабында сәулесі кеткен соң, 1922 жылдан бастап еңбекші партиясының жетекшісі болды. Екінші еңбекші үкіметі (1929–1931) Ұлы депрессияның ықпалында болды. Ол алтын стандартыны сақтау үшін шығындарды қысқарту мақсатында Ұлттық үкімет құрды, бірақ Инвергордон бүлігінен кейін одан бас тартуға мәжбүр болды. 1931 жылы экономиканы жақсарту үшін «дәрігердің мандатын» іздеп жалпы сайлауды шақырды. Ұлттық коалиция үлкен жеңіске жетті, ал еңбекші партиясының өкілдері палатада шамамен 50 орынға дейін азайды. Оның денсаулығы нашарлап, 1935 жылы премьер-министр лауазымынан кетіп, 1937 жылы зейнетке шыққанға дейін Кеңес Лорд-президенті қызметін атқарды. Ол содан кейін қайтыс болды. Макдональдтың сөздері, жаңғылары мен кітаптары оны маңызды теоретик етті. Тарихшы Джон Шепард «Макдональдтың табиғи қабілеттері – әсерлі келбеті, әдемі сыртқы түрі және Highlands акцентімен айтылған убедительный сөздер оны еңбекші партиясының символдық көшбасшысы етті» деді. 1931 жылдан кейін Макдональд еңбекші қозғалысы тарапынан қайта-қайта және ащылықпен партияның мүддесіне сатқындық жасады деп айыпталды. 1960 жылдардан бері кейбір тарихшылар оның беделін қорғап, еңбекші партиясын құрудағы, Ұлы депрессиямен күрестегі және 1990 және 2000 жылдардағы саяси қайта құрудың алға басушысы ретіндегі ертедегі рөлін атап өтті.

Лоссимоут

Макдональд Шотландияның Морей, Лоссимут қаласындағы Грегори Плейс мекенжайында дүниеге келді. Ол ферма жұмысшысы Джон Макдональд пен үй қызметшісі Энн Рамзидің заңды емес ұлы еді. Туған кезде Джеймс Макдональд (sic) Рамзи деп тіркелген, ол Джейми Макдональд деп белгілі болды. 19 ғасырдағы пресвитериандық Шотландияда заңды емес туу ауыр кемшілік болуы мүмкін еді, бірақ солтүстік және солтүстік-шығыс аграрлық қоғамдарында бұл мәселе азырақ болды; 1868 жылы Балалар, жастар және әйелдерді ауыл шаруашылығында жұмыспен қамту жөніндегі Корольдік комиссияның есебінде көрсетілгендей, заңды емес туу көрсеткіші шамамен 15% құрады – әр алтыншы адам некеден тыс туған. Макдональдтың анасы оның әкесі де жұмыс істеген Альвс маңындағы Клейдейл фермасында үй қызметшісі болып жұмыс істеген. Олардың үйленуі жоспарланған, бірақ той өтпеді, себебі жұбайлар ұрысып, үйленбеуді шешкен, немесе Аннаның анасы Изабелла Рамзи, қызының өзіне лайық емес деп есептеген еркекке үйленуіне кедергі келтірді. Рамзи Макдональд 1872-1875 жылдары Лоссимут қаласындағы Шотландияның еркін шіркеуі мектебінде, содан кейін Дрейни приход мектебінде бастауыш білім алды. Ол 1881 жылдың жазғы семестрінің соңында, 15 жасында мектепті тастап, жақын жердегі фермада жұмыс істеуге кірісті. 1881 жылдың желтоқсанында Дрейни приход мектебінде оқушы-мұғалім болып тағайындалды. 1885 жылы ол Бристольге көшіп, Мордаунт Крофтонның көмекшісі болып жұмыс істеді. Крофтон Сент-Стефан шіркеуінде ұлдар мен жас жігіттер гильдиясын құруға тырысқан дін қызметкері еді. Бристольде Рамзи Макдональд радикалдық ұйым болған Демократиялық федерацияға қосылды, ол бірнеше айдан кейін Социал-демократиялық федерация (СДФ) деп аталды. Ол СДФ-тан Бристоль социалистік қоғамына айналғаннан кейін ұйымда қалды. 1886 жылдың басында ол Лондонға көшіп кетті.

Лондонда социализмді ашу

Флит-стриттегі Ұлттық велосипедшілер одағында конверттермен жұмыс істегеннен кейін ол жұмыссыз қалды және Бристольдегі уақытынан жинаған ақшасына өмір сүруге мәжбүр болды. Макдональд ақырында Купер, Бокс және Ко. қоймасында шот-фактуралар кеңсесінің қызметкері болып жұмыс тапты. Осы кезеңде ол социалистік көзқарастарын нығайтып, К. Л. Фицджеральдтың Социалистік одағының жұмысына белсенді қатысты. Бұл одақ, SDF-тен айырмашылығы, социалистік идеяларды парламенттік жүйе арқылы ілгерілетуді мақсат еткен. Макдональд 1887 жылдың 13 қарашасында Трафальгар алаңындағы қанды оқиғаға куә болды және жауап ретінде «Палл Молл Газетте» газетінде «Трафальгар алаңын есімізде сақтайық: 1887 жылғы торилік терроризм» деген тақырыпта памфлет жариялады. Макдональд шотланд саясатына қызығушылық танытты. Гладстонның алғашқы ирландтық өзін-өзі басқару туралы заң жобасы Эдинбургте Шотландияның өзін-өзі басқару қауымдастығының құрылуына түрткіс болды. 1888 жылдың 6 наурызында Макдональд Лондон негізделген шотландтардың жиналысына қатысты, олар оның ұсынысы бойынша Шотландияның өзін-өзі басқару қауымдастығының Лондондық бас комитетін құрды. Бір кезде ол Шотландияның өзін-өзі басқаруын қолдағанмен, Лондон шотландтары арасында көп қолдау таппады. Дегенмен, Макдональд шотланд саясатына және өзін-өзі басқаруға деген қызығушылығын ешқашан жоғалтпады және 1921 жылы жарық көрген «Социализм: сын және конструктивті» еңбегінде былай деп жазды: «Шотландияның ағылшындануы оның біліміне, музыкасына, әдебиетіне, генийіне зиян келтіруде, ал осының ықпалында өсіп келе жатқан ұрпақ өзінің тарихынан үзіліп қалды». 1880-ші жылдардағы саясат Макдональд үшін білім алудан гөрі маңызды емес еді. 1886–1887 жылдары Макдональд Бёркбек әдеби және ғылыми институтында (қазіргі Лондон университетінің Бёркбек колледжі) ботаника, ауыл шаруашылығы, математика және физика пәндерін оқыды. Бірақ емтиханға бір апта қалғанда денсаулығы күрт нашарлап, ғылыми мансабы туралы ойларына нүке салды. Алайда, кейіннен 1895 жылы ол институттың басқарушысы болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін Бёркбек институтының миссиясына деген құрметін сақтады. 1888 жылы Макдональд шай саудагері және радикал саясаткер Томас Лоудың жеке хатшысы болып жұмысқа орналасты. Лоу 1892 жылы Батыс Ислингтон округінен Парламент депутаты болып сайланды. Осыдан кейін Макдональдқа көп мүмкіндіктер ашылды: ол Ұлттық либералдық клубқа және либералдық және радикалдық газеттердің редакцияларына баруға мүмкіндік алды, Лондонның радикалдық клубтарында радикалдық және еңбек саясаткерлерімен танысты, сайлау кампанияларын жүргізуде құнды тәжірибе жинады. Сонымен қатар, ол Лоудың жұмысынан кетіп, тәуелсіз журналист ретінде жұмыс істеді. Басқа жағынан, Фабиан қоғамының мүшесі ретінде Макдональд оның атынан Лондон экономика мектебінде және басқа жерлерде лекциялар оқыды.

Белсенді саясат

Кәсіподақтар конгресі (TUC) Еңбек сайлау қауымдастығын (LEA) құрды және 1886 жылы Либералдық партиямен қанағаттандырмайтын одаққа кірді. 1892 жылы Макдональд Довер қаласына ЛИА-ның жалпы сайлаудағы үміткерін қолдау үшін барды, бірақ ол үлкен есебімен жеңілді. Макдональд жергілікті баспасөз бен қауымдастыққа жақсы әсер етіп, оның кандидаты ретінде қабылданды және оның кандидатурасы Еңбек партиясының туы астында болады деп мәлімдеді. Ол Еңбек партиясының Либералдық партияның бір бөлігі емес екенін жоққа шығарды, бірақ еңбекші саяси қарым-қатынаста мән бар екенін мойындады. 1894 жылдың мамырында жергілікті Саутгемптон Либералдық қауымдастығы округтен еңбекші көзқарастағы үміткерді табуға тырысты. Макдональдқа тағы екі адам Либералдық кеңеске сөз сөйлеуге қосылды: біреуіне ұсыныс жасалды, бірақ ол шақырудан бас тартты, ал Макдональд либералдардың күшті қолдауына қарамастан, номинацияны ала алмады. 1893 жылы Кир Харди өзін үлкен қозғалысқа айналдырған Тәуелсіз Еңбек партиясын (ТТП) құрды. 1894 жылдың мамырында Макдональд мүшелікке өтініш берді және қабылданды. 1894 жылдың 17 шілдесінде ол Саутгемптон округінің бірінен ТТП-ның ресми үміткері ретінде қабылданды, бірақ 1895 жылғы сайлауда ауыр жеңіліске ұшырады. Макдональд 1900 жылы Лестердегі екі орынның бірі үшін қайтадан парламентке сайлауға түсті; ол жеңіліп, Консервативтік үміткердің жеңіске жетуіне мүмкіндік беру үшін Либералдық дауысты бөліп тастады деген айып тақты. Сол жылы ол Лейбористік партияның алға құрылғысы – Еңбек өкілдік комитетінің (ЛӨК) хатшысы болды, көптеген делегаттар оны дауыс бергенде Лондонның танымал кәсіподақ жетекшісі Джимми Макдональдпен шатастырды. Макдональд ТТП-ға мүше болып қалды; ол марксистік ұйым болмаса да, Лейбористік партияға қарағанда социалистік тұрғыдан қатаң болды, ал ТТП мүшелері көп жылдар бойы Лейбористік партияның ішінде «қозғаушы топ» ретінде жұмыс істеді. Партия хатшысы ретінде Макдональд жетекші либерал саясаткер Герберт Гладстонмен (кездейсоқ премьер-министр Уильям Эварт Гладстонның ұлы) келісім жасады, бұл Лейбористерге либералдық қарсылықсыз жұмысшы табының бірнеше округтерінде үміткер болуға мүмкіндік берді, осылайша Лейбористерге Парламентке алғашқы қадам жасауға көмектесті. 1896 жылы ол Либералдық партияның Гладстонға туыс емес Маргарет Этель Гладстонға үйленді. Маргарет Макдональд бай болмаса да, жайлы жағдайда өмір сүрді, бұл оларға шетелге саяхаттауға мүмкіндік берді. Олар 1897 жылы Канада мен АҚШ-қа, 1902 жылы Оңтүстік Африкаға, 1906 жылы Австралия мен Жаңа Зеландияға және бірнеше рет Үндістанға барды. Осы кезеңде Макдональд пен оның әйелі әлеуметтік зерттеуші және реформатор мемлекеттік қызметкер Клара Коллемен ұзақ достық қарым-қатынас жасады, ол әйелдер мәселелерін талқылады. Ол Макдональдқа және басқа да саясаткерлерге әйелдер құқығына қатысты көзқарастарында әсер етті. 1901 жылы ол Финсбери Орталық округі үшін Лондон округтік кеңесіне бірлескен Еңбек-Прогрессивтік партиясының үміткері ретінде сайланды, бірақ ол 1904 жылы шетелде болғандықтан тізімнен шығарылды. 1906 жылы ЛӨК өзінің атын «Еңбек партиясы» деп өзгертті және ТТП-мен бірікті. Сол жылы 29 лейбористік депутат сайланды, оның ішінде Макдональд Лестерден, ол кейін Парламенттік Еңбек партиясының жетекшілерінің бірі болды. Бұл лейбористік депутаттардың сайлануына либералдар мен лейбористер арасындағы «Гладстон-Макдональд келісімі» ықпал етті, бұл кіші партия Генри Кэмпбелл Баннерман мен Х.Х. Асквиттің либералдық үкіметтерін қолдады. Макдональд партияның сол қанатының жетекшісі болды, Лейбористер сол жақтың басты партиясы ретінде либералдарды ығыстыруға тырысуы керек деп мәлімдеді.

Партия басшылығы

1911 жылы Макдональд «Парламенттік лейбористік партияның төрағасы» болды, партия басшысы. Ол партияның басты зияткерлік жетекшісі болды, сыныптық күреске көп көңіл бөлмеді, ал күшті мемлекеттің қалыптасуына көбірек мән берді, себебі ол әрқашан күрделі қоғамның дарвиндік эволюциясын көрсететін нәрсе еді. Ол православиелік эдвардтық прогрессив, зиялылық талқылауға құштар және қозғалыс жасауға қарсы болды. Бірнеше күннен кейін оның әйелі қан улануынан ауырып қайтыс болды. Бұл Макдональдқа терең әсер етті. Макдональд әрқашан сыртқы істерге қызығушылық танытқан және боер соғысы аяқталғаннан кейін Оңтүстік Африкаға жасаған сапарынан заманауи қақтығыстардың салдары неде екенін білген. Парламенттік лейбористік партия көбінесе соғысқа қарсы пікірде болғанымен, 1914 жылдың тамызында соғыс жарияланғанда патриотизм күшейді. Сыртқы істер министрі сэр Эдвард Грей 3 тамызда Германиямен соғыс болуы мүмкін екенін Парламентке ескерткеннен кейін, Макдональд «Бұл ел бейтарап болуы керек еді» деп жауап берді. «Лейбористтер көшбасшысы» газетінде ол соғыстың нақты себебі «одақтастық арқылы күш тепе-теңдігі саясаты» екенін мәлімдеді. Партия үкіметтің 100 000 000 фунт стерлингтік соғыс кредитін сұрауына қолдау көрсетті және Макдональд оны ала алмағандықтан партия төрағалығынан кетті. Артур Хендерсон жаңа көшбасшы болды, ал Макдональд партия қазынашысының қызметін атқарды. Соғысқа қарсы болғанына қарамастан, Макдональд 1914 жылдың желтоқсанында лорд Киченердің рұқсатымен Батыс майданға барды. Макдональд пен генерал Сили Ипрге майданға бет алды және көп ұзамай екі жақ та өте салқынқандылық танытқан шайқастың ортасында тапты. Кейіннен Макдональдты Сент-Омердегі бас қолбасшы қабылдады және майданды кеңінен аралады. Ол үйіне оралғанда француз әскерлерінің батылдығына жоғары баға берді, бірақ өзі атыс астында болғаны туралы сол кезде де, кейін де ештеңе айтпады. Соғыстың басында ол өте танымал болмады және сатқындық пен қорқақтықпен айыпталды. Бұрынғы Либералдық партияның депутаты және баспагер Хорацио Боттомли 1915 жылдың қыркүйегінде «Джон Булл» журналы арқылы Макдональдтың тууы және оның нағыз есімін жасырудағы алдауы туралы мәліметтерді жариялап, оған шабуыл жасады. Оның заңды емес тууы құпия емес еді және ол одан зардап шеккен жоқ, бірақ журналдың мәліметінше, ол жалған есімді пайдаланып парламентке заңсыз кірген және ауыр жазаға тартылуы керек, сайлауы жарамсыз деп жариялануы тиіс. Макдональд ішкі жағынан көп қолдау тапты, бірақ ақпараттың жариялану жолы оған әсер етті. Ол күнделігіне: «Мен бірнеше сағат бойы қатты рухани ауыртпалыққа тап болдым. Менің мекенжайымға көңіл айту хаттары төгіліп жатыр. Бұрын мен Рамзи есімімен тіркелгенімді білмедім, қазір де түсінбеймін. Менің атым мектеп тізілімі сияқты тізімдерге кішкентай кезімнен бастап Макдональд ретінде енгізіліп келді» деп жазды. 1916 жылдың тамызында Морей гольф клубы Макдональдтың соғысқа қарсы әрекеттері «клубтың беделі мен мүдделеріне қауіп төндіргенін» және ол мүшелік құқығынан айырылғанын мәлімдеген қаулы қабылдады. 1917 жылдың қаңтарында Макдональд «Ұлттық қорғаныс» атты еңбегін жариялады, онда ол болашақ соғыстардың алдын алу үшін ашық дипломатия және қарусыздану қажет екенін айтты. Соғыс созылған сайын оның беделі жақсарды, бірақ ол 1918 жылғы «Купондық сайлауда» өзінің орындығынан айырылды, онда Либерал Дэвид Ллойд Джорджтың коалициялық үкіметі үлкен көпшілік дауысқа ие болды. Лестер Весттегі сайлау науқаны Макдональдтың соғысқа қарсылығына бағытталды, ал Макдональд жеңілгеннен кейін: «Мен адамдардың санасында мифологиялық демонға айналдым» деп жазды. Макдональд Версаль келісімін айыптады: «Біз тарихта теңдесі жоқ ақымақтыққа куә болып отырмыз».

1920-1923 жылдар

1921 жылы Макдональд Волуич-Исттен парламентке сайлауға түсті және жеңілді. Оның қарсыласы капитан Роберт Джи Камбреде Виктория кресімен марапатталған еді; Макдональд бұған қарсы тұру үшін бұрынғы әскер қызметкерлерін өз митингтеріне шақыруға тырысты. Макдональд сондай-ақ үкіметке Вулвич арсеналын бейбіт мақсатта пайдалануға ауыстыру үшін қысым жасауға уәде берді. Хорацио Ботмли Макдональдтың соғысқа қарсы ұстанымына наразылық білдіріп, сайлауға араласты және оның сайлануына қарсы болды. Ботмлидің ықпалы Макдональдтың сайланбауына шешуші себеп болуы мүмкін, өйткені Джи мен Макдональд арасындағы дауыс айырмашылығы 700-ден аспады. 1922 жылы Макдональд Уэльстегі Аберавон округінен парламентке депутат болып қайта сайланды, ол 14 318 дауысқа қарсы 11 111 және 5 328 дауыс алды. Оның саяси беделі толыққанды қайта жаңарды; «Жаңа лейбористтік көшбасшы» журналы оның сайлануын «палатадағы біздің жағдайын өзгертуге жетерлік» деп бағалады. «Біздің дауысымыз қайтадан естілуі керек». Осы кезде партия бірікті және Макдональд қайтадан партия басшысы болып сайланды. Тарихшы Кеннет О. Морган оның жаңа беделін былай қарастырады: 1921-22 жылдары Ллойд Джордж коалициясының ыдырауымен және жұмыссыздықтың өсуімен қатар, Макдональд жаңа, кең негізді солшылдардың көшбасшысы ретінде көзге түсті. Соғысқа қарсылығы оған жаңа харизма сыйлады. Ол қоғамдық өмірдегі кез келген адамнан гөрі бейбітшілік пен халықаралық қатынастарды, адалдық пен әлеуметтік өзгерістерді жақсы бейнеледі. Ол [өз уақытының] жанындағы дауысқа айналды. 1922 жылғы сайлауда Лейбористтер либералдарды Стэнли Болдуиннің консервативтік үкіметіне қарсы басты оппозициялық партия ретінде ығыстырды, осылайша Макдональдты оппозиция жетекшісі етті. Ол сол кезде Лейбористтік солшылдардан алыстап, жастық шағындағы социализмнен бас тартты: 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін жұмысшы қозғалысындағы радикализм толқынына қарсы шықты және коммунизмнің жақтаушысына айналды. Француз жұмысшыларының интернационалы мен Германияның Социал-демократиялық партиясынан айырмашылығы, Лейбористтік партия бөлінбеді, ал Ұлыбритания Коммунистік партиясы шағын және оқшауланған күйде қалды. 1922 жылы Макдональд Палестинаға сапар жасады. Сапары туралы кейінірек жазғанда, ол сионистік пионерлерді «бай, плутократтық еврейлермен» салыстырды.

1923 жылғы сайлау

1923 жылғы сайлауда консерваторлар көпшілігін жоғалтты, және 1924 жылдың қаңтарында палатадағы сенімсіздік дауысын жоғалтқаннан кейін король Георг V Макдональдты азшылықтағы Лейбористік үкімет құруға шақырды, бұл Асквит басқаратын либералдардың жасырын қолдауымен болды. 1924 жылдың 22 қаңтарында ол еңбекші топтан шыққан тұңғыш Лейборист Премьер-министрі болып қызметке кірді.

Бірінші мерзім: 1924 жылдың қаңтар-қазан айлары

Макдональд ешқашан билікте болмаған, бірақ энергия, басқару қабілеті және саяси салмақтылығын көрсетті. Ол партия ішінде кеңінен кеңесіп, либерал лорд Холдейнді лорд-канцлер, ал Филип Сноуденді қазынашылық канцлері етіп тағайындады. Сыртқы істер министрлігін өзіне алды. Өкіметтік мерзімінде ірі еңбек ереуілдері болмады, бірақ туындаған ереуілдерді тез арада тоқтатуға шара қолданды. Еңбек партиясының басқару органы үкіметті сынағанда, ол: "халыққа жәрдемақы беру, популизм [ұлттық үкіметке қарсы жергілікті наразылық], жалақыны арттыру үшін ереуілдер, өндірісті шектеу – бұл тек социализм ғана емес, социалистік қозғалыстың рухы мен саясатын жаңылыстыруы мүмкін" деп жауап берді. Үкімет тек тоғыз ай ғана жұмыс істеді және Парламенттің екі палатасында да көпшілікке ие болмады, бірақ жұмыссыздарға жәрдемақыны кеңейту және сақтандыру заңдарына өзгерістер енгізу арқылы қолдау көрсетуге үлкерді. Денсаулық сақтау министрі Джон Уитлидің жеке жетістігі ретінде Тұрғын үй заңы қабылданды, ол жалақысы төмен жұмысшылар үшін коммуналдық тұрғын үйді едәуір кеңейтті.

Сыртқы істер

Макдональд ұзақ уақыт бойы Лейбористік қозғалыста интернационализмнің жетекші өкілі болды; бастапқыда ол пацифизмге жақын болды. Ол 1914 жылдың басында халықаралық социалистік мақсаттарды ілгерілету үшін Демократиялық бақылау одағын құрды, бірақ оны соғыс басып қалды. 1917 жылы жарық көрген «Ұлттық қорғаныс» атты кітабында бейбітшілікке қатысты өзінің ұзақ мерзімді көзқарасын жазды. Версаль шартының қатал талаптарына көңілі қалғанмен, ол Ұлттар Лигасын қолдады, бірақ 1930 жылы Британ империясының ішкі бірлігі мен күшті, тәуелсіз британдық қорғаныс бағдарламасы британ үкіметінің ең орынды саясаты болуы мүмкін деп ойлады. Макдональд 1924 жылдың наурыз айында Сингапур әскери базасының құрылысын тоқтатуға көшті, Адмиралтействоның күшті қарсылығына қарамастан. Ол базаның салынуы қарусыздандыру конференциясына қауіп төндіреді деп сенді; Бірінші теңіз лорды лорд Бити мұндай базаның болмауы Аденнің шығысындағы британдық сауда мен аумақтарына қауіпті қауіп келтіредіні және Алыс Шығыстағы Британ империясының қауіпсіздігі Жапонияның ықыласына байланысты болуы мүмкін екенін айтты. 1924 жылдың маусым айында Макдональд Лондонда соғыстағы одақтастардың конференциясын шақырды және репарация мәселесін және Рур аймағының француз-бельгиялық оккупациясын шешудің жаңа жоспары туралы келісімге келді. Кездесуге Германия делегаттары да қатысты, Лондон келісіміне қол қойылды. Одан кейін Англия мен Германия арасында сауда келісімі жасалды. Макдональдтың тағы бір үлкен жетістігі – 1924 жылдың шілде және тамыз айларында Лондонда Доуэс жоспарын іске асыру мәселесін талқылау үшін өткізілген конференция болды. Экономист Джон Мейнард Кейнстің Германияның өтемақысын төлеуі мүмкін емес деген кең таралған пікірін қабылдаған Макдональд, француз премьер-министрі Эдуард Эрриоға Германияға көптеген жеңілдіктер жасау үшін, соның ішінде Рур аймағын эвакуациялау үшін қысым жасады. Британдық бақылаушы: «Лондон конференциясы француз «көшедегі адамы» үшін ұзақ Голгофа болды, өйткені ол М. Эррионың репарациялар комиссиясындағы француз үстемдігінің құнды иеліктерін, Германия банкрот болған жағдайда санкциялар құқығын, Рурдың экономикалық оккупациясын, француз-бельгиялық теміржол басқармасын және, соңында, Рурдың бір жыл ішіндегі әскери оккупациясын біртіндеп тастап кеткенін көрді». Макдональд өзінің қысқа ғұмырында қол жеткізген жетістіктерінің шыңы болған жетістіктерімен мақтанды. Қыркүйекте ол Женевадағы Ұлттар Лигасы Ассамблеясында сөз сөйледі, оның басты мақсаты жалпы еуропалық қарусыздану болды, ол зор құрметпен қарсы алынды. Макдональд Кеңес Одағын мойындады және 1924 жылдың ақпан айында Парламентке Кеңес Одағымен келісімшарт жасау үшін келіссөздер басталатынын хабарлады. Келісімге сәйкес, ағылшын-кеңес саудасы және революцияға дейінгі Ресей үкіметіне миллиардтаған қарыз берген және большевиктерден бас тартқан британдық облигация иелерінің қарызын өтеу қарастырылды. Шындығында, екі келісімшарт ұсынылды: біреуі сауда мәселелерін қамтыды, ал екіншісі облигация иелері мәселесі бойынша болашақтағы талқылауды қамтыды. Егер келісімдерге қол қойылса, британ үкіметі тағы бір келісімге келіп, большевиктерге қарыз беруге кепілдік беретін еді. Келісімдер консерваторлар мен либералдардың арасында танымал болмады, олар қыркүйекте қарызды қатты сынға алды, сондықтан олармен келіссөздер жүргізу мүмкін емес болып көрінді. Алайда, үкіметтің тағдыры «Кэмпбелл ісімен» – солшыл «Жұмысшылар апталығы» газетінің әскерилерді бүлікке ұйытқызы үшін қудаланбауымен шешілді. Консерваторлар сенімсіздік білдіру ұсынысын енгізді, ал либералдар түзетулер енгізді. Макдональдтың кабинеті екі ұсынысты да сенім мәселесі ретінде қарастыруға шешім қабылдады. Либералдық түзету қабылданды, ал король Макдональдқа келесі күні Парламентті таратуға рұқсат берді. Сайлау науқанында Кэмпбелл ісі және Ресей келісімдері басымдыққа ие болды, олар көп ұзамай большевиктердің қауіп-қатері туралы бір мәселеге біріктірілді.

Зиновьевтің хаты

1924 жылғы 25 қазанда, сайлауға бар болғаны төрт күн қалғанда, Daily Mail газеті Коммунистік Интернационал төрағасы Григорий Зиновьевтің Коминтерндегі британдық өкіліне жіберілген деген хатқа ие болғанын жариялады. Хат 15 қыркүйекте, парламент таратылғанға дейін жазылған еді: онда Ұлыбритания мен большевиктер арасындағы келісімдерді дереу ратификациялау қажеттігі айтылған. Хатта, үкіметке ықпал ете алатын Лейбористер партиясының мүшелері осы мақсатта әрекет етуі керек екені көрсетілген. Онда екі ел арасындағы қарым-қатынасты шешу «халықаралық және британдық пролетариатты революцияландыруға көмектеседі, сондай-ақ Англия мен колонияларда ленинизм идеяларын таратуға және дамытуға жағдай жасайды» делінген. Үкімет бұл хатты газеттерде жарияланбастан бұрын алған. Ол большевиктердің Лондон шаруашылығына наразылық білдіріп, хаттың мазмұнын және ресми наразылықтың толық мәліметтерін жариялауға шешім қабылдады, бірақ осы шараны орындау үшін жеткілікті жылдамдық таныта алмады. Тарихшылардың көпшілігі Зиновьев хатының жалған екеніне келіседі, бірақ ол Коминтерндегі сол кездегі бағыт-бағдарды дәл бейнелейді.

Қарсылық (19241929)

1924 жылғы 29 қазанда Ұлыбританияда 1924 жылғы жалпы сайлау өтті, нәтижесінде Стэнли Болдуин басқаратын Консервативтік партия үлкен артықшылықпен жеңіске жетті, 413 парламент мүшесінің арасында 155 орынға ие болды. Бұл либералдарға қарсы күшті жеңіс болды, олар 118 орыннан айырылып (тек 40 орын қалды), дауыс саны миллионнан астамға төмендеді. Лейбористер үшін бұл апат емес, жеңіліс болды – 151 орынды сақтап, 40 орынды жоғалтты. Сайлаудың маңыздылығы сол еді, 1922 жылы лейбористер либералдарды екінші ірі саяси партия ретінде ығыстырғаннан кейін, либералдар енді үшінші партияға айналды. Лейбористер 1923 жылғыдан да көп үміткерлерді тікелей ұсынды, ал олардың жиналған дауыс саны артты, бұл Зиновьев хатының ықпалы шамалы болғанын көрсетеді. Алайда, көптеген лейбористер жылдар бойы өздерінің жеңілісін осы хатқа байланыстырып, саяси күштерді дұрыс түсінбегендіктен кінәлады.

Екінші мерзім (19291931)

Консерваторлардың күшті басымдығы Болдуинге толық мерзім берді, осы кезеңде үкімет 1926 жылғы жалпы ереуілмен күресуге тиіс болды. Жұмыссыздық жоғары болғанмен, салыстырмалы түрде тұрақты, 10%-дан сәл жоғары деңгейде сақталды және 1926 жылдан басқа, ереуілдердің саны аз болды. 1929 жылғы мамырдағы сайлауда Лейбористер 288 орынды жеңіп алды, ал консерваторлар 260 орынға ие болды, Ллойд Джордж басқаратын 59 либералдық депутаттар билік тепе-теңдігін ұстады. Макдональд Аберавондағы, қауіпсіз деп есептелген Уэльс округімен байланысын үзіп қалды; ол аймаққа көңіл бөлмеді және көмір даулары, ереуілдер, жұмыссыздық және кедейлік сияқты күрделене түскен мәселелерге көмектесуге уақыты мен күші жетпеді. Шахташылар партияның жұмысын қаржыландыратын бай адамды күткен, бірақ оның қаржысы болмады. Ол аймақтың партия басшыларымен, тұрақты агентпен және Оңтүстік Уэльс шахтерлер федерациясымен келіспеді. Өте ұятты жеңілістен қашу үшін, ол қауіпсіз орынға – Дарем округіндегі Сихем портына көшіп кетті. Болдуин отставкаға кетті, ал Макдональд либералдық қолдаумен азшылық үкіметін қайта құрды. Бұл жолы Макдональд ішкі мәселелерге назар аудару керектігін түсінді. Артур Хендерсон Сыртқы істер министрі болды, ал Сноуден қайтадан Қаржы министрі тағайындалды. JH Томас жұмыссыздықпен күресу мандатымен Лорд Приви-Сил болды, оған жас радикал Освальд Мосли көмектесті. Маргарет Бондфилд Еңбек министрі болып тағайындалды, ол тарихымыздағы алғашқы әйел министр атанды. Макдональдтың екінші үкіметі парламентте біріншісіне қарағанда мықтырақ болды және 1930 жылы ол жұмыссыздық жәрдемақысын арттыра алды, көмір өнеркәсібіндегі жалақы мен еңбек жағдайын жақсарту туралы заң қабылдады (яғни жалпы ереуілдің себептері) және 1930 жылғы Тұрғын үй заңын қабылдады, ол шалапты жерлерді жоюға бағытталған. Алайда, Білім министрі Чарльз Тревелянның мектеп бітіру жасын 15 жасқа дейін көтеру туралы заң жобасын енгізу әрекеті Рим-католик Еңбек партиясының депутаттарының қарсылығына тап болды, олар бұл шараның шығындары діни мектептерге жергілікті биліктің бақылауын күшейтеді деп қорқытты. Үкімет дағдарысқа төтеп беруге күресті және екі қайшы мақсатты қатар алып жүруге тырысты: алтын стандарты бойынша фунт стерлингтің тұрақтылығын сақтау үшін теңгерімді бюджетке қол жеткізу және салық түсімдері төмендеп жатқан кезде кедейлер мен жұмыссыздарға көмек көрсету. 1931 жылы экономикалық жағдай нашарлап, мемлекеттік шығындарды күрт қысқарту қажеттігі туралы консервативті экономистердің қысымы күшейді. Либералдық одақтастарының, сондай-ақ бюджеттің теңгерімсіздігінен қорқытқан консервативті оппозицияның қысымымен Сноуден мемлекеттік қаржының жағдайын тексеру үшін сэр Джордж Мей басқаратын комиссия құрды. 1931 жылдың шілдесінде жарияланған Мей есебі бюджет тапшылығын болдырмау үшін мемлекеттік сектордағы жалақыны және мемлекеттік шығындарды, әсіресе жұмыссыздарға төленетін жәрдемақыны қысқартуды ұсынды.

Ұлттық үкіметтің құрылуы

Министрлер кабинетінде шығындарды күрт қысқартуды қолдағандардың аз ғана басымдығы болғанымен, азшылыққа Артур Хендерсон сияқты жоғары лауазымды министрлер кірді, олар қысқартуларға келіспесе, отставкаға кететіндерін нақты айтты. Осылайша, жұмыс істемейтін жағдай туғандықтан, 1931 жылдың 24 тамызында Макдональд отставкаға кетті, содан кейін король Георг V-нің ұсынысымен консерваторлар мен либералдармен бірлесіп Ұлттық үкімет құруға келісті. Хендерсон бастама көтергеннен кейін Макдональд, Сноуден және Томас Лейбористік партиядан тез шығарылды. Олар шығарылған депутаттарға номиналды партиялық база құратын жаңа Ұлттық еңбек ұйымын құрды, бірақ елде де, кәсіподақтарда да аз қолдауға ие болды. Еңбек қозғалысында Макдональдтың бұл қадамына зор наразылық болды. Глазго мен Манчестерде наразылықтар мен тәртіпсіздіктер орын алды. Лейбористік партияның көптеген өкілдері бұл әрекетті Макдональдтың мансабын құтқару үшін жасаған циникалық қадам деп қарап, оны "сатқындық" жасады деп айыптады. Дегенмен, Макдональд бұл құрбандықтың жалпы ұлттық мүдделер үшін жасалғанын мәлімдеді.

1931 жылғы жалпы сайлау

1931 жылғы жалпы сайлауда Ұлттық үкімет 473 консерватор, 13 ұлттық лейборист, 68 либерал (либералдық-ұлттық және либералдық) және басқа да түрлі өкілдерден құралған 554 орын жеңіп алды. Ал Артур Хендерсон басқаратын лейбористер партиясы тек 52 орынға, ал Ллойд Джордж либералдары төрт орынға ие болды. Хендерсон мен оның орынбасары Дж.Р. Клайнз екеуі де лейбористер партиясының тарихындағы ең ауыр жеңілісінен кейін мандаттарынан айырылды. 1931 жылғы сайлауда лейбористер партиясының сәтсіздігі Макдональдтың бұрынғы әріптестерінің оған деген ашуын күшейтті. Макдональд лейбористер партиясының сайлаудағы ауыр жеңілісіне шын ниетпен қайғырды. Ол Ұлттық үкіметті уақытша шара ретінде қарастырды және Еңбек партиясына қайта оралуға үміттенді. Макдональд, Чемберлен және Рансиман келісімге келген тарифтік саясатты жасады, ол еркін сауданы тоқтатып, протекционизмге толыққанды бармай, 1932 жылғы Оттава конференциясында Ұлт Достастығы шеңберіндегі сауда қатынастарын нығайтты. Британ империясының біртұтастығына және қорғаныш тарифтеріне басымдық бергенімен, ол тәуелсіз британдық қорғаныс бағдарламасы ең орынды саясат болады деп санады. Алайда, бюджеттік қиындықтар мен бейбітшілдікке бағытталған күшті халықтық сезім әскери және теңіз бюджетін қысқартуға мәжбүр етті. Макдональд сыртқы саясатқа белсенді араласты. Ұлттық либералдардың жетекшісі және Сыртқы істер министрі Джон Саймонның көмегімен ол британдық делегацияларын халықаралық конференцияларға, соның ішінде 1932 жылғы Женева қарусыздандыру конференциясына және Лозанна конференциясына, ал 1935 жылы Стреза конференциясына жетектеді. 1933 жылғы наурыз айында ол нацистік Германияның еуропалық державалардың қатарына оралуын жеңілдету және татуластыру саясатын жалғастыру үшін Римге барды. 1932 жылғы 16 тамызда ол Үндістанға арнайы шешім жасады, оған сәйкес индустар, мұсылмандар, сикхтер және «кастың төменгі сатысындағылар» үшін жеке сайлау округтері белгіленді. Ең маңыздысы, ол 1933 жылғы маусымда Лондонда өткен Дүниежүзілік экономикалық конференциясына төрағалық етті. Шамамен барлық елдерден өкілдер қатысты, бірақ келісімге келу мүмкін болмады. Американдық президент АҚШ долларының құнсыздануын тоқтатудан бас тартатынын мәлімдеп, конференцияны күйретуге себеп болды. Бұл сәтсіздік халықаралық экономикалық ынтымақтастықтың келесі он жылға тоқтатылуын білдірді. Макдональд лейбористік үкіметтің құлауынан туындаған ашу мен наразылыққа қатты мән берді. Ол өзін әлі де адал еңбек адамы деп санады, бірақ барлық ескі достық байланыстарының үзілуі оны оқшауланған етеді. Үкіметке қосылған тағы бір жетекші лейборист, Филип Сноуден, еркін сауданы жақтады және 1932 жылы Оттава келісімінен кейін тарифтер енгізілгеннен кейін үкіметтен кетті.

Зейнеткерлік

1933 жылы Макдональдтың денсаулығы нашарлап, оның дәрігері Женеваға сапарын жеке бақылауға алды. 1934 жылы Макдональдтың психикалық және физикалық денсаулығы одан әрі нашарлап, халықаралық жағдайдың ушығуымен ол тиімді көшбасшы бола алмады. Парламенттегі және халықаралық жиналыстардағы сөздері ұғымсыз болып кетті. Бір куәгер: «Жағдай сондай болып жетті, ешкім премьер-министрдің парламентте не айтарын білмейтін, ал ол айтқанда ешкім түсінбеуші еді», – деген. Газеттер Макдональдтың журналистерге ауыр сырқатқа шалдыққандығын жоққа шығарғанын жазбады, себебі ол тек «жад жоғалту» симптомдарына шалдыққан еді. Макдональд өзінің күшінің азайып бара жатқанын сезінді және 1935 жылы Болдуинмен король Георг V-нің күміс юбилейін тойлаудан кейін премьер-министрліктен кету кестесіне келісті. Ол 7 маусымда Болдуиннің қызметіне отставка берді және министрлікте қалды, Болдуин бос қалдырған Лорд-президент лауазымын иеленді. Макдональд 1936 жылғы Англо-Египет келісіміне қол қойғандардың бірі болды. Бірақ денсаулығы нашарлап барады. Король Георг V шотландтағы сайлау басталғанға бір апта қалғанда қайтыс болды, ал Макдональд оның өліміне терең қайғырып, күнделігінде оны «бар жан-жүрегімен қызмет еткен мейірімді және патшалық досым» деп сипаттады. Корольдің қазасынан кейін Макдональдтың физикалық және психикалық денсаулығы күрт нашарлады. Оның денсаулығын қалпына келтіру үшін теңізге (ең кіші қызы Шиламен бірге) саяхаттау ұсынылды, бірақ ол 9 қарашада 1937 жылы 71 жасында Ливерпуль мен Чилидің Вальпараисосы арасында Бермуд, Батыс Үндістан және Панама каналы арқылы қатынайтын лайнерде қайтыс болды. Макдональдтың денесі Плимутқа жеткізілу үшін Бермудадағы Корольдік теңіз күштеріне тапсырылды. Америка және Батыс Үндістан станциясының Бермудадағы барлық крейсерлері HMS Orion және HMS Apollo-дан басқа, сол кезде Бермудадан тыс жерде болды. Аполлон доктан жөндеуден өтіп жатқандықтан, Макдональдтың денесін жеткізу Орионның міндетіне кіретін еді, бірақ ол HMS York 27 қазанда Тринидадқа (ондағы азаматтық тәртіпсіздіктерге байланысты) кеткеннен кейін уақытша флагман болғандықтан, станцияны тастай алмады, сондықтан Аполлон жөндеуден тезірек өтті. Орионға Макдональдтың еске алу рәсімі тапсырылды, оның денесі Reina del Pacifico Бермуда суларына кірген кезде Корольдік теңіз күштерінің Sandboy буксиріне ауыстырылды және Гамильтон қаласындағы Фронт-стритке түсірілді, сонымен қатар Корольдік теңіз доктарының дін қызметкері, Орионның дін қызметкері, салтанатты қарауыл, күзетшілер және табын көтерушілер де болды. Макдональдтың табыты Англия шіркеуінің Қасиетті Ұш Тұғыр соборына қарулы күзетпен процессиямен жеткізілді, процессияға Орион кемесінің экипажы және Бермуда гарнизонында қызмет ететін Шервуд орманшыларының жасағы (Ноттингемшир және Дербишир полкі) қатысты. Соборда Бермуда епископы Артур Браун еске алу рәсімін өткізді, содан кейін жерге жату рәсімі болды. Мыңдаған адамдар құрмет көрсету үшін келді. Макдональдтың денесі мен қызы келесі күні Бермудадан Аполлон кемесімен кетіп, 25 қарашада Плимутқа жетті. Оның жерлеу рәсімі 26 қарашада Вестминстер аббаттығында өтті, содан кейін Голдерс Гринде жеке кремация рәсімі болды. Кремациядан кейін оның күлі Лоссимутқа жеткізілді, онда оның үйінде, "The Hillocks" аталатын жерде қызмет өтті, содан кейін процессия Спинидегі Киелі Ұш Тұғыр шіркеуіне барып, оның туған жерінде әйелі Маргарет пен ұлы Дэвидтің қасына жерленді.

Жеке өмір

Рамсей Макдональд 1896 жылы Маргарет Этель Гладстонға (премьер-министр Уильям Гладстонмен туыс емес) үйленді. Некелері өте бақытты болды, олардың алты баласы болды, соның ішінде саясатшы, отарлық губернатор және дипломат ретінде танымал мансапқа ие болған Малкольм Макдональд (1901–1981), Ишбел Макдональд (1903–1982) және Шила Макдональд, екеуі де әкесіне өте жақын болды. Тағы бір ұлы, Алистер Гладстон Макдональд (1898–1993) Бірінші дүниежүзілік соғыста саналы түрде қатысудан бас тартқан, «Достардың жедел жәрдем бөлімінде» қызмет еткен; ол көрнекті сәулетші болды, ол әкесінің үкіметінің жоспарлау саясатын ілгерілетумен және кинотеатр дизайнымен айналысты. 1911 жылы Маргареттың қан улануынан қайтыс болуы Макдональдты зор қайғыға баттырды, және сол кезде Ишбелден басқа, премьер-министр болған кезде оның жұбайы болған және өмірінің соңына дейін оған күтім жасаған Ишбелден басқа, маңызды жеке қарым-қатынастары болған жоқ. Әйелі қайтыс болғаннан кейін Макдональд леди Маргарет Саквиллмен қарым-қатынас орнатты. 1920 және 1930 жылдары ол жиі леди Лондондерридің қоғамдық тойларына қатысты, бірақ оның күйеуі консервативті кабинет министрі болғандықтан, бұл Лейбористік партияда жақтырмаушылық тудырды. Макдональд діни отбасында өсті, бастапқыда өзінің сенімдеріне берілген болатын. Бірақ ересек болғаннан кейін, «догмалар мен рәсімдерден» көңілі толып, «табиғаттан тыс негізге сүйенбеген моральға» қызығушылық танытып, британдық этикалық және гуманистік қозғалыстың белсендісі мен көшбасшысы болды. Пресвитериан шіркеуінде тәрбиеленген ол ересек болғаннан кейін Шотландияның еркін шіркеуіне қосылды, «бірақ оған догмалар мен рәсімдер ұнаған жоқ». Кейіннен Лондонда болған кезде унитариандық қозғалысқа қызығушылық танытып, унитариандық құлшылық жиналыстарын өткізді. Шындығында, Макдональд құлшынысты және жемісті унитариандық уағызшы болды, 500-ден астам қызметке жетекшілік етті. Оның унитариандығы оны этикалық қозғалысқа жетеледі, және ол «South Place Ethical Society» (қазір Конвей Холл) қызметтеріне қатысты. Ол этикалық қоғамдар одағына белсенді қатысып, оның негізін қалаушысы Стентон Койтпен дос болып, Койттың «Ethical World» басылымына үнемі жазды. Ол бірнеше рет этикалық қоғамдар одағының жылдық жиналысына төрағалық етті. Оның ниеттері Макдональд қол қойған (Койттің де арасында) «Этиқалық пропаганда қоғамының» манифестінде көрсетілген. Манифесте этикалық қоғамдар «жақсы өмірдің өзі үшін құнды екендігіне және табиғаттан тыс негізге сүйенбейтіндігіне» сенімді екендігі айтылған. Бірінші дүниежүзілік соғысқа Ұлыбританияның араласуына қарсы ұстанымынан кейін елдегі Макдональдтың беделі жеке өміріне де әсер етті. 1916 жылы ол пацифистік көзқарастарына байланысты клубтың беделін түсірді деп есептелгендіктен, Лоссимут қаласындағы Морей гольф клубынан қуылды. Кейбір мүшелер оның қуылғанына өкінді, бірақ 1924 жылы оны қайта орнатуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Алайда, 1929 жылы өткен арнайы жалпы жиналыста оны қайта қабылдау туралы шешім қабылданды. Осы кезде Макдональд екінші рет премьер-министр болды. Ол алғашқы қуылғанын қатты сезінді және мүшелікке соңғы ұсынысты қабылдамауға шешім қабылдады, оны жақтап, орнатты.

Беделі

Жарты ғасыр бойы Макдоналдты Лейбористік партия жаумен келісіп, партияны ең төменгі деңгейге жеткізген сатқын ретінде қарады. Бірақ кейін ғалымдар оны Лейбористік партияның маңызды негізін қалаушысы және басшысы, сондай-ақ Ұлыбританияны ең ауыр экономикалық кезеңдерде біріктірген адам деп мойндады. Макдоналдты Лейбористік партиядан қуу, оның Ұлттық Лейбористік партиясының консерваторлармен коалициясын құруы және 1931 жылдан кейін физикалық және психикалық күшін жоғалтуы оның беделін түсірді. 1931 жылы Лейбористік үкіметтің құлауы, консерваторлармен коалициясы және сайлаудағы жеңілісі оған таңылды, оның қорғанында көбісі сөз сөйлемеді. Макдональдтың бұрынғы парламенттік хатшысы МакНилл Уэйр 1938 жылы «Рамзи Макдональдтың трагедиясы» атты алғашқы маңызды өмірбаянды жариялады. Уэйр Макдоналдты мансапқорлық, таптық сатқындық және адалсыздық үшін айыптады. Клемент Аттли өзінің «Осылай болды» (1954) атты автобиографиясында Макдональдтың 1931 жылы Лейбористік үкіметтен бас тартуын «елдің саяси тарихындағы ең үлкен сатқындық» деп атады. 1939 жылы соғыс басталғанда Гитлерді жалықтырған және Ұлыбританияны соғысқа дайындамаған саясаткерлерді іздеуге кірісті; Макдональд «Кінәлі адамдар» қатарына енді. 1960 жылдары профсоюз белсенділері наразылық танытқанмен, ғалымдар оның қиындықтары мен жетістіктерін жоғары бағалай бастады. 1977 жылы оның тарихшылар «шешімді» деп бағалаған толық ғылыми өмірбаян жарық көрді. Лейбористік партияның депутаты, тарихшы Дэвид Маркуанд, Макдональдқа партияны құру және дамытудағы еңбегі үшін, екі дүниежүзілік соғыс арасындағы жылдары бейбітшілікті сақтауға тырысқаны үшін құрмет көрсету мақсатымен «Рамзи Макдональд» еңбегін жазды. Ол сондай-ақ 1931 жылғы Макдональдтың шешімін сол кездегі дағдарыс жағдайында және оның шектеулі таңдауларының аясында қарастыруды ұсынды. Маркуанд 1931 жылы премьер-министрдің ұлттық мүдделерді партиялық мүддеден жоғары қоюын мақтады. Ол сондай-ақ Макдональдтың социализмге берген интеллектуалдық үлесін және Лейбористік партияны сыртқы наразылық тобынан үкіметтік партияға айналдырудағы маңызды рөлін атап өтті. Сонымен қатар, соғыстар арасындағы кезеңде қабылданған экономикалық шешімдерге, мысалы, 1925 жылы алтын стандартқа оралуға және 1931 жылы оны қорғауға бағытталған Макдональдтың күшті күш-жігеріне қатысты ғылыми талдау өзгерді. Роберт Скидельский өзінің 1967 жылғы «Саясаткерлер мен дағдарыс» атты классикалық еңбегінде екі партияның да жетекші саясаткерлері қолдаған консервативтік саясатты Дэвид Ллойд Джордж пен Освальд Мосли ұсынған радикалды, кейнесиандық шаралармен салыстырды. Кейіннен 1994 жылғы басылымның алғы сөзінде Скидельский валюталық дағдарыстар мен капитал қашуының соңғы тәжірибесі «еңбек құны»н төмендету арқылы тұрақтылыққа қол жеткізуді және валюта құнын қорғауды қалаған саясаткерлерге сын айтуды қиындататынын мәлімдеді. 2004 жылы Маркуанд ұқсас пікір білдірді: 1980 және 1990 жылдардың қатал жағдайында Кейнстің 1931 жылы дұрыс болғаны және банкирлердің қате болғаны анық болмай қалды. Кейнесиандық емес консервативтік саясат қайтадан қолдау тапты. Саясаткерлер мен жұртшылық сенім дағдарысының өзін күшейтіп, валюталардың құлауы мүмкін, мемлекеттік несиелер таусылуы мүмкін, валютаның құлдырауы инфляцияны тежеуден де ауыр болуы мүмкін және валюта нарығына қарсы тұруға тырысатын үкіметтердің өздері де, елдері де зиян көретінін қайтадан түсінді. Осы жағдайда Макдональдтың 1931 жылғы дағдарысқа жауабы құрметті де, дәйекті де, сонымен қатар дұрыс болып көрінді – ол 1990 және 2000 жылдардағы Блэрлер, Шрёдерлер және Клинтондардың танылмаған алда жүргіншісі еді.

Құрметтер

1930 жылы Макдональд Корольдік қоғамның (FRS) мүшесі болып, 12-ші ереже бойынша сайланды. Оған Уэльс, Глазго, Эдинбург, Оксфорд, МакГилл және Джордж Вашингтон университеттерінің құрметті заң докторы (LLD) атағы берілді.

Тарихнама

Каллаган, Джон және басқалар, ред. Еңбек партиясын түсіндіру: Еңбек саясаты мен тарихына қатысты тәсілдер (2003) онлайн.
Лоудес, Дэвид, ред. Британ тарихының оқушыға арналған нұсқаулығы (2003) 2:836–837.