Кіріспе

Америка биологы Линда Браун Бак (29 қаңтар 1947 жылы туған) – американдық биолог, ең әйгілісі иіс сезу жүйесіндегі жұмыстарымен танылған. Қазір Сиэтл қаласындағы Фред Хатчинсон қатерлі ісіктерді зерттеу орталығының профессоры.

Жеке өмір

Линда Б. Бак 1947 жылдың 29 қаңтарында Вашингтон штатының Сиэтл қаласында дүниеге келген. Оның әкесі электр инженері болған, бос уақытында түрлі нәрселер ойлап табумен және жасаумен айналысқан, ал анасы үй шаруасын жүргізіп, бос уақытының көп бөлігін сөзжұмбақтарды шешуге арнаған. Бак үш қыздың арасында екінші бала. Оның әкесінің тегі ирланд және американдық революцияға дейінгі ата-бабалары бар. Анасы швед тегінен. 1994 жылы Бак Роджер Брентпен танысты, ол да биолог. Олар 2006 жылы үйленді.

Білім

Бак 1975 жылы Сиэтлдегі Вашингтон университетінен психология және микробиология салалары бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол Нобель сыйлығын жеңіп алған Вашингтон университетінің түлектері арасындағы алғашқы әйел адам. Ол 1980 жылы профессор Эллен Виттетаның жетекшілігімен Далластағы Техас университетінің Оңтүстік-Батыс медициналық орталығында иммунология саласы бойынша философия докторы (Ph.D.) дәрежесін қорғады.

Мансап және зерттеу

1980 жылы Бак Бенвенуто Пернис (1980-1982) жетекшілігімен Колумбия университетінде докторантурадан кейінгі зерттеу жұмыстарын бастады. 1982 жылы ол Ричард Акселдің лабораториясына, сондай-ақ Колумбиядағы Онкологиялық зерттеу институтына қосылды. Джонс Хопкинс университетінде Сол Снайдер тобының зерттеу мақаласын оқығаннан кейін Бак иіс процесін молекулалық деңгейде картаға түсіріп, иіс сезудің мұрын жасушалары арқылы миға қалай жететінін анықтауға кірісті. Бак пен Аксель зерттеулерінде егеуқұйрық гендерін пайдаланды және 1000-нан астам иіс рецепторларын кодтайтын гендер отбасын анықтады, осы нәтижелерді 1991 жылы жариялады. Сол жылы Бак Гарвард медицина мектебінің нейробиология кафедрасында доцент болып жұмыс істеді және өз зертханасын құрды. Иіс сезудің қалай анықталатынын анықтағаннан кейін, Бак 1993 жылы әртүрлі иіс рецепторларының мұрында қалай ұйымдастырылғаны туралы зерттеулерін жариялады. Бұл зерттеулер иіс сезу механизмдерін генетикалық және молекулалық тұрғыдан талдауға мүмкіндік берді. Кейінгі жұмыстарында Бак пен Аксель әрбір иіс сезу рецепторы нейронының тек бір типті иіс сезу рецепторының ақуызын ғана өндіретінін және бірдей рецепторды өндіретін барлық нейрондардың сигналдары иіс сезу бағанасының бір арнайы гломерулусы арқылы жиналатынын көрсетті.

Марапаттар мен құрметтер

Бак 1992 жылы иіс сезу саласындағы зерттеулер үшін «Такасаго» сыйлығын, 1996 жылы «Unilever Science Award» сыйлығын, «R. H. Wright Award in Olfactory Research» сыйлығын, сондай-ақ негізгі медициналық зерттеулердегі еңбегі үшін «Lewis S. Rosenstiel» сыйлығын, 2002 жылы «Perl/UNC Neuroscience Prize» сыйлығын және 2003 жылы «Gairdner Foundation International Award» сыйлығын алды. 2005 жылы ол Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығымен марапатталды. 2003 жылы Бак Ұлттық ғылым академиясына, ал 2006 жылы Медицина институтына қабылданды. Ол сонымен қатар «Шоу» сыйлығының лауреаттарын іріктейтін Өмір ғылымдары және медицина жөніндегі іріктеу комиссиясының мүшесі. 2015 жылы Бак Гарвард университетінің құрметті докторлық дәрежесін алды және Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болып сайланды.