Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Парфюмерияда қолданылатын хош иісті заттардың класы – мускус иісі.
Class of aromatic substances used in perfumes
the musk odor
Мускус – парфюмерияда негізгі нота ретінде қолданылатын хош иісті заттардың класы. Оларға мысық еліктерінен алынатын бездік секрециялар, ұқсас хош иіс шығаратын көптеген өсімдіктер және сондай иіске жасанды заттар кіреді. Мускус деген атау бастапқыда мысық елігінің безінен алынған күшті иісі бар затқа берілген. Бұл зат ежелгі заманнан бері парфюмерияда хош иіс сақтағыш ретінде қолданылып келеді және әлемдегі ең қымбат жануарлардан алынатын өнімдердің бірі болып табылады. Атауы ежелгі грек тілінен μόσχος ('moskhos'), парсы тілінен 'mushk' және санскрит тілінен 'muṣka' сөздерінен, ал олар прото-индоеуропалық тілдегі 'múh₂s' ('егеуқұйрық') сөзінен шыққан. Елік безінің құрсаққа ұқсайтыны айтылған. Ол ұқсас иіске ие әртүрлі өсімдіктер мен жануарларға (мысалы, мускус сиырларына) қолданылады және химиялық құрамы мен молекулалық пішіні әртүрлі болғанына қарамастан, ұқсас иіске ие хош иісті заттардың кең ауқымын қамтиды. Табиғи мускус 19 ғасырдың соңына дейін парфюмерияда кеңінен қолданылған, бірақ экономикалық және этикалық себептерге байланысты синтетикалық мускус қолдануға көшілді, ол қазір тек осы мақсатта ғана қолданылады. Мускусқа тән иіске жауапты негізгі органикалық қосылыс – мускон. Мускусты саудаға дайындаудың бірнеше тәсілі бар, ең жақсысы – жануардан алынғаннан кейін бірден күнде кептіріп, ауаға қою. Табиғи мускус күшті иіске ие болғандықтан, әдетте герметикалық жабылатын ыдыстарда және қалайы фольгамен қапталған ағаш қораптарда сақталады. Қазіргі кезде табиғи мускус ұяшықтары дәстүрлі қытай медицинасында (ТҚМ) қолданылады. Қытайдағы ТҚМ, ерекше босатылған препараттарды қоспағанда, 1994 жылы жасалған, құрамы жарияланбаған синтетикалық нұсқаны қолданады. Бұл процеске 2015 жылы Мемлекеттік ғылым және технология саласындағы бірінші дәрежелі үлкен жетістіктер сыйлығы берілді.
Musk is a class of aromatic substances commonly used as base notes in perfumery. They include glandular secretions from animals such as the musk deer, numerous plants emitting similar fragrances, and artificial substances with similar odors. Musk was a name originally given to a substance with a strong odor obtained from a gland of the musk deer. The substance has been used as a popular perfume fixative since ancient times and is one of the most expensive animal products in the world. The name originates from the Late Greek μόσχος 'moskhos', from Persian mushk and Sanskrit मुष्क muṣka derived from Proto Indo European noun múh₂s meaning "mouse". The deer gland was thought to resemble a scrotum. It is applied to various plants and animals of similar smell (e. g. muskox) and has come to encompass a wide variety of aromatic substances with similar odors, despite their often differing chemical structures and molecular shapes. Natural musk was used extensively in perfumery until the late 19th century when economic and ethical motives led to the adoption of synthetic musk, which is now used almost exclusively. The organic compound primarily responsible for the characteristic odor of musk is muscone. There are several ways of preparing the commercial musk, and the best method is to dry the pod by sunning and airing immediately after it is taken from the animal. Natural musk because of its powerful diffusion of odour, is usually packed in hermetically sealed vessels and wooden boxes lined with tin foil. Modern use of natural musk pods occurs in traditional Chinese medicine (TCM). TCMs in China, save for specially exempt drugs, use a synthetic version of undisclosed composition created in 1994. The process was given State Science and Technology Progress Award First Class in 2015.
Шалқар
Муск бұғысы Moschidae тұқымдасына жатады және Тибет, Үндістан, Непал, Пәкістан, Ауғанстан, Қытай, Сібір, Моңғолия, Маньчжурия, Корея және Солтүстік Вьетнамда мекендейді. Мұск қабығы – еркек бұғының құрсақ астындағы тері астындағы қалтада орналасқан жыныс безі. Оны әдетте жабайы табиғатта қойылған тұзақтар арқылы еркек бұғыны өлтіру арқылы алады. Кептіргеннен кейін, мұск қабығының ішіндегі қызғылт қоңыр паста қара түйіршіктерге айналып, "мұск түйіршігі" деп аталады, содан кейін оны спиртке арастырады. Бұл спирттік тұндырманың иісі оны қатты сұйылтқанда ғана жағымды болады. Басқа ешбір табиғи затта мұндай күрделі иіс болмайды, оның сипаттамалары көбінесе қарама-қайшы болады, бірақ оны көбінесе жануарлық, топырақты және ағаш иісі деп абстрактілі түрде сипаттайды.
The musk deer belongs to the family Moschidae and lives in Tibet, India, Nepal, Pakistan, Afghanistan, China, Siberia, Mongolia, Manchuria, Korea and North Vietnam. The musk pod, a preputial gland in a pouch, or sac, under the skin of the abdomen of the male musk deer, is normally obtained by killing the male deer through traps laid in the wild. Upon drying, the reddish brown paste inside the musk pod turns into a black granular material called "musk grain", which is then tinctured with alcohol. The aroma of the tincture gives a pleasant odor only after it is considerably diluted. No other natural substance has such a complex aroma associated with so many contradictory descriptions; however, it is usually described abstractly as animalistic, earthy and woody
Басқа жануарлар
Солтүстік Америкада таралған кеміргіш (Ondatra zibethicus) 17 ғасырдан бері ерекше миск хош иісі бар бездік зат секрециялайтыны белгілі. Мускусқа ұқсас иісі бар бездік заттар сонымен қатар Оңтүстік Австралияның мускус үйрек (Biziura lobata) құсынан, мускус бұғысынан, мускус тышқанынан, мускус қоңызынан (Aromia moschata), африкалық циветкадан (Civettictis civetta), мускус тасбақасынан (Sternotherus odoratus), Солтүстік Американың американдық аллигаторынан, рысь мускусынан, ежелгі заманда құнды болған lungurion және тағы да бірнеше жануарлардан алынады. Крокодилдерде екі жұп мускус безі бар, біреуі жақ бұрышында, екіншісі – клоакада орналасқан. Жыландарда да мускус бездері кездеседі.
Muskrat (Ondatra zibethicus), a rodent native to North America, has been known since the 17th century to secrete a glandular substance with a musky odor. Glandular substances with musk like odors are also obtained from the musk duck (Biziura lobata) of southern Australia, the muskox, the musk shrew, the musk beetle (Aromia moschata), the African civet (Civettictis civetta), the musk turtle (Sternotherus odoratus), the American alligator of North America, lynx musk, lungurion which, in antiquity, was highly valued, and from several other animals. In crocodiles, there are two pairs of musk glands, one pair situated at the corner of the jaw and the other pair in the cloaca. Musk glands are also found in snakes.
Өсімдіктер
Анжелика архангелика немесе Абельмош мускатус сияқты кейбір өсімдіктер мускус иісі бар макроциклді лактон қосылыстарын өндіреді. Бұл қосылыстар парфюмерияда жануар мускусының орнына немесе басқа мускустардың иісін өзгерту үшін кеңінен қолданылады. Өсімдік көздеріне Солтүстік Американың батысындағы мускус гүлі (Mimulus moschatus), Австралиядағы мускус ағашы (Olearia argophylla) және Үндістаннан алынған мускус тұқымдары (Abelmoschus moschatus) жатады.
Some plants such as Angelica archangelica or Abelmoschus moschatus produce musky smelling macrocyclic lactone compounds. These compounds are widely used in perfumery as substitutes for animal musk or to alter the smell of a mixture of other musks. The plant sources include the musk flower (Mimulus moschatus) of western North America, the muskwood (Olearia argophylla) of Australia, and the musk seeds (Abelmoschus moschatus) from India.
Жасанды қосылыстар
Мұсқ алу үшін сиыр мүйізді бұғыны өлтіру қажет болғандықтан, бүгінгі парфюмерияда қолданылатын мұсқ хош иісінің көбісі синтетикалық, кейде "ақ мұсқ" деп аталады. Оларды үш негізгі классқа бөлуге болады: ароматты нитро-мұсқтар, полициклді мұсқ қосылыстары және макроциклді мұсқ қосылыстары. Александр Ұлы да мұсқ иісімен терлеген деген әңгіме бар. Араб мұсылман дәстүріндегі танымал хош иістерге жасмин, янтарь, мұсқ және ауд (агар ағашы) жатады. Мұсқ жабайы жануарларды, оның ішінде адам жасаған хош иіс қоспаларын тарту үшін де қолданылған. Мысалы, 2018 жылы Үндістан билігі Calvin Klein компаниясының Obsession парфюмін қолданып, оннан астам адамға шабуыл жасап, өлтірген жабайы жолбарысты ұстап алды. Австралияда мұсқ хош иісін еске түсіретін затпен дәмделген мұсқ таяқшалары кең таралған тәтті тағам.
Since obtaining the deer musk requires killing the endangered animal, nearly all musk fragrance used in perfumery today is synthetic, sometimes called "white musk". They can be divided into three major classes: aromatic nitro musks, polycyclic musk compounds, and macrocyclic musk compounds. Alexander the Great is also said to have perspired the odor of musk. Popular scents in Arab Muslim tradition include jasmine, amber, musk and oud (agarwood). Musk has been used to attract wild animals, including in man made perfume mixtures. For example, in 2018 Indian authorities used the perfume Obsession by Calvin Klein to attract and thus trap a wild tiger that had attacked and killed more than a dozen humans. Musk sticks, which are artificially flavoured with a substance that is reminiscent of musk perfume, are a popular confection in Australia.