Кіріспе

Француз кинорежиссері және сценарий авторы (1876–1961)

Морис Феликс Томас (mɔʁis feliks tɔmɑ; 2 ақпан 1876 – 4 тамыз 1961), Морис Турнеур (tuʁnœʁ) атымен танымал француз кинорежиссері және сценарий авторы.

Өмір

Морис Феликс Томас Париждегі Эпинетт ауданында (17-ші округ) дүниеге келген. Оның әкесі көтерме саудамен айналысқан. Жастық шағында Морис Томас графикалық дизайнер және журнал иллюстраторы болып білім алған, бірақ көп ұзамай театрға тартылды. 1904 жылы актриса Фернанде Петиге үйленді. Олардың ұлы Жак (1904–1977) 1940–1950 жылдары американдық фильмдердің режиссері ретінде танымал болды. Морис Турнер сахналық есімін пайдаланып, шоу-бизнес мансабын сахнадағы екінші рөлдерде бастады және ақырында ұлы жұлдыз Габриэль Режанның театр труппасымен Англия мен Оңтүстік Америкада гастрольде болды. Кино өнеріне қызығушылық танытып, 1911 жылы Эклар компаниясында режиссердің ассистенты болып жұмыс істеді. Жылдам үйренетін және инновациялық режиссер болғандықтан, ол қысқа мерзімде Поляр сияқты француз жұлдыздарымен фильмдер түсіре бастады. 1914 жылы француз кинокомпанияларының АҚШ нарығына кеңейгенімен, Турнер Нью-Йоркке көшіп, Нью-Джерси штатындағы Форт-Лидегі Эклардың американдық филиалы үшін нұсқаулықсыз фильмдер түсірді. Кейін ол Уильям А. Брейдидің World Film Corporation компаниясына ауысты, онда «Тілек тілегі», «Джимми Валентиннің есімдері», «Коб» (Марта Хедманның экрандағы жалғыз рөлі) және Клара Кимбалл Янг пен Вилтон Лэкейдің басты рөлде ойнаған «Трильби» сияқты маңызды американдық фильмдерді түсірді. Ұзақ уақыт өтпей, Морис Турнер американдық кинодағы маңызды және беделді тұлғаға айналып, Кинорежиссерлер қауымдастығының Шығыс жағалауы бөлімінің негіс қалаушысы болды. 1910 жылдардың ортасында көркем фильмдердің дамуымен, ол және оның командасы (сценарист Шарль Мень, суретші Бен Карре және операторлар Джон ван ден Брук пен Люсьен Андрио) ерекше технологиялық шеберлікті бірегей көркемдік және сәулеттік сезімталдықпен үйлестірді, бұл олардың фильмдеріне сыншылар тарапынан мақтау алған ерекше визуалдық стиль берді. Турнер Д.У. Гриффитке қызығушылық танытты және сол кездегі американдық актерлердің шеберлігін еуропалық әріптестерінен жоғары бағалады. Ол жұмыс істеген актрисалардың ішінде Мэри Пикфордты әлемдегі ең жақсы киноактриса деп атады және сахна актрисасы Элси Фергюсонды дарынды суретші деп санады. Алайда, Турнер Карл Леммльдің актриса Флоренс Лоуренс үшін жарнамалық кампаниясымен бастаған жұлдыздық жүйеге қарсы болды. 1917 және 1918 жылдары Адольф Цукордың Artcraft Pictures Corporation (Paramount арқылы шығарылған) үшін бірнеше инновациялық фильмдер түсіргеннен кейін, Турнер «Спорттық өмір» фильмімен жеке өндіріс компаниясын құрды. 1921 жылы ол АҚШ азаматы болды. 1922 жылы ол киноиндустриясының болашағы Голливудта деп сенді, ал келесі жылы Самуэль Голдвин оны Батыс жағалауына шақырып, Холл Кейннің «Христиан» романының фильмдік нұсқасын түсіруді тапсырды. Алайда, Турнердің АҚШ-тағы мансабы 1920 жылдары күңкейді, өйткені оның көркемдік стилі кейде оның кейінгі фильмдерінің сюжеттік желісін қиындатты, сонымен қатар ол 1923 жылы әйелі Фернандеден ажырасты. 1928 жылы Metro Goldwyn Mayer компаниясының Жюль Верннің «Сырлы арал» фильміне түсірілімінен алынып тасталды, бұл оның американдық мансабының соңы болды. MGM-мен болған қиындықтардан кейін Турнер туған жеріне, Францияға оралуға шешім қабылдады. Ол Францияда да, Германияда да фильм түсіруді жалғастырды, дыбыстық фильмдерге оңай бейімделді. 1933 жылы ол екінші әйелі, актриса Луиза Лагранж (1898–1979)пен «Сері адам» фильмін түсіру кезінде танысты. Турнер тағы да екі ондаған фильм түсірді, олардың көпшілігі қылмыстық триллерлер болды, 1949 жылы болған автомобиль апатында ауыр жарақат алып, аяғынан айырылды. Денсаулығы мен жасы оған тағы да фильмдер түсіруге кедергі келтірді, бірақ ол көп оқитын және сурет салумен айналысатын суретші болды, ағылшын тілінен француз тіліне детективтік романдарды аударумен шұғылданды. 1961 жылы қайтыс болғаннан кейін Морис Турнер Париждегі Пэр-Лашез зиратына жерленді. Морис Турнер Голливудтағы Даңқ аллеясында 6243 Голливуд бульвары мекенжайында жұлдызбен марапатталды. Оның 1917 жылғы «Кедей бай қыз», 1918 жылғы «Көк құс» және 1920 жылғы «Соңғы мохикан» фильмдері АҚШ Конгресс кітапханасы тарапынан «мәдени маңызы бар» деп танылды және Ұлттық кино тізіліміне енгізілді. Соңғы кезде Америка кино институтының Кино және бейне сақтау орталығы мен Канаданың Ұлттық мұрағаты Турнердің 1915 жылғы «Коб» фильмін қалпына келтіру үшін бірлесіп жұмыс істеп жатыр.